Nhạc sĩ Giáng Son: 'Tôi theo vụ kiện Giấc mơ trưa để đòi danh dự'

Giáng Son cho biết dành nhiều tâm sức trong 5 năm để đòi lại quyền sở hữu và danh dự trong vụ tranh chấp bản quyền bài "Giấc mơ trưa".

Ngày 26/6, TAND Hà Nội tuyên bố nhạc sĩ Giáng Son thắng vụ tranh chấp bản quyền với Công ty cổ phần Thương mại và Dịch vụ truyền thông Bihaco (BH Media).

Sự việc bắt đầu từ năm 2021, khi chị đăng tải ca khúc Giấc mơ trưa do ca sĩ Khánh Linh thể hiện lên kênh YouTube cá nhân nhưng bất ngờ nhận thông báo vi phạm bản quyền từ hệ thống Content ID, liên quan đến chính bản ghi này do BH Media xác nhận quyền. Cho rằng quyền lợi bị xâm phạm, nhạc sĩ quyết định khởi kiện, nhiều lần từ chối hòa giải. Sau khi có kết luận của tòa án, chị chia sẻ về 5 năm kiên trì đòi lại quyền sở hữu đối với đứa con tinh thần.

- Chị trải qua cảm xúc như thế nào trong thời gian theo đuổi vụ kiện?

- Suốt 5 năm, có những lúc tôi kiệt sức, nhưng chưa bao giờ nghĩ đến chuyện dừng lại. Nhạc sĩ Nguyễn Vĩnh Tiến, đồng tác giả, người viết phần lời Giấc mơ trưa, luôn động viên tôi. Anh nói sát cánh tôi đến cùng, kể cả trong trường hợp bị đơn kháng cáo, có phiên tòa phúc thẩm. Sự hiện diện của anh làm tôi vững tâm, bớt cô đơn và hoang mang.

Tôi theo đuổi vụ kiện không chỉ để đòi lại quyền lợi hợp pháp đối với tác phẩm mà còn để bảo vệ danh dự của người sáng tác. Khi tranh chấp nổ ra, phía BH Media từng tổ chức họp báo, cho rằng tôi sai, không hiểu luật. Với tôi, đó là hành vi gây tổn hại nghiêm trọng đến uy tín và tên tuổi tôi.

Tôi may mắn có Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC) đồng hành, hỗ trợ toàn bộ về pháp lý, từ việc thuê luật sư đến chi trả chi phí. Nhưng cái giá phải trả không chỉ là công sức mà còn là thời gian. Suốt những năm qua, tôi liên tục giải quyết thủ tục, làm việc với các bên. Đó là quãng thời gian lẽ ra tôi có thể dành cho âm nhạc hoặc nghỉ ngơi, tái tạo năng lượng.

Nhạc sĩ Giáng Son. Ảnh: Nhân vật cung cấp

- Vì sao chị rút yêu cầu đòi bồi thường thiệt hại về danh dự, uy tín với số tiền một tỷ đồng?

- Tôi quyết định rút lại để đẩy nhanh tiến độ giải quyết sự việc. Sau khi trao đổi với luật sư, tôi nhận ra khoản bồi thường thực tế có thể không lớn, trong khi để chứng minh thiệt hại lại đòi hỏi rất nhiều thời gian và công sức. Chẳng hạn, tòa yêu cầu phải có số liệu cụ thể về tổn thất như kênh của tôi bị thiệt hại bao nhiêu, phía BH Media đã thu lợi ra sao. Đây là những con số rất khó tiếp cận, trừ khi sự việc được chuyển sang hướng xử lý hình sự.

Về mặt tinh thần, dù chịu nhiều áp lực, căng thẳng, tôi chưa đến mức phải điều trị hay có chẩn đoán y khoa. Vì vậy, tôi cũng không muốn chứng minh những tổn thất đó. Nếu tiếp tục theo đuổi yêu cầu bồi thường, tôi nghĩ có lẽ mất thêm 10 hay 15 năm nữa. Trong khi điều tôi cần lúc này là một kết thúc rõ ràng, không chỉ cho riêng mình và để khán giả hiểu đúng bản chất sự việc.

- Từ trải nghiệm cá nhân, chị nghĩ đâu là lỗ hổng trong hệ thống bảo vệ bản quyền âm nhạc tại Việt Nam hiện nay, nhất là trên môi trường số?

- Theo tôi, các quy định pháp luật hiện nay không thiếu, thậm chí khá rõ ràng. Vấn đề nằm ở ý thức tuân thủ của người sử dụng và khai thác nội dung. Trong trường hợp của tôi, Hồ Gươm Media đã bán CD nghệ sĩ đàn nhị Dương Thùy Anh thể hiện bài Giấc mơ trưa cho BH Media mà không hề có sự cho phép của nghệ sĩ hay tác giả. Đến khi tôi đăng tải video bài hát này do ca sĩ Khánh Linh thể hiện, video lại bị đánh bản quyền. Đó là hành vi xâm phạm nghiêm trọng cả quyền tác giả lẫn quyền liên quan. Tôi cho rằng điều này phần nào xuất phát từ sự thiếu hiểu biết, nhưng cũng có thể là cố tình vi phạm.

Còn với BH Media, đây là một đơn vị hoạt động chuyên nghiệp trên nền tảng số, quản lý nhiều kênh của nghệ sĩ lớn và là đối tác của YouTube, nên khó có thể nói là không nắm rõ quy định pháp luật.

Bên cạnh đó, tôi nhận thấy hệ thống Content ID của YouTube cũng tồn tại những bất cập. Thuật toán này ưu tiên xác lập quyền cho bên tải nội dung lên trước, dẫn đến trường hợp chính tác giả, vì đăng tải sau, lại bị đánh dấu vi phạm bản quyền đối với tác phẩm của mình. Theo tôi, trước khi xác lập quyền thông qua Content ID, YouTube cần có cơ chế xác nhận hoặc đồng thuận từ phía tác giả, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thứ tự đăng tải như hiện nay.

- Sau sự việc, chị thay đổi cách quản lý, đăng ký hay khai thác các tác phẩm của mình thế nào để bảo vệ quyền lợi tốt hơn?

- Tôi vốn có kiến thức nền tảng về bản quyền. Nhưng sau sự việc, tôi chủ động tìm hiểu sâu hơn về các quy định liên quan đến việc đăng tải và khai thác nội dung trên YouTube.

Hiện toàn bộ tác phẩm của tôi được Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam đại diện bảo hộ. Với những sản phẩm do tôi tự sáng tác và sản xuất, tôi nắm giữ toàn bộ quyền tác giả lẫn quyền liên quan. Còn trong trường hợp tôi chỉ tham gia với vai trò sáng tác, quyền liên quan sẽ thuộc về ca sĩ, nhà sản xuất hoặc các đối tác theo thỏa thuận.

Qua trải nghiệm này, tôi nhận ra nghệ sĩ thường rất e ngại kiện tụng vì tốn kém thời gian, công sức và cả tiền bạc. Nhưng một khi đã quyết định nhờ đến pháp luật, điều quan trọng là phải có luật sư đủ năng lực để bảo vệ mình. Trước khi nộp đơn, tôi cũng tham khảo kỹ ý kiến chuyên môn, cân nhắc khả năng thắng kiện, bởi mỗi sự việc đều có tính chất và mức độ khác nhau.

Tôi hy vọng kết quả mình đạt được góp phần nâng cao ý thức của các đơn vị khai thác nhạc số. Họ cần rà soát lại những nội dung không thuộc quyền sở hữu, nếu không muốn đối mặt với các tranh chấp tương tự. Bởi khi một vụ kiện xảy ra, không bên nào thực sự thắng về mặt thời gian và sức lực. Điều quan trọng nhất vẫn là sự tôn trọng pháp luật và chất xám của người sáng tạo.

Hà Thu