Tổng thống Mỹ có thể dựa vào nhiều đạo luật, như IEEPA, để áp lệnh cấm vận toàn diện hoặc có chọn lọc lên thương mại với Tây Ban Nha.
Ngày 8/7, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết đã chỉ đạo Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cắt đứt toàn bộ quan hệ thương mại với Tây Ban Nha. "Chúng tôi không còn muốn giao dịch thương mại với Tây Ban Nha nữa", ông Trump nói khi tới dự hội nghị thượng đỉnh NATO tại Ankara (Thổ Nhĩ Kỳ).
Tuyên bố này được đưa ra trong bối cảnh Washington tranh cãi gay gắt với Madrid về chi tiêu quốc phòng và Tây Ban Nha không hỗ trợ Mỹ trong cuộc chiến với Iran. Trên Reuters, một quan chức chính phủ Mỹ cho biết Bộ Tài chính, Bộ Thương mại và Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) sẽ cùng làm việc để trình lên ông Trump "danh sách các sản phẩm của Tây Ban Nha dự kiến bị cấm vận trong vài ngày tới". Thông tin này cho thấy lệnh cấm thương mại có thể chỉ mang tính một phần, thay vì toàn diện.
Hồi tháng 2, Tòa án Tối cao Mỹ phán quyết ông Trump không được sử dụng Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) để áp thuế nhập khẩu. Tuy nhiên, các luật sư thương mại cho biết ông vẫn có thể dùng đạo luật này để cấm vận thương mại hoặc áp trừng phạt kinh tế với một quốc gia.
Để sử dụng IEEPA, ông Trump phải ban bố tình trạng khẩn cấp quốc gia vì "mối đe dọa bất thường hoặc đặc biệt" với an ninh, chính sách đối ngoại hoặc kinh tế. Đạo luật này đã được Mỹ dùng để hạn chế thương mại với Iran, Nga và Triều Tiên. Chúng cũng được dùng để chặn các giao dịch bằng đồng USD của hàng nghìn công ty, cá nhân và tổ chức bị coi là có liên quan đến khủng bố hoặc đe dọa an ninh quốc gia.
Dù vậy, Peter Shane, Giáo sư luật tại Đại học New York, cho rằng "rất khó hình dung" việc một nước thành viên NATO không đạt mục tiêu chi quốc phòng trong thời bình lại tạo ra tình trạng khẩn cấp với Mỹ.
Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Hội nghị Thượng đỉnh NATO hôm 8/7. Ảnh: Reuters
Tuy nhiên, Tòa án Tối cao hồi tháng 2 lại không đưa ra phán quyết về bản chất của tình trạng khẩn cấp mà ông Trump viện dẫn để áp thuế. Việc này đồng nghĩa ông vẫn có thể tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia, Mayur Patel - cựu cố vấn thương mại của phe Cộng hòa tại Ủy ban Tài chính Thượng viện Mỹ, cho biết.
"IEEPA sẽ cho phép ông Trump áp đặt cấm vận", Patel cho biết, kể cả khi quyết định này sau đó có thể bị đưa ra tòa.
Theo Patel, IEEPA cũng cho phép ông Trump áp đặt cấm vận có chọn lọc bằng cách miễn trừ các mặt hàng thiết yếu, tương tự cách ông và người tiền nhiệm Joe Biden từng làm với Nga. Trong trường hợp của Moskva, các sản phẩm thiết yếu loại trừ gồm uranium đã được làm giàu, phân bón và palladium.
Ông Trump trước đây từng miễn trừ linh kiện máy bay khỏi thuế nhập khẩu. Vì vậy, các linh kiện turbine động cơ phản lực từ Tây Ban Nha do ITP Aero sản xuất và được General Electric hay Pratt & Whitney sử dụng có thể được miễn trừ.
Ngoài ra, ông Trump còn có những công cụ khác để áp thuế hoặc trả đũa thương mại, trong đó có Điều khoản 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Điều khoản này nhắm vào các hành vi thương mại không công bằng, hiện được chính quyền Mỹ đề xuất áp dụng để đánh thuế hàng hóa liên quan đến lao động cưỡng bức từ 60 đối tác.
Bên cạnh đó, ông còn có thể dùng Điều khoản 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962. Đây là đạo luật từ thời Chiến tranh Lạnh, đã được ông sử dụng để bảo vệ ngành ôtô, thép, nhôm và các lĩnh vực khác được coi là quan trọng với an ninh quốc gia.
Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez tại Ai Cập, tháng 10/2025. Ảnh: Reuters
Yếu tố khiến mọi biện pháp thương mại nhằm vào Tây Ban Nha trở nên phức tạp khi Liên minh Châu Âu (EU) mới là cơ quan thiết lập chính sách thương mại chung cho các nước thành viên. Dù vậy, Mỹ trước đây cũng từng đe dọa áp thuế riêng với các nước EU liên quan đến thuế dịch vụ số của họ.
Bộ Thương mại Mỹ cũng có thể nhắm vào một số mặt hàng nhập khẩu từ Tây Ban Nha, thông qua các cuộc điều tra chống bán phá giá và chống trợ cấp. Trong nhiệm kỳ đầu, theo đề nghị của ngành olive California, chính quyền Trump đã áp thuế chống bán phá giá 30% với olive đen của Tây Ban Nha theo Đạo luật Thuế năm 1930. Bộ Thương mại Mỹ khi đó mở cuộc điều tra riêng, kết luận các sản phẩm này được hưởng trợ cấp không công bằng.
Theo số liệu của Cục Thống kê Dân số Mỹ, tổng kim ngạch thương mại hàng hóa giữa Mỹ và Tây Ban Nha đạt hơn 47,9 tỷ USD năm ngoái. Nếu tính cả dịch vụ - du lịch, con số này là 74,5 tỷ USD, theo Cục Phân tích Kinh tế thuộc Bộ Thương mại Mỹ. Số liệu này đưa Madrid trở thành đối tác thương mại lớn thứ 23 của Washington.
Mỹ bán hàng cho Tây Ban Nha nhiều hơn mua vào. Họ xuất khẩu 26,6 tỷ USD hàng hóa sang nước này năm ngoái, nhưng chỉ nhập 21,35 tỷ USD, tạo ra thặng dư thương mại 5,25 tỷ USD.
Các mặt hàng Mỹ nhập khẩu nhiều nhất là dược phẩm, máy biến áp và bộ chuyển đổi điện năng, các sản phẩm từ dầu, gạch men và dầu olive. Ở chiều ngược lại, họ xuất khẩu sang Tây Ban Nha dược phẩm, dầu thô, máy bay dân dụng và ngô.
Ngoài thương mại, lệnh cấm vận cũng có thể làm gián đoạn đầu tư song phương. Các doanh nghiệp Tây Ban Nha đã rót 97,2 tỷ euro (111 tỷ USD) vào Mỹ, theo số liệu của Eurostat. Mỹ hiện là điểm đến đầu tư lớn nhất của Tây Ban Nha trên toàn cầu.
Ngược lại, Mỹ cũng là nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất tại Tây Ban Nha, với hơn 116 tỷ euro (132,4 tỷ USD) vốn đầu tư sản xuất, tạo việc làm cho khoảng 200.000 người.
Hiện chưa rõ ông Trump sẽ hạn chế công dân Tây Ban Nha đến Mỹ bằng cách nào. Ông cũng chưa cho biết có lệnh cấm công dân Mỹ sang Tây Ban Nha hay không. Chi tiêu của nhóm này được tính là khoản nhập khẩu dịch vụ đối với Mỹ.
Theo cơ quan thống kê Tây Ban Nha, khoảng 4,45 triệu người Mỹ đã đến nước này và lưu trú hơn một ngày năm ngoái, tăng 4,3% so với năm 2024. Số liệu của Ngân hàng Trung ương Tây Ban Nha cho thấy người Mỹ là nguồn thu du lịch lớn thứ tư của nước này trong năm 2024, với 6,15 tỷ euro. Cơ quan này cho biết so với các nhóm khách khác, người Mỹ thường lưu trú lâu hơn và chi tiêu nhiều hơn cho mỗi chuyến đi.
Đây không phải lần đầu ông Trump đe dọa trừng phạt thương mại Tây Ban Nha. Hồi tháng 10/2025, ông nói có thể áp thuế nhập khẩu với nước này vì từ chối cam kết nâng chi tiêu quốc phòng lên 5% GDP tại hội nghị thượng đỉnh NATO trước đó. Đến tháng 3 năm nay, ông yêu cầu Bessent và Đại diện Thương mại Jamieson Greer bắt đầu điều tra để cấm vận toàn bộ hàng hóa từ Tây Ban Nha. Tuy nhiên đến nay, chưa có cuộc điều tra nào như vậy được công bố.
Hà Thu (theo Reuters, AFP)
