Ông Trump, NATO và lòng trung thành

Ngày 7-7, Tổng thống Mỹ Donald Trump cùng các nhà lãnh đạo khác trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đến Thổ Nhĩ Kỳ dự hội nghị thượng đỉnh kéo dài hai ngày. Hội nghị diễn ra vào thời điểm bước ngoặt trong lịch sử liên minh quân sự này, khi Mỹ đang dần thu hẹp vai trò bảo đảm an ninh truyền thống tại châu Âu.

Chương trình nghị sự có gì?

Theo Hãng tin AP, đứng đầu chương trình nghị sự là chi tiêu quốc phòng - chủ đề quen thuộc tại NATO, khi Mỹ nhiều năm qua liên tục yêu cầu các đồng minh tăng chi tiêu quốc phòng. 

Tại hội nghị thượng đỉnh năm ngoái ở The Hague, các lãnh đạo NATO đã chấp thuận yêu cầu của ông Trump về việc tăng mạnh chi tiêu quốc phòng, cam kết dành 5% GDP cho quốc phòng và các lĩnh vực liên quan trong vòng một thập niên. Tuy nhiên trong khi một số nước châu Âu đã tăng đáng kể ngân sách quốc phòng, những nước khác vẫn chậm chạp.

Khi ông Trump một lần nữa phàn nàn về việc chi tiêu chưa đủ vào hôm 24-6, Tổng thư ký NATO Mark Rutte đã nhắc tới kế hoạch của Đức nhằm tăng gấp đôi chi tiêu quốc phòng trong giai đoạn 2021 - 2029, cùng các mức tăng đáng kể được lên kế hoạch tại Hà Lan, Ba Lan, các nước Bắc Âu và các quốc gia vùng Baltic. 

"Bức tranh có phần không đồng đều, nhưng phần lớn các nước đều đã hành động, và liên minh hiện mạnh hơn rất nhiều nhờ người đàn ông này" - ông Rutte nói về ông Trump trong chuyến thăm Nhà Trắng hồi tháng 6.

Bên lề hội nghị là Diễn đàn Công nghiệp quốc phòng, dự kiến quy tụ các quan chức NATO, đối tác và lãnh đạo doanh nghiệp, trong bối cảnh các đồng minh thúc đẩy việc tăng cường sản xuất vũ khí và khuyến khích đổi mới công nghệ.

Một nội dung quan trọng khác là tiếp tục hỗ trợ Kiev khi cuộc xung đột Nga - Ukraine bước vào năm thứ năm. Các nước châu Âu và Canada hiện đáp ứng phần lớn nhu cầu của Ukraine, trong đó chi trả khoảng 90% cho các hệ thống phòng không của nước này.

Sự hiện diện quân sự của Mỹ ở châu Âu dự kiến được nhắc tới. Gần đây Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth đã chỉ trích các đồng minh mà ông cho là đang ỷ lại vào Mỹ, và công bố đợt rà soát kéo dài sáu tháng đối với việc triển khai quân đội Mỹ tại châu Âu, động thái có thể dẫn đến việc cắt giảm một phần lực lượng Mỹ.

Trước đó Washington đã thu hẹp nguồn lực quân sự mà Mỹ sẵn sàng cung cấp cho NATO trong trường hợp khủng hoảng, khiến các thành viên liên minh phải tìm cách lấp đầy khoảng trống.

Các đồng minh châu Âu và Canada muốn nhận được sự bảo đảm, hoặc ít nhất là sự rõ ràng, về kế hoạch của Washington. Kể từ đầu năm ngoái, họ nhiều lần bất ngờ trước các tuyên bố của ông Trump về khả năng cắt giảm số binh sĩ Mỹ tại châu Âu.

Các nhà lãnh đạo NATO sẽ có một phiên làm việc vào sáng 8-7. Sau khi kết thúc, họ sẽ ra tuyên bố ngắn tóm tắt kết quả cuộc họp.

Chỉ muốn lòng trung thành

Quan hệ giữa Mỹ và NATO đã căng thẳng hơn trong những tháng gần đây. Sau khi các đồng minh NATO từ chối ủng hộ chiến dịch quân sự của ông Trump tại Iran, ông Trump công khai đặt câu hỏi liệu Mỹ có nên tiếp tục tuân thủ cam kết phòng thủ tập thể của NATO hay không, đồng thời cho biết ông đang cân nhắc khả năng rời khỏi liên minh. 

Các nhà phân tích cho rằng yêu cầu của ông Trump đối với các đồng minh châu Âu lúc này rất đơn giản: lòng trung thành. "Tôi chỉ muốn họ trung thành" - ông Trump nói hôm 24-6, khi được hỏi Mỹ mong đợi điều gì từ các đồng minh ở châu Âu. 

Ông Trump đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu về "lòng trung thành", sau khi một số nước NATO không đồng ý cho quân đội Mỹ sử dụng căn cứ của họ để tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran. Ông chỉ trích các thành viên châu Âu như Anh, Pháp, Đức, Ý và Tây Ban Nha.

"Giờ đây NATO sẽ một lần nữa tìm cách vượt qua sức ép từ ông Trump, bằng cách lấy lòng ông bất cứ khi nào có thể và tránh những cuộc đối đầu không cần thiết" - cây bút Michael Birnbaum và Ellen Francis bình luận trên báo Washington Post.

Các quan chức NATO đến hội nghị với hàng loạt con số ấn tượng nhằm đáp ứng kỳ vọng của ông Trump. Họ sẽ nhấn mạnh việc các đồng minh châu Âu và Canada đã chi thêm 139 tỉ USD cho quốc phòng trong năm ngoái.