Giới chuyên môn cho rằng nhiều phim kinh dị Việt cần đổi mới cách kể chuyện thay vì lạm dụng các cảnh hù dọa.
Từ 2024 đến nay, ít nhất 25 phim nội địa thể loại kinh dị ra rạp. Nhiều dự án đạt doanh thu hơn 100 tỷ đồng, chỉ riêng kỳ nghỉ lễ 30/4 - 1/5 vừa qua, Phí phông và Heo năm móng đạt hàng trăm tỷ đồng, lần lượt đứng nhất và thứ hai bảng xếp hạng phòng vé.
Mới đây, Cục Điện ảnh có văn bản cảnh báo tình trạng gia tăng các phim xu hướng khai thác mạnh yếu tố bạo lực, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng nghệ thuật, ngôn ngữ điện ảnh và giá trị nhân văn.
Trích đoạn teaser phim "Ma xó", công chiếu trong nước ngày 5/6. Phim được phổ biến đến người xem từ đủ 18 tuổi trở lên (18+). Video: Đoàn phim cung cấp
Theo giới chuyên môn, việc bùng nổ phim kinh dị cho thấy thị trường phim trong nước chưa cân bằng thể loại. Cây bút phê bình phim ảnh Lê Hồng Lâm nhận định nguyên nhân chính nằm ở hiệu quả thương mại. Bởi dòng phim này có khả năng thu hồi vốn và tạo lợi nhuận cao, do đánh trúng thị hiếu của một bộ phận khán giả tìm kiếm những trải nghiệm cảm giác mạnh khi đến rạp. Bên cạnh đó, sức hút bắt nguồn từ tâm lý con người, khi cảm giác bất an luôn song hành sự hiếu kỳ. Càng bị ám ảnh bởi điều chưa biết, khán giả càng muốn bước sâu hơn vào thế giới mà bộ phim tạo ra, nhờ đó dòng phim này duy trì sức hút suốt nhiều thập niên.
Trong bối cảnh các nền tảng trực tuyến giúp khán giả theo dõi phim tình cảm, hài tại nhà, rạp chiếu trở thành nơi họ muốn xem những phim mang cảm xúc trực diện như hồi hộp, sợ hãi, gay cấn. Điều đó khiến các nhà đầu tư và nhà sản xuất liên tục đổ nguồn lực vào lĩnh vực này, nhưng không ít thước phim bộc lộ hạn chế.
"Việc thị trường có số lượng phim kinh dị chiếm tỷ trọng lớn là dấu hiệu mất cân bằng. Khi một thể loại áp đảo, những dòng phim khác sẽ khó phát triển và ít có cơ hội tiếp cận khán giả", ông Lê Hồng Lâm nhận định.
Sự lấn át của dòng phim này không phải riêng ở Việt Nam mà còn diễn ra ở nhiều nền điện ảnh như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan, Indonesia. Tuy nhiên, ông Lâm cho rằng nhiều dự án trong nước có cách kể chuyện kém, mô-típ kịch bản cũ, còn mang màu sắc mê tín. Trong khi đó, tác phẩm của Hollywood liên tục đổi mới về cách kể chuyện, chủ đề và phong cách thể hiện.
Một số phim quốc tế gần đây tạo sức hút nhờ đưa các hiện tượng trên internet vào điện ảnh. Backrooms lấy cảm hứng từ truyền thuyết đô thị về "căn phòng vô tận" lan truyền trên mạng, còn Obsession khai thác những nỗi ám ảnh tâm lý nảy sinh từ môi trường trực tuyến. Trong khi đó, nhiều phim kinh dị Việt xoay quanh mô-típ quen thuộc như oan hồn báo oán, lời nguyền, nghiệp báo, bí mật gia tộc hay hiện tượng tâm linh dân gian. "Có lẽ điểm yếu của phim Việt là còn thiếu sự tìm tòi và cách tân. Nhiều tác phẩm lặp lại cốt truyện lỗi thời hoặc thông điệp nghiệp báo, khiến nhịp phim đơn điệu", ông Lâm nói.
Chuyên gia truyền thông phim Châu Quang Phước cho rằng xu hướng đẩy mạnh yếu tố giật gân là hệ quả của cạnh tranh phòng vé. Khi khán giả quen với hình ảnh quái dị, nhiều nhà sản xuất có xu hướng tăng mức độ bạo lực hoặc gây sốc để tạo khác biệt. Tuy nhiên, điều này khiến phim lệ thuộc vào các thủ pháp kích thích thị giác, còn câu chuyện và tâm lý nhân vật chưa được đầu tư tương xứng.
Ủng hộ động thái cảnh báo của cơ quan quản lý, nhưng nhiều người trong nghề cho rằng cần nhìn nhận vấn đề một cách thận trọng để tránh tác động tiêu cực đến sự phát triển của thị trường. Điều cần thiết không phải hạn chế thể loại này mà tạo điều kiện để những dự án được đầu tư nghiêm túc về kịch bản, ngôn ngữ điện ảnh và có yếu tố văn hóa. Việc đánh giá cũng cần đặt trong tổng thể câu chuyện, cách xây dựng nhân vật và thông điệp, không chỉ nên nhìn vào số lượng cảnh bạo lực.
Ranh giới còn nằm ở mục đích sử dụng các yếu tố bạo lực. Nếu phục vụ việc khắc họa nhân vật, thúc đẩy diễn biến hoặc làm rõ chủ đề, những cảnh phim này vẫn chấp nhận được. Ngược lại, khi chỉ được đưa vào để gây sốc và thu hút sự chú ý, chúng dễ tạo cảm giác phản cảm. "Nhiều dự án kinh điển vẫn có những cảnh ghê rợn, nhưng nỗi sợ luôn gắn với câu chuyện và thông điệp của bộ phim, chứ không chỉ dừng ở việc hù dọa khán giả", ông Châu Quang Phước nhận định.
Ở góc độ một nhà sản xuất phim, bà Hằng Trịnh cho rằng những bộ phim chưa đầu tư đúng mức cho kịch bản sẽ chịu tác động lớn. Với những tác phẩm có cấu trúc rõ ràng và định hướng sáng tạo nhất quán, người làm nghề sẽ xác định được cách tiếp cận phù hợp.
Biên kịch Trần Khánh Hoàng nhận định kinh dị vẫn là một trong những thể loại giàu tiềm năng của điện ảnh Việt nhờ chi phí sản xuất hợp lý và khả năng tiếp cận đông đảo khán giả. Quan trọng hơn, đây là không gian để đạo diễn, biên kịch thử nghiệm ngôn ngữ điện ảnh, miễn là hiệu quả thương mại đi cùng chất lượng. Việt Nam có lợi thế từ kho tàng truyền thuyết dân gian, tín ngưỡng và ký ức cộng đồng. Những chất liệu này chỉ phát huy hiệu quả khi được nghiên cứu nghiêm túc, đặt trong cấu trúc kịch bản chặt chẽ.
Kiều Minh Tuấn đóng chính "Phí Phông" - lấy chất liệu dân gian, tâm linh do Đỗ Quốc Trung đạo diễn. Ảnh: Đoàn phim cung cấp
Ông Lê Hồng Lâm nói: "Một bộ phim gây sợ hãi là chưa đủ mà còn cần gợi ra suy ngẫm về con người và đời sống. Với những tác phẩm có tìm tòi, sáng tạo, kể cả khi sử dụng thủ pháp táo bạo hay hình ảnh gây sốc, điều quan trọng là phải được nhìn nhận trong tổng thể giá trị nghệ thuật".
Cát Tiên
