Sáp nhập đại học: Chuyên gia đề xuất đổi mới quản trị, bỏ cơ chế bộ chủ quản

* PGS.TS ĐỖ VĂN DŨNG (nguyên Hiệu trưởng Trường đại học Sư phạm kỹ thuật TP.HCM):

Giảm đầu mối phải đi cùng đổi mới quản trị

Chủ trương giảm tối thiểu 20% đầu mối cơ sở giáo dục đại học công lập, ưu tiên sáp nhập các trường cùng địa bàn và hoàn thành trước ngày 1-4-2027 là bước tái cấu trúc cần thiết nhằm khắc phục tình trạng manh mún, dàn trải nguồn lực trong hệ thống giáo dục đại học.

Hiện Việt Nam có gần 230 trường đại học công lập trên tổng số gần 290 cơ sở giáo dục đại học. Việc sáp nhập trước hết sẽ giúp tối ưu nguồn lực khi nhiều trường quy mô nhỏ, số lượng sinh viên ít, cơ sở vật chất hạn chế, đội ngũ giảng viên mỏng nhưng vẫn phải duy trì bộ máy quản lý. 

Khi hợp nhất, các trường có thể dùng chung thư viện, phòng thí nghiệm, ký túc xá, đội ngũ giảng viên chất lượng cao và nguồn kinh phí nghiên cứu, tránh đầu tư trùng lặp.

Việc hình thành các đại học đa ngành, quy mô lớn cũng sẽ nâng cao năng lực cạnh tranh, tạo thuận lợi cho kiểm định chất lượng, tham gia xếp hạng quốc tế, thu hút dự án nghiên cứu và hợp tác với doanh nghiệp. 

Sinh viên có thêm cơ hội tiếp cận các chương trình đào tạo liên ngành, trong khi Nhà nước cũng thuận lợi hơn trong quản lý, phân bổ ngân sách và khắc phục tình trạng các trường quy mô nhỏ tồn tại chủ yếu nhờ chỉ tiêu tuyển sinh.

Một lợi ích quan trọng khác là thúc đẩy nghiên cứu khoa học. Thực tế, nhiều trường nhỏ còn hạn chế về năng lực nghiên cứu. Khi được sáp nhập vào các trường lớn hoặc hình thành các cụm đại học mạnh, nguồn lực sẽ được tập trung để phát triển các viện nghiên cứu, trung tâm công nghệ quy mô lớn.

Tuy nhiên, sáp nhập cũng có những rủi ro. Nếu chỉ giảm đầu mối mà không đổi mới quản trị và cơ chế tự chủ thì trường có quy mô lớn hơn chưa chắc có chất lượng cao hơn.

Tôi cho rằng hướng đi phù hợp nhất là lấy sáp nhập theo địa bàn làm nền tảng nhưng kết hợp với liên kết theo ngành nghề. Các ngành đặc thù của địa phương cần tiếp tục được duy trì và phát triển thành thế mạnh của phân hiệu hoặc khoa chuyên sâu, đồng thời xây dựng mạng lưới chia sẻ chương trình đào tạo, giảng viên và phòng thí nghiệm giữa các trường.

Sáp nhập là cần thiết để khắc phục tình trạng manh mún, nhưng thành công phụ thuộc vào cách làm chứ không phải chỉ ở việc giảm được bao nhiêu đầu mối.

Mô hình tối ưu, theo tôi, là sáp nhập theo địa bàn làm chính, kết hợp liên kết theo ngành nghề; chuyển một số trường nhỏ thành phân hiệu có quyền tự chủ tương đối cao; đồng thời lấy chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học và đóng góp cho sự phát triển địa phương làm thước đo cuối cùng của quá trình tái cấu trúc.

* PGS.TS NGUYỄN KIM HỒNG (Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, nguyên Hiệu trưởng Trường đại học Sư phạm TP.HCM):

Cần chấm dứt cơ chế bộ chủ quản

Tôi hoàn toàn ủng hộ chủ trương sắp xếp lại hệ thống các trường đại học công theo hướng giảm đầu mối. Bên cạnh nhiều trường có quy mô lớn, hiện vẫn còn không ít cơ sở đào tạo nhỏ lẻ, đặc biệt là các trường đại học địa phương. Việc tinh gọn hệ thống sẽ giúp tập trung nguồn lực, nâng cao hiệu quả quản trị và chất lượng đào tạo.

Kinh nghiệm cải cách giáo dục đại học ở Trung Quốc cho thấy việc sáp nhập các trường đã góp phần khắc phục tình trạng phân mảnh trong quản lý. Nhiều trường được chuyển từ các bộ, ngành về Bộ Giáo dục hoặc chính quyền địa phương quản lý, qua đó tăng cường đầu tư cho giáo dục đại học và gắn hoạt động của nhà trường với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Theo tôi, Việt Nam cũng cần chấm dứt hoàn toàn cơ chế bộ, ngành chủ quản đối với các trường đại học. Việc quản lý nên giao cho Bộ Giáo dục và Đào tạo hoặc chính quyền địa phương để huy động nguồn lực hiệu quả hơn, đồng thời thống nhất trong quản lý chất lượng đào tạo.

Bên cạnh đó, cần thúc đẩy mô hình liên kết giữa Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp, trong đó doanh nghiệp đặt hàng nghiên cứu thông qua địa phương và các trường đại học nhằm phát triển khoa học, công nghệ gắn với nhu cầu thực tiễn.

Riêng đối với lĩnh vực đào tạo giáo viên, tôi cho rằng cần mạnh dạn sắp xếp lại mạng lưới các trường sư phạm. Hiện nay có quá nhiều cơ sở cùng đào tạo khối ngành này, trong khi nguồn lực còn phân tán. Theo tôi, cả nước chỉ nên duy trì các trường sư phạm trọng điểm theo vùng, ở ba miền, với tối đa khoảng bảy trường chuyên đào tạo giáo viên để tập trung đầu tư và nâng cao chất lượng đào tạo.

* GS.TS.BS TRẦN DIỆP TUẤN (Hiệu trưởng Trường đại học Y Dược TP.HCM):

Sáp nhập đại học để tạo những trường mạnh hơn

Việc sắp xếp lại các cơ sở giáo dục đại học công lập là cần thiết và là chủ trương đúng đắn. Những trường hoạt động kém hiệu quả cần được giải thể, còn những trường có điều kiện nên sáp nhập để hình thành các cơ sở đào tạo có quy mô, năng lực và sức cạnh tranh lớn hơn.

Đối với khối ngành sức khỏe, việc sắp xếp cần tính đến tính đặc thù. Theo tôi, các trường cao đẳng thuộc hệ thống y tế nên được chuyển về các trường đại học y lớn để thống nhất quản lý, nâng cao chất lượng đào tạo và phát huy hiệu quả nguồn lực.

Việc sáp nhập các trường nhỏ vào những trường đã có nền tảng quản trị tốt sẽ tạo điều kiện để các đơn vị cùng phát triển, nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu và quản trị.

Trong bối cảnh tự chủ đại học, nhiều trường đã đổi mới mô hình quản trị theo hướng tích cực, dù chưa thật sự bền vững. Nếu hệ thống quản trị được xây dựng ổn định và bài bản, quá trình sáp nhập sẽ không gây ra nhiều xáo trộn.