Thiếu ngủ kéo dài làm ảnh hưởng đến sức khỏe tình dục của nam giới - Ảnh: istock
Nhiều nam giới đã rơi vào cảnh "trên bảo dưới không nghe", nguyên nhân ra sao?
Vòng xoáy áp lực, mất ngủ khiến nam giới "tuột dốc"
Bác sĩ Nguyễn Quang - Giám đốc Trung tâm nam học Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, Chủ tịch Hội Y học giới tính Việt Nam - cho biết từng tiếp nhận một nam CEO 42 tuổi bật khóc ngay trong phòng khám. Không phải vì mắc bệnh nặng mà vì cơ thể "không còn nghe lời" đúng lúc sự nghiệp ở giai đoạn áp lực nhất.
Đó là câu chuyện của không ít nam giới. Thực tế nhiều người nam ở vị trí quản lý rơi vào vòng xoáy giống nhau áp lực công việc, trách nhiệm tài chính, ra quyết định liên tục, ngủ ít, ăn uống thất thường, uống rượu giao tiếp... khiến cơ thể luôn trong trạng thái căng thẳng kéo dài.
"Khi đó não bộ liên tục kích hoạt hệ thống stress, tuyến thượng thận tăng tiết cortisol - hormone giúp cơ thể tỉnh táo và chống chọi áp lực. Nhưng nếu cortisol duy trì ở mức cao quá lâu, nó sẽ ảnh hưởng đến nhiều hệ nội tiết khác, trong đó có hệ sinh dục nam", bác sĩ Quang chia sẻ.
Theo bác sĩ Quang, các nghiên cứu và tổng quan gần đây cho thấy căng thẳng kéo dài, cortisol cao có liên quan đến nồng độ testosterone thấp hơn, giảm ham muốn, rối loạn cương, chất lượng tinh trùng kém hơn. Cùng lúc, tuổi tác, béo bụng, ít vận động, rối loạn chuyển hóa, mất ngủ... cũng góp phần kéo hormone sinh dục đi xuống.
"Nhiều người đổ hết cho "do tuổi tác" nhưng thực tế testosterone đúng là giảm dần theo tuổi, song tốc độ và mức độ giảm khác nhau rất nhiều giữa từng người. Cách sống và mức độ stress mới quyết định bạn đi nhanh hay chậm trên con dốc đó. Trong đó, một mảnh ghép quan trọng khác là giấc ngủ", bác sĩ Quang nói.
Với người làm quản lý, ngủ ít hiếm khi chỉ diễn ra trong một tuần, đáng nói đó thường là thói quen kéo dài nhiều năm. "Khi đó cơ thể bắt đầu lên tiếng bằng sự mệt mỏi kéo dài dù không làm việc nặng, cảm giác sáng dậy không muốn bắt đầu ngày mới hay giảm ham muốn, khó tập trung, những tối về nhà chỉ muốn nằm, không còn sức cho vợ, cho con.
Đó không đơn giản là "lười" hay "yếu" mà có thể là dấu hiệu cơ thể đang cạn dần nguồn lực nội tiết và năng lượng", bác sĩ Quang nói.
Ngủ không chỉ là nghỉ ngơi
Trao đổi với Tuổi Trẻ, bác sĩ Phạm Minh Ngọc - Phó giám đốc Trung tâm Y học giới tính Hà Nội - cho hay giấc ngủ đóng vai trò "nhà máy sản xuất" chính của nội tiết tố nam. Mối quan hệ giữa giấc ngủ và testosterone không chỉ là sự nghỉ ngơi mà là một chu kỳ sinh học chặt chẽ.
"Theo đó, testosterone không được tiết ra đều đặn mà theo nhịp sinh học ngày đêm.
Đỉnh điểm sản xuất testosterone bắt đầu tăng khi bạn bắt đầu ngủ, đạt mức cao nhất vào khoảng thời gian bắt đầu giấc ngủ REM (ngủ mơ) đầu tiên và duy trì cho đến khi thức dậy.
Giấc ngủ sâu cũng rất quan trọng. Các nghiên cứu cho thấy nồng độ testosterone huyết thanh tỉ lệ thuận với tổng thời gian ngủ và chất lượng giấc ngủ.
Việc gián đoạn giấc ngủ sâu làm gián đoạn trục hạ đồi - tuyến yên - tuyến thượng thận và trực tiếp ức chế quá trình giải phóng hormone kích thích tinh hoàn sản xuất testosterone.
Một nghiên cứu nổi tiếng của Hiệp hội Y khoa Mỹ đã chỉ ra những con số cụ thể về việc thiếu ngủ. Cụ thể khi giảm 10-15% chỉ sau một tuần thiếu ngủ (ngủ 5 giờ/đêm), nồng độ testosterone ở nam giới trẻ khỏe mạnh giảm xuống mức tương đương với một người già hơn họ 10-15 tuổi.
Để so sánh, thông thường testosterone chỉ giảm tự nhiên khoảng 1-2% mỗi năm sau tuổi 30. Như vậy thiếu ngủ một tuần "tàn phá" hormone bằng cả một thập kỷ lão hóa", bác sĩ Ngọc nêu rõ.
Chuyên gia này cũng cho hay nam giới thường xuyên căng thẳng, thiếu ngủ, chịu áp lực công việc kéo dài có nguy cơ suy giảm testosterone.
Khi cơ thể liên tục tiết hormone cortisol do stress, quá trình sản xuất testosterone bị ảnh hưởng, đồng thời giấc ngủ kém cũng làm giảm hormone luteinizing - yếu tố kích thích tinh hoàn sản sinh testosterone.
Ngoài ra, tình trạng thiếu ngủ còn làm tăng nồng độ SHBG, một loại protein gắn với testosterone trong máu, khiến lượng testosterone tự do suy giảm, từ đó ảnh hưởng đến sức khỏe sinh lý nam giới.
Khi testosterone giảm do thiếu ngủ kéo dài, nam giới sẽ đối mặt với "hiệu ứng domino" về sức khỏe. Testosterone thấp ảnh hưởng đến giảm mật độ xương, nguy cơ trầm cảm, rối loạn lo âu và tăng nguy cơ tim mạch. Để duy trì mức testosterone tối ưu, nam giới cần đảm bảo giấc ngủ từ 7-9 giờ mỗi đêm và duy trì lịch trình ngủ nhất quán để bảo vệ nhịp sinh học của hệ nội tiết.
Testosterone có thể phục hồi nếu thay đổi lối sống
Theo các chuyên gia, suy giảm testosterone do lối sống thường có khả năng phục hồi nếu được điều chỉnh sớm. Tuy nhiên việc phục hồi chỉ có thể thực hiện khi các chức năng đình trệ chứ chưa phải tổn thương vĩnh viễn.
Bác sĩ Ngọc cho hay sau khoảng 1-2 tuần ngủ đủ giấc, nhiều nam giới đã cảm nhận năng lượng cải thiện. Sau 1-3 tháng thay đổi lối sống, ham muốn và khả năng tập trung có thể phục hồi rõ rệt.
Để cải thiện nội tiết nam, các chuyên gia khuyến cáo nam giới cần ngủ đủ 7-9 giờ mỗi đêm; duy trì giờ ngủ ổn định; hạn chế ánh sáng xanh trước khi ngủ; giảm stress bằng vận động, thiền hoặc đi bộ.
Đồng thời kiểm soát cân nặng, giảm mỡ bụng; hạn chế rượu bia, chất kích thích; tập luyện sức mạnh đều đặn và bổ sung đầy đủ vitamin D, kẽm, magiê nếu thiếu hụt.
Các bác sĩ cũng lưu ý nam giới không nên tự ý dùng testosterone hoặc thực phẩm quảng cáo "tăng cường sinh lý" khi chưa được đánh giá chuyên khoa.
"Nếu có biểu hiện kéo dài như mệt mỏi, giảm ham muốn, mất ngủ, giảm tập trung hoặc rối loạn cương, nam giới nên đi khám chuyên khoa nam học để được đánh giá toàn diện thay vì âm thầm chịu đựng hoặc tự suy đoán", bác sĩ Ngọc khuyến cáo.
