Arab Saudi và Israel mang đến Nhà Trắng hai thông điệp trái ngược về chiến sự Iran, buộc Tổng thống Trump phải lựa chọn giữa hạ nhiệt hay leo thang.
Hơn 10h ngày 29/7, phái đoàn Arab Saudi do Bộ trưởng Quốc phòng Khalid bin Salman dẫn đầu bước vào Nhà Trắng gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ông chuyển lời từ Thái tử Mohammed bin Salman, mong Mỹ hạ nhiệt xung đột với Iran, đồng thời cảnh báo xung đột kéo dài làm tăng rủi ro cho cả khu vực.
Cũng qua cánh cửa ấy một ngày trước, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu lại mang đến thông điệp hoàn toàn khác. Trong cuộc gặp tại Phòng Bầu dục, ông Netanyahu bày tỏ hoài nghi về triển vọng đàm phán với Iran và cùng ông Trump thảo luận các phương án gây sức ép, trong đó có khả năng nối lại chiến sự.
Hai cuộc gặp phản ánh cách tiếp cận trái ngược từ những đồng minh thân cận nhất của Washington ở Trung Đông. Khi cuộc chiến với Iran đã kéo dài sang tháng thứ 6 mà vẫn chưa có lối thoát, những thông điệp trái ngược này buộc ông Trump phải đưa ra lựa chọn về bước đi kế tiếp, theo CNN.
Tổng thống Mỹ Donald Trump trong cuộc họp nội các ở Trại David, gần Thurmont, bang Maryland ngày 31/7. Ảnh: AP
Thông điệp trái ngược
Các quan chức Israel tham gia cuộc gặp cho biết Thủ tướng Netanyahu đã trình bày với Tổng thống Trump ba phương án để giải quyết cuộc chiến, gồm đạt một thỏa thuận có thể thực thi để buộc Iran từ bỏ toàn bộ vật liệu hạt nhân, áp đặt phong tỏa kết hợp gia tăng sức ép kinh tế và tấn công nhằm vào các tuyến đường bộ được sử dụng để vận chuyển nguồn tiếp tế.
Một quan chức Israel nói Thủ tướng Netanyahu rất thận trọng để tránh bị coi là đang gây sức ép hoặc thúc đẩy ông Trump theo bất kỳ hướng đi nào. Người này mô tả mối quan hệ giữa hai bên là Mỹ giữ vai trò "đối tác cấp cao", còn Israel là "đối tác cấp dưới". Nhà Trắng và Israel đều chưa công bố nội dung cuộc gặp.
Thủ tướng Netanyahu ngày 29/7 tiếp tục gặp Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth, đặc phái viên về Trung Đông Steve Witkoff cùng các nghị sĩ có lập trường cứng rắn với Iran ở cả lưỡng đảng.
Trong khi đó, khi gặp Tổng thống Trump và Phó tổng thống JD Vance, Bộ trưởng Quốc phòng Arab Saudi cho biết Iran đang tìm cách tạo lợi thế bằng cách leo thang căng thẳng. Theo Arab Saudi, những đòn bẩy chính của Iran nằm ở lực lượng ủy nhiệm, bao gồm Houthi tại Yemen và các nhóm dân quân thân Tehran ở Iraq.
Arab Saudi muốn ngăn nguy cơ xung đột tiếp tục lan rộng, bởi điều đó có thể dẫn đến những tính toán sai lầm hoặc khiến cuộc chiến kéo dài hơn nữa.
"Bộ trưởng Khalid nhấn mạnh thông điệp rằng ông Netanyahu đang thúc đẩy leo thang, còn Arab Saudi tìm cách hạ nhiệt", một nguồn thạo tin nói.
Khác biệt này xuất phát từ những ưu tiên chiến lược riêng của Arab Saudi và Israel. Israel từ lâu xem Iran là kẻ thù không đội trời chung, luôn tìm cách làm suy yếu đối thủ, trong khi Arab Saudi cần ổn định môi trường an ninh để theo đuổi các mục tiêu kinh tế.
Với ông Trump, việc lựa chọn nghiêng về bên nào đều kéo theo những hệ quả đáng kể.
Vị trí eo biển Hormuz và các nước vùng Vịnh. Đồ họa: WSJ
Lựa chọn của ông Trump
Nếu tiếp tục duy trì sức ép theo hướng Israel mong muốn, Mỹ sẽ phải chuẩn bị cho kịch bản chiến sự kéo dài hơn dự kiến, theo các bình luận viên Kevin Liptak, Jennifer Hansler và Zachary Cohen của CNN.
Các quan chức Mỹ cho biết nhiều phương án leo thang chiến sự đã được trình lên Tổng thống Trump. Một trong những kế hoạch là không kích quy mô lớn kéo dài từ một đến hai tuần nhằm phá hủy năng lực tên lửa của Iran, do đô đốc Brad Cooper, người đứng đầu Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), đệ trình.
Đô đốc Cooper cho rằng nếu muốn phát huy hiệu quả của hành động quân sự, Mỹ phải tăng cường đáng kể các đợt không kích để làm suy giảm mạnh năng lực tên lửa của Iran, qua đó phá vỡ thế giằng co hiện nay.
Ông cho rằng phương án "đánh mạnh ngay từ đầu" sẽ giúp giảm nhu cầu sử dụng các loại vũ khí phòng thủ của Mỹ, bởi khi năng lực tấn công của Iran bị suy yếu, mối đe dọa nhằm vào lực lượng Mỹ ở Trung Đông cũng sẽ giảm theo.
Quân đội Mỹ đã điều thêm nhiều khí tài quân sự tới khu vực để sẵn sàng triển khai nếu Tổng thống chấp thuận kế hoạch "đánh lớn" này.
Ban đầu, ông Trump dường như nghiêng về phương án của Cooper. Tổng thống Mỹ hôm 31/7 đe dọa sẽ giáng đòn "rất mạnh" vào Iran nhằm khiến Tehran khuất phục và chấp nhận thỏa thuận.
Truyền thông Mỹ dẫn các nguồn giấu tên cho biết ông Trump đã ra lệnh chuẩn bị chiến dịch tấn công "dữ dội nhất kể từ đầu cuộc chiến", nhằm vào những mục tiêu liên quan lĩnh vực năng lượng của Iran, vào cuối tuần này.
Ở chiều ngược lại, lựa chọn thúc đẩy hạ nhiệt theo mong muốn của Arab Saudi cũng không dễ thực hiện, khi các nỗ lực ngoại giao vẫn chưa tạo được đột phá.
Một quan chức cấp cao Mỹ cho biết triển vọng nối lại đàm phán trực tiếp với Iran chưa rõ ràng, đề xuất khôi phục thỏa thuận về eo biển Hormuz chưa nhận được sự chấp thuận từ Tehran.
Tổng thống Trump nhiều lần khẳng định vẫn muốn đạt được một thỏa thuận nếu Iran chấp nhận những điều kiện mà Mỹ đưa ra. Tuy nhiên, ông thừa nhận sự thiếu nhất quán trong lập trường của Tehran khiến tiến trình đối thoại gặp nhiều trở ngại. Ông từng nhiều lần bày tỏ sự thất vọng vì rất khó xác định ai là người thực sự đưa ra quyết định trong bộ máy lãnh đạo Iran.
Trong lúc các lựa chọn đối ngoại đều chứa đựng rủi ro, sức ép trong nước với Tổng thống Mỹ đang gia tăng. Các nghị sĩ Cộng hòa nhìn chung vẫn ủng hộ ông Trump trong suốt cuộc xung đột, nhưng đang ngày càng lo ngại giá xăng tăng cao có thể gây bất lợi cho đảng trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Theo các chiến lược gia của đảng Cộng hòa, nhiều nghị sĩ đã nhấn mạnh sự cần thiết phải sớm khôi phục hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz khi trao đổi riêng với Tổng thống Trump.
Dư luận Mỹ ngày càng không hài lòng trước cách xử lý cuộc chiến của Nhà Trắng. Kết quả thăm dò của CNN công bố trong tuần này cho thấy chỉ 28% người dân Mỹ ủng hộ cách ông Trump giải quyết xung đột.
Tàu thuyền di chuyển gần bờ biển phía đông Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất, gần eo biển Hormuz ngày 13/7. Ảnh: AFP
Hạ nhiệt
Ông Trump ngày 31/7 triệu tập nội các tới họp tại khu nghỉ dưỡng Trại David, dường như với kỳ vọng tìm ra hướng đi mới bởi địa điểm này từng góp phần vào nhiều nỗ lực ngoại giao thành công tại Trung Đông.
"Tôi nghĩ điều chúng tôi muốn là giành chiến thắng", ông Trump trả lời khi được hỏi sẽ làm gì để khôi phục nỗ lực đàm phán đang bế tắc. "Họ sẽ yếu đi. Có thể bây giờ họ sẽ mạnh lên đôi chút. Nhưng rồi họ sẽ lại suy yếu và cuối cùng sẽ dần lụi tàn".
Trong cuộc họp, các quan chức hàng đầu của quân đội Mỹ, trong đó có Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Dan Caine, bày tỏ lo ngại về nguy cơ cạn kiệt đạn tên lửa phòng không nếu Iran tung đòn đáp trả quy mô lớn.
Các quan chức cấp cao khác cho rằng Washington khó đạt toàn bộ mục tiêu chiến lược nếu chỉ sử dụng sức mạnh không quân. Trong khi đó, việc sử dụng bộ binh sẽ tiềm ẩn rất nhiều nguy cơ cho lính Mỹ.
Bên cạnh yếu tố quân sự là những rủi ro về nhân đạo. Việc mở rộng các mục tiêu tấn công sang cơ sở hạ tầng có thể gây thương vong lớn cho dân thường. Tổng thống Trump từng nói ông không muốn gây tổn hại cho người dân Iran chỉ để gia tăng sức ép lên chính quyền Tehran.
Về phía Nhà Trắng, chính quyền Tổng thống Trump tuyên bố Iran sẽ "tiếp tục phải trả giá" cho đến khi nước này chấp nhận quay lại bàn đàm phán theo những điều kiện mà Mỹ coi là thực chất.
"Mỹ đã ký biên bản ghi nhớ với Iran, nhưng họ đã phá thỏa thuận, tấn công các tàu thương mại và khiến binh sĩ Mỹ thiệt mạng. Tổng thống Trump sẽ không khoanh tay đứng nhìn những hành động này tiếp diễn", thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết.
CNN dẫn ba nguồn tin giấu tên cho biết, các quan chức từ những quốc gia đóng vai trò trung gian hòa giải, trong đó có Qatar và Pakistan, hôm 1/8 đã gấp rút tiến hành nỗ lực ngăn chặn xung đột leo thang bằng cách điện đàm với giới chức Mỹ và Iran. Mục tiêu trước mắt là đạt được thỏa thuận giữa Iran và Oman nhằm cho phép nối lại hoạt động hàng hải ở eo biển Hormuz.
Thái tử Arab Saudi Mohammed bin Salman cùng ngày cũng điện đàm với ông Trump, tái khẳng định mong muốn của nước này về giảm căng thẳng, đồng thời bày tỏ quan ngại về kế hoạch tấn công quy mô lớn vào Iran.
Thái tử Arab Saudi đã đề nghị ông Trump hoãn chiến dịch tấn công quy mô lớn vào hạ tầng năng lượng Iran để các bên trung gian có thêm thời gian đàm phán với Iran nhằm đạt được "một thỏa thuận hoàn chỉnh".
Thông điệp này dường như đã thuyết phục được Tổng thống Mỹ. Ông Trump tối 1/8 thông báo trên Truth Social rằng ông đã quyết định hủy kế hoạch tấn công Iran "ở mức độ chưa từng thấy kể từ thời Thế chiến II". Theo ông, thỏa thuận mà các bên đang hướng tới sẽ giúp eo biển Hormuz lập tức được mở cửa hoàn toàn và "mối đe dọa hạt nhân" từ Iran sẽ chấm dứt.
"Do đề nghị đó, cũng như vì lợi ích trong tương lai của thế giới cùng sự tồn tại của một Iran thịnh vượng và thành công, tôi đã quyết định hủy cuộc tấn công, với điều kiện là có thể nhanh chóng đạt được thỏa thuận", Tổng thống Mỹ nhấn mạnh.
Như Tâm (Theo CNN, CBS News, Reuters)
