- Tác giả, Ed Butler
- Vai trò, Phóng viên kinh doanh
- , Đảo Sherbo, Sierra Leone
Được đăng 25 phút trước
Thời gian đọc: 7 phút
Dân làng hô to khi họ kéo những sợi dây để thu lưới từ ngoài biển vào.
Cần một nỗ lực tập thể lớn với hơn một chục người để kéo khối cá quẫy đạp gồm cá hồng, cá thu, cá nhồng, cá đuối và nhiều loài cá khác nữa lên bãi biển.
Đây là một truyền thống đánh bắt ven bờ trên đảo Sherbo của Sierra Leone ở Tây Phi, cách thủ đô Freetown khoảng 120 km về phía nam.
Nhưng người dân địa phương cho biết sản lượng đánh bắt đã giảm trong những năm gần đây, và tất cả họ đều đổ lỗi cho cùng một nguyên nhân – các tàu đánh cá lớn của nước ngoài.
Một phụ nữ tên Marie Pierre đang nhặt cá mòi từ số sứa bị bỏ lại sau cuộc đánh bắt.
Bà nói rằng các tàu lưới kéo quốc tế đang xâm nhập trái phép vào vùng biển ven bờ với số lượng ngày càng nhiều, bất chấp việc có một vùng cấm chính thức nhằm ngăn họ tiếp cận khu vực này.
Ngư dân Musa Gassimo thậm chí còn cáo buộc những hành vi đen tối hơn.
"Chúng tôi thả lưới vào buổi tối rồi trở về bờ. Trong đêm, các tàu lưới kéo đã đến và [cố ý] cắt dây lưới."
Ông chỉ tay về phía những con tàu lớn của nước ngoài ở đường chân trời.
Ông nói việc thay lưới khiến họ tốn tới 250 USD (khoảng 6,5 triệu đồng) mỗi lần.
Tây Phi vẫn là tâm điểm toàn cầu của hoạt động đánh bắt cá bất hợp pháp.
Theo một báo cáo toàn cầu năm 2024, khoảng 40% sản lượng đánh bắt không được cấp phép trên thế giới có thể được truy nguồn về vùng biển này.
Nghiên cứu ước tính tình trạng này khiến các quốc gia Tây Phi thiệt hại tổng cộng 10 tỷ USD doanh thu và đe dọa an ninh lương thực của hàng triệu người.
Các nhà bình luận cho rằng tình hình đã không được cải thiện trong hai năm tiếp theo.
Thomas Turay, chủ tịch Công đoàn Ngư dân Sierra Leone, cho biết sản lượng đánh bắt trung bình của các thành viên đã giảm khoảng 40% trong những năm gần đây.
Và ông hoàn toàn chắc chắn về nơi cần quy trách nhiệm.
"Đánh bắt bất hợp pháp quá nhiều," ông nói.
"Biển là của chúng tôi, nhưng các tàu lưới kéo nước ngoài đến vào ban đêm và vi phạm vùng cấm bảy hải lý [tính từ bờ, là vùng cấm đánh bắt bằng tàu công nghiệp], họ tiến sát ngay vào vùng ven bờ này."
Khi chúng tôi trò chuyện tại cảng Tombo gần thành phố Freetown, ông chỉ cho tôi thấy một vài tàu lưới kéo lớn ở đường chân trời.
Ông nói các tàu này neo đậu bên ngoài vùng cấm nhưng hầu như đêm nào cũng tiến vào bên trong.
Sau đó ông giới thiệu tôi với một nhóm ngư dân, nhiều người trong số họ đều có câu chuyện riêng để kể.
Abou Waisissé, 70 tuổi, mô tả một vụ việc mà theo ông, nhiều thuyền đánh cá địa phương cỡ nhỏ đã bị cắt lưới.
Mohamedi Kamara, 55 tuổi, kể với tôi rằng một tàu lưới kéo quốc tế cỡ lớn đã làm hư hại thuyền của ông trong một vụ va chạm.
Nguồn hình ảnh, AFP via Getty Images
Vậy quốc tịch của những con tàu quốc tế ngoài khơi Sierra Leone là gì?
Steve Trent, giám đốc điều hành kiêm đồng sáng lập tổ chức vận động toàn cầu về môi trường Environmental Justice Foundation (EJF), cho biết đại đa số đến từ Trung Quốc.
"Trước đây, chúng tôi từng thấy tàu Hàn Quốc, tàu Đài Loan, tàu châu Âu làm những điều không đúng ở đó. Nhưng hiện nay khi nhìn khắp khu vực đó, lực lượng áp đảo là tàu Trung Quốc."
Ông Kamara nói rằng ngư dân địa phương "có khiếu nại [với Bộ Thủy sản], nhưng các khiếu nại của chúng tôi chẳng đi đến đâu. Không ai lắng nghe."
Ông Turay quy trách nhiệm cho tham nhũng trong bộ máy công quyền.
"Các cơ quan chính phủ sợ giúp đỡ ngư dân địa phương," ông nói với tôi.
"Tôi biết những người làm ăn phi pháp này có tiền để hối lộ và chi trả."
Sheku Sei, lãnh đạo Bộ Thủy sản Sierra Leone, mạnh mẽ bác bỏ những cáo buộc nói trên.
"Đánh bắt bất hợp pháp từng là một vấn đề lớn của chúng tôi," ông nói.
"Nhưng chúng tôi đã triển khai các biện pháp nên tình trạng này đang giảm."
Ông Sei chỉ ra rằng tất cả các tàu quốc tế hiện đều phải mang thiết bị phát đáp để theo dõi hành trình của họ, đồng thời có các thanh tra chính phủ thường xuyên kiểm tra.
Khi tôi chỉ ra rằng các tàu thuyền trên khắp thế giới nhiều lần bị cáo buộc tắt thiết bị phát đáp – chẳng hạn để tránh các lệnh trừng phạt thương mại quốc tế – ông Sei nói với tôi rằng điều đó không xảy ra ở vùng biển Sierra Leone.
Ông cũng khẳng định các khoản phạt tài chính đối với việc vi phạm vùng cấm bảy hải lý là một biện pháp răn đe mạnh, mặc dù ông không thể nêu ra ví dụ nào về việc hình phạt này thực sự được áp dụng trong 10 năm qua.
Phòng Thương mại Trung Quốc tại Sierra Leone không trả lời các yêu cầu bình luận của BBC.
Tuy nhiên, những cáo buộc gần đây về hoạt động đánh bắt bất hợp pháp của Trung Quốc tại vùng biển Mỹ Latinh đã khiến Bộ Ngoại giao Trung Quốc đưa ra lời phủ nhận vào tháng trước.
"Trung Quốc là một quốc gia đánh bắt có trách nhiệm, thực thi nghiêm ngặt việc quản lý các hoạt động đánh bắt xa bờ của mình và tiến hành hợp tác nghề cá cùng có lợi với các quốc gia liên quan theo luật pháp quốc tế," cơ quan này cho biết trong một tuyên bố.
Ông Trent đến từ tổ chức môi trường EJF cho rằng chính phủ Trung Quốc đang áp dụng cách tiếp cận né tránh vấn đề.
"Đơn giản là không thể tin tưởng được khi họ tiếp tục hành xử theo cách này. Cho đến nay, Trung Quốc vẫn chưa làm đủ để kiểm soát đội tàu của mình. Thực tế, tôi cho rằng họ đang tạo điều kiện cho điều đó thông qua trợ cấp, cũng như sự thiếu giám sát và kiểm soát."
Ông chỉ ra rằng số cá được đánh bắt từ các vùng biển ven bờ giàu tài nguyên của Tây Phi đang được bán để tiêu thụ trên khắp thế giới.
"Bạn [người tiêu dùng] có thể lựa chọn: bạn muốn sử dụng một sản phẩm được đánh bắt bất hợp pháp, có lẽ không bền vững, bị lấy cắp từ một quốc gia nghèo thuộc thế giới thứ ba, hay bạn muốn một sản phẩm mà bạn thực sự thích ăn?"
