Từ cậu lính 'nhét đá vào áo' đến đặc công 'xuất quỷ nhập thần'

Mang đá trong áo để đủ cân nặng nhập ngũ

Những ngày tháng 7 tri ân, chúng tôi tìm về ngôi nhà nhỏ của ông Lữ Tấn Xa ở thôn Hiền Lương (xã Bình Giang, huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam cũ; nay là xã Thăng An, thành phố Đà Nẵng).

Trong căn nhà đơn sơ, người cựu chiến binh đã bước sang tuổi 96 vẫn sống bình dị như bao nông dân miền quê. Ít ai biết phía sau vóc người nhỏ bé, mái tóc bạc trắng ấy là cả một cuộc đời trận mạc với hơn 40 trận đánh lớn, nhiều lần đối mặt với lằn ranh sinh tử và lập nên những chiến công vang dội trên chiến trường Liên khu 5.

Cựu chiến binh Lữ Tấn Xa

ẢNH: NGỌC THƠM

Ngồi bên ấm trà nóng, ông chỉ cười hiền khi được hỏi về những chiến công năm cũ. "Tôi lớn lên khi quê hương chìm trong khói lửa. Thấy giặc tàn phá làng xóm thì đi theo cách mạng thôi...", ông Xa nhẹ nhàng nói. 

Câu trả lời mộc mạc ấy trái ngược hoàn toàn với những gì ông đã trải qua. Càng trò chuyện, những ký ức chiến tranh hiện lên càng khiến người nghe hình dung rõ hơn về một thời bom đạn khốc liệt.

Sinh năm 1930, đến ngày 1.1.1948, chàng trai Lữ Tấn Xa vừa tròn 18 tuổi háo hức lên đường nhập ngũ. Thế nhưng, ước mơ cầm súng bảo vệ quê hương suýt tan vỡ vì ông quá gầy, không đủ cân nặng theo quy định.

Không chấp nhận bị loại, chàng thanh niên ấy lặng lẽ nhặt những hòn đá nhỏ giấu trong quần áo trước khi bước lên bàn cân. Nhờ "mẹo" ấy, ông đủ điều kiện trở thành chiến sĩ Đại đội 11, Trung đoàn 108 (Liên khu 5). Nhắc lại câu chuyện cách đây gần 80 năm, ông cười hiền: "Hồi đó chỉ sợ không được đi bộ đội chứ đâu nghĩ gì khác". 

Ba tháng huấn luyện chiến sĩ mới tại Cẩm Khê (Tam Kỳ cũ), ông chủ động xin cấp trên cho học công binh đặc công. Lực lượng luôn được ví như những người bước đi giữa ranh giới của sự sống và cái chết.

Nhiệm vụ của họ là bí mật tiếp cận mục tiêu, đặt thuốc nổ, phá hủy công sự địch rồi rút lui an toàn. Chỉ cần một sơ suất nhỏ cũng có thể phải đánh đổi bằng tính mạng.

Thế nhưng, chàng trai nhỏ bé năm ấy vẫn kiên quyết lựa chọn con đường nguy hiểm nhất. "Làm công binh đặc công thì phải học cách bình tĩnh trước cái chết", ông nói.

Nguyên Phó thủ tướng Thường trực Nguyễn Hòa Bình thăm hỏi, động viên ông Lữ Tấn Xa

ẢNH: NGỌC THƠM

Năm 1949, khi thực dân Pháp tăng cường xây dựng hệ thống tháp canh, lô cốt dày đặc trên chiến trường Liên khu 5, ông được giao nhiệm vụ trinh sát khu vực Nam Ô - Xuân Thiều (nay thuộc thành phố Đà Nẵng).

Nhiều ngày liền, người lính đặc công âm thầm theo dõi từng chuyến tàu, từng toán lính, từng hoạt động vận chuyển quân và vũ khí từ Huế vào Đà Nẵng. Sau khi nắm chắc quy luật hoạt động của đối phương, ông đề xuất phương án táo bạo: đánh thẳng vào đầu máy kéo và hệ thống lô cốt bảo vệ.

Đêm xuất kích hôm ấy, trời mưa như trút nước. Mưa giúp che giấu dấu vết nhưng cũng khiến việc mang theo gần 60 kg thuốc nổ TNT, C4 cùng dây cháy chậm trở nên vô cùng nặng nhọc.

Lợi dụng bóng tối, ông lặng lẽ vượt qua nhiều lớp phòng thủ, bí mật cài thuốc nổ vào hai đầu máy kéo cùng lô cốt. Ít phút sau, tiếng nổ long trời xé toạc màn đêm. Quả cầu lửa bùng lên dữ dội, phá hủy hoàn toàn hai đầu máy kéo, san phẳng lô cốt và tiêu diệt 6 tên địch.

Chiến công ấy làm tê liệt tuyến vận chuyển quân và vũ khí từ Huế vào Đà Nẵng, tạo điều kiện để lực lượng ta mở rộng các đợt tiến công trên chiến trường. Đó cũng là trận đánh đầu tiên đưa tên tuổi người lính công binh đặc công Lữ Tấn Xa được biết đến trong toàn đơn vị.

Sau chiến công này, ông được tặng Huân chương Chiến sĩ giết giặc hạng nhì và vinh dự đứng vào hàng ngũ của Đảng vào ngày 10.7.1949.

Người lính đặc công chỉ tin vào trinh sát

Đầu những năm 1950, trên cương vị Tiểu đội trưởng công binh, ông tiếp tục nhận nhiệm vụ đánh lô cốt Gò Ông Tự ở Hòa Liên.

Lần này cũng như nhiều trận đánh khác, điều ông lựa chọn không phải là sự liều lĩnh mà là sự chuẩn bị. Suốt nhiều ngày, ông cùng lực lượng địa phương bí mật theo dõi hoạt động của địch, ghi nhớ từng ca gác, từng lối đi, từng khoảng trống giữa các lớp hàng rào.

Khoảng 2 giờ sáng, khi cơn mưa lạnh khiến lính gác lơ là nhất, ông mang theo 30 kg thuốc nổ, nhanh chóng vượt qua nhiều lớp rào thép gai, tiếp cận mục tiêu rồi châm kíp. Tiếng nổ dữ dội xóa sổ toàn bộ lô cốt, tiêu diệt 9 tên địch.

Nhắc lại những trận đánh ấy, ông gần như không nói về lòng dũng cảm, điều người lính đặc công nhấn mạnh là công tác trinh sát.

"Thêm một chiến tích là thêm một bài học. Muốn thắng phải nắm chắc tình hình, trinh sát kỹ, chọn đúng cách đánh. Khi hành động thì phải nhanh, khéo léo và quả cảm. Đó mới là tinh thần quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh", ông đúc kết.

Từ năm 1951 - 1954, trong đội hình Tiểu đoàn 59, Trung đoàn 803 - chủ lực cơ động Liên khu 5, trên các cương vị từ Tiểu đội phó, Tiểu đội trưởng đến Trung đội trưởng, ông trực tiếp tham gia và chỉ huy hơn 40 trận đánh lớn trải dài từ Quảng Đà đến Khánh Hòa. Riêng bản thân ông trực tiếp tiêu diệt hơn 40 tên địch.

Những thành tích xuất sắc ấy đưa ông ra Hà Nội dự lễ tuyên dương năm 1954 và vinh dự được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đó là kỷ niệm mà ông luôn gìn giữ suốt cuộc đời.

Sau Hiệp định Genève, ông tập kết ra miền Bắc học tập. Cuối năm 1960, sau khi hoàn thành khóa đào tạo pháo binh, ông trở lại chiến trường Tây nguyên trên cương vị Đại đội trưởng.

Ông trực tiếp chỉ huy tiêu diệt 1 tiểu đoàn biệt kích tại Biển Hồ (Gia Lai), tiếp đó là trận Đăk Tô năm 1962 tiêu diệt 1 trung đội địch. Sau chiến công này, ông được Bộ Tư lệnh Liên khu 5 trao tặng danh hiệu Chiến sĩ giết giặc hạng nhất.

Những năm tiếp theo, ông tiếp tục chỉ huy nhiều trận đánh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968 cũng như trên chiến trường Đông Nam bộ cho đến ngày đất nước thống nhất.

Nguyên Phó thủ tướng Thường trực Nguyễn Hòa Bình ân cần thăm hỏi, động viên ông Lữ Tấn Xa trong chuyến thăm, làm việc tại tỉnh Quảng Nam cũ

ẢNH: NGỌC THƠM

Khi được hỏi điều gì khiến ông nhớ nhất sau hơn nửa thế kỷ hòa bình, người lính già không nhắc đến những tấm huân chương. Ông trầm ngâm rất lâu rồi nói về những đồng đội đã nằm lại.

"Chiến tranh, nhìn ở đại cuộc thì có thể nói đến thắng - thua, chính nghĩa hay phi nghĩa. Nhưng với người lính đặc công thì mỗi lần nhận nhiệm vụ đều không biết mình có trở về hay không. Nhiều đồng đội của tôi đã ngã xuống ngay khi đang làm nhiệm vụ. Có người ra đi mà trên môi vẫn còn nở nụ cười", ông Xa ngậm ngùi.

Ở tuổi 96, người lính năm nào vẫn giữ tác phong giản dị và sự khiêm nhường hiếm thấy. Những chiến công vang dội năm xưa, ông chỉ kể bằng vài câu ngắn gọn, như thể đó chỉ là trách nhiệm của một người lính với Tổ quốc.