Virus hợp bào hô hấp (RSV) có thể làm nặng thêm bệnh nền, suy giảm chức năng kéo dài trong nhóm dân số dễ bị tổn thương.
GS.TS.BS Phan Trọng Lân, Chủ tịch Hội Y học Dự phòng Việt Nam, chia sẻ tại Hội thảo Khoa học RSV 2026 với chủ đề Hơi thở khỏe mạnh - Cuộc sống an yên ngày 20/6, rằng RSV nguy hiểm đối với nhóm người yếu thế có bệnh nền. Mối nguy này có xu hướng tăng trong bối cảnh già hóa dân số đang tái định hình bức tranh sức khỏe tại nhiều quốc gia châu Á - Thái Bình Dương, ngày càng nhiều người cao tuổi sống cùng bệnh mạn tính với các nguy cơ phức tạp.
Ước tính đến năm 2050, số người từ 60 tuổi trở lên tại khu vực này đạt khoảng 1,3 tỷ, đồng nghĩa cứ 2-3 dân thì có một trên 60 tuổi. Thực trạng này kéo theo nhu cầu chăm sóc sức khỏe khổng lồ, đồng thời làm trầm trọng hơn gánh nặng từ các bệnh lý như tim mạch, đái tháo đường và bệnh hô hấp mạn tính.
Người lớn tuổi, đặc biệt là nhóm có sẵn bệnh nền, RSV không đơn thuần là một bệnh nhiễm trùng hô hấp nhẹ hay một bệnh hô hấp thoáng qua. Virus này có thể làm trầm trọng thêm tình trạng bệnh hiện có, dẫn đến nguy cơ nhập viện cao và trực tiếp kích hoạt các biến cố nguy hiểm tính mạng như nhồi máu cơ tim hay đột quỵ. Thậm chí, ngay cả khi đã vượt qua được giai đoạn cấp tính, virus RSV vẫn để lại hệ lụy nặng nề, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng sinh hoạt tự chủ và gây suy giảm chức năng kéo dài trong nhóm dân số dễ bị tổn thương này.
GS.TS.BS Phan Trọng Lân phát biểu tại hội thảo. Ảnh: BTC cung cấp
Bộ Y tế ghi nhận 87,7% người lớn tuổi hiện nay mắc ít nhất một bệnh mạn tính. Khi virus RSV tấn công, sự kết hợp này tạo ra một gánh nặng sức khỏe đặc biệt nặng nề.
Tại hội thảo, các chuyên gia cũng chia sẻ mối liên hệ mật thiết giữa RSV và các bệnh mạn tính phổ biến như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), hen suyễn, bệnh tim mạch và đái tháo đường. Trong khi bệnh nền là yếu tố hàng đầu làm tăng nguy cơ diễn tiến nặng khi nhiễm RSV, thì ngược lại virus này cũng kích hoạt các đợt cấp nghiêm trọng ở người bệnh COPD hoặc hen suyễn, làm tăng nguy cơ xảy ra các biến cố tim mạch cấp tính như nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
Mức độ nghiêm trọng bệnh nhân lớn tuổi nhập viện liên quan RSV được ghi nhận tương đương, thậm chí cao hơn so với cúm mùa. Thống kê toàn cầu chỉ ra rằng cứ 10 người lớn tuổi nhập viện vì RSV thì có một phải điều trị hồi sức tích cực (ICU).
Mối đe dọa của virus RSV không chấm dứt sau khi người bệnh bước qua giai đoạn nguy kịch. Nhiều người hồi phục khỏi đợt nhiễm cấp tính vẫn phải đối mặt với hàng loạt hệ lụy kéo dài như suy giảm chức năng phổi, biến chứng tim mạch và nguy cơ tái nhập viện. Tình trạng suy giảm thể trạng khiến người cao tuổi mất dần khả năng sinh hoạt tự chủ, ảnh hưởng trực tiếp đến mong muốn được sống độc lập khi về già.
Mô hình dự báo trong khu vực cho thấy RSV đang tạo ra gánh nặng đáng kể ở người lớn tuổi tại Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam. Khoảng 30-32% người từ 60 tuổi trở lên tại các quốc gia như Indonesia, Malaysia, Philippines, Thái Lan và Việt Nam có nguy cơ mắc các đợt nhiễm trùng hô hấp cấp do RSV trong vòng 5 năm. Ngoài yếu tố bệnh nền, các chuyên gia cũng ghi nhận thói quen hút thuốc lá phổ biến tại khu vực Đông Nam Á chính là tác nhân làm suy giảm chức năng hô hấp, khiến người lớn tuổi dễ trở nặng hơn khi nhiễm virus.
GS.TS.BS Wei Chih Chen, Giám đốc Khoa Điều trị Hô hấp, Khoa Nội Lồng ngực, Bệnh viện Đa khoa Cựu chiến binh Đài Bắc, nhận định khi số lượng người cao tuổi ngày càng gia tăng trên khắp khu vực châu Á - Thái Bình Dương, hệ thống y tế sẽ phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn từ các bệnh nhiễm trùng hô hấp.
Mô phỏng virus RSV. Ảnh: Science Photo Library
Đối với RSV, điều quan trọng là nâng cao nhận thức, nhận diện sớm những người có nguy cơ cao và tăng cường các giải pháp dự phòng nhằm hạn chế nguy cơ diễn tiến nặng, đồng thời giảm áp lực lên hệ thống y tế. Áp lực kinh tế này rất rõ ràng. Các quốc gia như Australia, Canada, Trung Quốc, Nhật Bản, Singapore và Hàn Quốc, RSV ngốn khoảng 2,8 tỷ USD chi phí điều trị mỗi năm với tổng số ca nhập viện ước tính khoảng 778.000 trường hợp.
Một trong những thách thức lớn hiện nay là RSV ở người lớn tuổi vẫn chưa được nhìn nhận tương xứng. Loại virus này từ lâu vốn bị lầm tưởng là chỉ gây bệnh ở trẻ nhỏ, khiến nhận thức về tác động của nó đối với người già còn rất hạn chế. Chẩn đoán cũng gặp khó khăn do triệu chứng thường không đặc hiệu, dễ nhầm lẫn với bệnh hô hấp khác, hoặc bị phức tạp hóa do tình trạng đồng nhiễm với Covid-19.
PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng, Giảng viên cao cấp, Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Đại học Y Dược TP HCM, nói thách thức của RSV ở người lớn tuổi không chỉ nằm ở bệnh lý mà còn ở việc nhận diện và đo lường đúng gánh nặng của bệnh. Khi nhận thức còn hạn chế, dữ liệu còn phân tán và thực hành chẩn đoán chưa đồng nhất, RSV vẫn là nguy cơ tiếp tục bị đánh giá thấp dù có thể gây ra hậu quả đáng kể đối với người lớn tuổi.
Để bảo vệ "hơi thở khỏe mạnh" và mang lại "cuộc sống an yên" cho người cao tuổi, các chuyên gia y tế tại hội thảo đồng thuận rằng việc nâng cao nhận thức về RSV cần phải được lồng ghép ngay vào chiến lược thúc đẩy lão hóa khỏe mạnh.
Ông Mark Kuo, Tổng Giám đốc Pfizer Việt Nam, phụ trách thị trường Việt Nam và Thái Lan, chia sẻ trong bối cảnh dân số già hóa nhanh, việc bảo vệ sức khỏe hô hấp cho người lớn tuổi ngày càng trở nên cấp thiết. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa đội ngũ y tế, cơ quan quản lý và các bên liên quan. Còn GS.TS.BS Grant Waterer (Đại học Tây Australia) nhấn mạnh kinh nghiệm từ nhiều quốc gia cho thấy nhận diện sớm nguy cơ, tăng cường nhận thức cộng đồng và áp dụng các biện pháp dự phòng, quản lý từ sớm là giải pháp cốt lõi để giảm tải cho hệ thống y tế, giúp người lớn tuổi duy trì sức khỏe, giữ vững khả năng vận động và sống tự lập lâu dài hơn.
Mỹ Ý
