"Tôi dự định mua nhà. Khi đi xem thực tế, thì thấy nhà chủ cũ xây nhà sai phép bằng cách xây lố ban công ra ngoài khỏi diện tích được công nhận sở hữu. Tôi muốn hỏi nếu mua căn nhà này, liệu sau này có bị cán bộ đến kiểm tra và xử lý không? Trường hợp nào thì được tiếp tục tồn tại phần xây sai phép này? Nếu không được tồn tại thì nhà nước xử phạt hành chính tôi hay chủ cũ và có bị buộc tháo dỡ?", bạn đọc Thảo Nhi đặt câu hỏi.
Người mua hay người bán chịu trách nhiệm?
Luật sư Đào Nguyễn Mai Dung, Công ty luật TNHH HPL và cộng sự tư vấn:
Theo điều 4 và điều 16 Nghị định 16 năm 2022 của Chính phủ, cá nhân có hành vi xây dựng cơi nới, lấn chiếm diện tích, lấn chiếm không gian đang được quản lý, sử dụng hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác hoặc của khu vực công cộng, khu vực sử dụng chung sẽ bị phạt tiền từ 40 - 50 triệu đồng. Nếu tổ chức vi phạm sẽ bị phạt 80 - 100 triệu đồng. Ngoài ra, người xây dựng vi phạm sẽ bị buộc phá dỡ phần công trình xây dựng sai phép.
Luật sư Đào Nguyễn Mai Dung, Công ty luật TNHH HPL và cộng sự tư vấn
ẢNH: NVCC
Đồng thời, điểm a khoản 5 điều 5 Nghị định 123 năm 2024 cũng quy định rõ: "Trường hợp vi phạm hành chính xảy ra trước khi chuyển quyền sử dụng đất thì bên chuyển quyền sử dụng đất bị xử phạt vi phạm hành chính và phải thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả đối với hành vi vi phạm do mình gây ra theo quy định".
Như vậy, nếu việc xây dựng ban công lấn ra ngoài phạm vi được cấp phép thì chủ sở hữu hay chủ đầu tư công trình thực hiện việc xây dựng sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính và có thể bị buộc tháo dỡ phần ban công xây sai phép.
Tuy nhiên, nếu bạn đã mua căn nhà, sau đó bị cơ quan nhà nước phát hiện vi phạm thì tình huống pháp lý sẽ phức tạp hơn. Cụ thể, về hành vi xây dựng trái phép, căn cứ điều 2 luật Xử lý vi phạm hành chính, chủ cũ vẫn là người phải chịu trách nhiệm về hành vi vi phạm của mình nếu còn thời hiệu xử phạt.
Với tư cách là chủ sở hữu mới, bạn phải có trách nhiệm thực hiện các yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền nhằm xử lý phần công trình vi phạm, chẳng hạn thực hiện thủ tục điều chỉnh giấy phép xây dựng nếu đủ điều kiện hoặc chấp hành quyết định khắc phục hậu quả.
Trường hợp trước khi chuyển nhượng, chủ cũ đã biết rõ công trình xây dựng sai phép nhưng cố tình che giấu thông tin, hoặc cung cấp thông tin không trung thực để bên mua giao kết hợp đồng thì bên mua có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại theo quy định tại điều 419 và điều 444 bộ luật Dân sự.
Khoản bồi thường có thể bao gồm các chi phí hợp lý mà người mua phải bỏ ra để khắc phục tình trạng vi phạm, như chi phí điều chỉnh giấy phép xây dựng, chi phí tháo dỡ, sửa chữa hoặc các thiệt hại thực tế khác phát sinh từ việc công trình xây sai phép, nếu chứng minh được lỗi và thiệt hại theo quy định.
Khi nào buộc phải tháo dỡ phần xây sai phép?
Không phải mọi trường hợp xây dựng sai phép đều bị áp dụng biện pháp buộc tháo dỡ. Căn cứ khoản 1 điều 84 Nghị định 16 năm 2022, đối với công trình xây dựng không phép nhưng đáp ứng đủ 6 điều kiện thì người xây dựng sẽ không bị buộc tháo dỡ.
Thứ nhất, hành vi vi phạm xảy ra từ ngày 4.1.2008 và đã kết thúc trước ngày 15.1.2018 nhưng sau ngày 15.1.2018 mới được người có thẩm quyền phát hiện hoặc phát hiện trước ngày 15.1.2018 và đã có một trong các văn bản sau đây: biên bản vi phạm hành chính, quyết định xử phạt vi phạm hành chính hoặc quyết định áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả.
Thứ hai, không vi phạm chỉ giới xây dựng.
Thứ ba, không ảnh hưởng các công trình lân cận.
Thứ tư, không có tranh chấp.
Thứ năm, xây dựng trên đất thuộc quyền sử dụng hợp pháp.
Thứ sáu, nay phù hợp với quy hoạch xây dựng được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.
Trong trường hợp đáp ứng đầy đủ các điều kiện trên, chủ sở hữu sẽ không bị buộc phá dỡ công trình, nhưng vẫn phải thực hiện nghĩa vụ nộp phạt (nếu có).
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng trường hợp chủ cũ xây ban công lấn ra ngoài phạm vi được cấp phép hoặc vi phạm chỉ giới xây dựng thì không thuộc trường hợp được tiếp tục tồn tại theo khoản 1 điều 84 Nghị định số 16 năm 2022. Do đó, phần ban công có khả năng cao sẽ bị buộc tháo dỡ.
Vì vậy, trước khi nhận chuyển nhượng, bạn cần kiểm tra kỹ hồ sơ pháp lý và hiện trạng công trình để hạn chế tối đa các rủi ro phát sinh sau này.
