Ông Đặng Tuấn Kiệt, Phó Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Trang Sức Jemmia - Ảnh: NGUYỄN TRUNG
Tuổi Trẻ đã trao đổi với chính doanh nghiệp kinh doanh kim cương và chuyên gia để soi thẳng vào những góc khuất của ngành kim cương.
Ông Đặng Tuấn Kiệt, Phó Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Trang Sức Jemmia - đơn vị phân phối sản phẩm trang sức, kim cương - cho rằng kinh doanh kim cương là ngành có đặc thù riêng, không phải nhìn nhận, đánh giá bằng mắt thường, hay nghe bằng tai mà phải trực quan từ giấy tờ tới máy móc để kiểm chứng.
Kiểm soát chặt nhập khẩu, kim cương giả vẫn "lọt", vì sao?
* Tại thị trường Việt Nam, các sản phẩm kim cương được bán thường đi kèm với lời giới thiệu là có kiểm định, song vẫn có tình trạng thật giả lẫn lộn. Ông nhìn nhận về thị trường thế nào?
- Những thông tin vừa qua liên quan tới thị trường kim cương chắc chắn tạo ra tâm lý lo lắng, băn khoăn đối với người tiêu dùng. Tuy nhiên, cần phải nhìn nhận vấn đề khách quan. Vụ việc đang được cơ quan điều tra với những trường hợp cụ thể. Chúng tôi tin tưởng cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét và xử lý vụ việc theo đúng quy định pháp luật và minh bạch thông tin.
Cần nhìn nhận rằng, thực trạng như vậy không đồng nghĩa với việc toàn bộ thị trường kim cương Việt Nam đều thiếu minh bạch. Ở góc độ tích cực, đây là cơ hội để cho ngành nhìn lại và những tiêu chuẩn quản trị phải được đẩy mạnh hơn. Đó là các quy trình kiểm định, truy xuất nguồn gốc và nâng cao tính minh bạch sản phẩm.
Thị trường muốn phát triển bền vững thì cần xây dựng những nền tảng về niềm tin trên cơ sở minh bạch, tuân thủ quy định và sẵn sàng để khách hàng tham gia vào quá trình kiểm tra nguồn gốc sản phẩm.
Như với Jemmia, ngoài các giấy tờ kiểm định độc lập, chúng tôi trang bị tại cửa hàng các thiết bị kiểm định đều do Viện Ngọc học Hoa Kỳ (GIA) sản xuất (gồm các máy như GIA ID100®, GIA Match ID™, GIA Gemolite®, GIA DiamondDock®), để khách hàng cùng tham gia vào quá trình kiểm định.
* Lượng lớn kim cương được nhập khẩu sẽ phải qua khâu kiểm soát thế nào, thưa ông?
- Về mặt pháp lý, một viên kim cương khi được nhập khẩu vào Việt Nam thông qua đường chính ngạch thì phải được kiểm soát của cơ quan hải quan. Do đó, cần phải đáp ứng những yêu cầu về giấy tờ nhập khẩu nhằm chứng minh đó là hàng nhập khẩu chính ngạch.
Nếu là kim cương thiên nhiên sẽ có giấy kiểm định quốc tế của GIA hay một cơ quan kiểm định độc lập, thì sẽ phải hoàn thành nghĩa vụ thuế ở khâu nhập khẩu - gồm thuế nhập khẩu và thuế giá trị gia tăng khâu nhập khẩu - trước khi được thông quan và đưa vào lưu thông.
Việc chấp hành đầy đủ nghĩa vụ thuế là một trong những căn cứ để người mua đánh giá mức độ tuân thủ của người bán.
* Khâu nhập khẩu kiểm soát khá chặt chẽ nhưng sao trên thị trường vẫn có hàng lậu, hàng giả?
- Các giấy tờ nhập khẩu sẽ là nguồn tư liệu đầu vào đầu tiên để các cơ quan chức năng tiếp tục kiểm tra, kiểm soát khi sản phẩm được phân phối tại cửa hàng.
Tuy nhiên, do tính chất sản phẩm này có giá trị cao, nhỏ gọn nhưng lại có giá trị cao, khiến khâu hậu kiểm tại điểm bán gặp nhiều thách thức. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải chủ động chuẩn hóa hồ sơ và trang bị công cụ kiểm chứng.
Để xử lý được vấn đề này, doanh nghiệp phải tự có những hàng rào bảo vệ chính mình cũng như là bảo vệ chính khách hàng bằng các giấy tờ pháp lý, kiểm định độc lập và các máy móc, thiết bị để kiểm chứng.
Cần thêm công cụ kiểm định, minh bạch thị trường
* Vừa qua Jemmia đã tham dự Đại hội Kim cương Thế giới lần thứ 41 (41st World Diamond Congress) do WFDB và IDMA tổ chức tại Singapore. Vậy vấn nạn kim cương giả có phải là chủ đề được quan tâm? Ông có cho rằng Việt Nam nên lập sàn giao dịch kim cương để tăng tính minh bạch thị trường?
- Người tiêu dùng trên toàn thế giới ngày càng quan tâm một viên kim cương đó đến từ đâu, được khai thác như thế nào, có tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế hay không?
Tiếp đó là yêu cầu tăng cường khả năng truy xuất nguồn gốc để xây dựng niềm tin. Hay vấn đề nâng cao đạo đức kinh doanh, sử dụng công nghệ để xác thực sản phẩm. Đó là những nội dung rất được quan tâm và thảo luận.
Chúng tôi thấy rằng xu hướng của thế giới không phải là tạo thêm nhiều thủ tục mà tạo ra những điểm chạm để khách hàng kiểm chứng thông tin dễ dàng và minh bạch. Việc này ngày càng là vấn đề lớn và nan giải với ngành kim cương thế giới, đặc biệt là sau khi kim cương nhân tạo được phổ biến rộng rãi.
Việt Nam chưa phải là thị trường lâu đời trong phân phối các sản phẩm kim cương thiên nhiên. Song với một thị trường được đánh giá có tốc độ phát triển rất nhanh, có tiềm năng và đang có nhiều thương hiệu nước ngoài đầu tư vào, thì những mối quan tâm trên càng lớn.
Sản phẩm kim cương có kích thước nhỏ gọn nhưng giá trị rất cao nên nguy cơ buôn lậu rất lớn - Ảnh: NGỌC AN
Đặc biệt khi thị trường tồn tại những bất cập, đó là thiếu những máy móc thiết bị công nghệ để kiểm tra, kiểm chứng nguồn gốc, chất lượng kim cương. Thực tế này khiến cho những giao dịch không chính ngạch phát sinh.
Do đó, tôi cho rằng việc thành lập sàn giao dịch kim cương ở Việt Nam là một ý tưởng đáng nghiên cứu. Vì khi có một trung tâm giao dịch về kim cương, không chỉ giúp tăng tính thanh khoản cho thị trường kim cương thứ cấp, mà còn giúp chuẩn hóa quy trình giao dịch, tăng khả năng truy suất nguồn gốc và kết nối các doanh nghiệp để hạn chế những giao dịch không chính thức.
* Từ góc độ doanh nghiệp ông có đề xuất tới cơ quan chức năng trong việc làm lành mạnh thị trường, đảm bảo cạnh tranh bình đẳng?
Nhà nước và các lực lượng chức năng cần tăng cường kiểm tra và xử lý những hành vi gian lận nếu có. Chúng tôi rất mong muốn cần phải tăng cường truy xuất nguồn gốc sản phẩm.
Cần khuyến khích việc sử dụng các chứng thư kiểm định các tổ chức uy tín quốc tế có tính độc lập. Đặt ra yêu cầu chuẩn hóa quy trình kiểm tra chất lượng sản phẩm tại điểm bán có sự tham gia trực tiếp của khách hàng. Có quy định để doanh nghiệp chủ động công bố thông tin đến khách hàng nhằm đảm bảo tính minh bạch cho thị trường.
* Giữa bối cảnh thật giả lẫn lộn, ông có lời khuyên gì với những khách hàng khi mua kim cương?
- Khi lựa chọn kim cương, trước hết cần yêu cầu người bán xuất hóa đơn giá trị gia tăng hợp lệ, giấy kiểm định của tổ chức kiểm định quốc tế độc lập, và cam kết bằng văn bản của người bán về nguồn gốc hợp pháp của sản phẩm.
Cùng đó là giấy tờ để khẳng định được tiêu chuẩn của viên kim cương, giấy kiểm định. Tại thị trường Việt Nam đang rất chuộng giấy kiểm định của tổ chức quốc tế GIA. Tổ chức này xây dựng uy tín dựa vào ba yếu tố là công nghệ khoa học, tính độc lập và việc thương mại các công nghệ để xác minh tiêu chuẩn.
Khi mua kim cương, khách hàng cũng phải được tham gia vào quá trình xác thực tiêu chuẩn bằng những công nghệ, thiết bị để xác nhận chất lượng...
Khách hàng cũng cần lưu ý thêm là nếu được chào bán với một mức giá rất rẻ thì ngay lập tức cần phải nghi ngờ và tự đặt ra hàng rào bảo vệ mình.
Ông Phạm Ngọc Hùng (chuyên gia kinh tế chống hàng giả, hàng nhái và bảo vệ thương hiệu):
Cần nâng cao năng lực kiểm định, thẩm định của cơ quan chức năng
Kim cương ở Việt Nam chủ yếu nhập từ Ấn Độ và việc kiểm soát là rất khó khi mặt hàng này có giá trị lớn nhưng kích thước nhỏ nên cũng dễ buôn lậu. Trong nước việc kiểm định kim cương cũng còn nhiều bất cập. Giấy tờ kiểm định nguồn gốc xuất xứ chủ yếu do doanh nghiệp tự cung cấp, trong khi các giấy tờ là có thể làm giả.
Việc xác định đâu là kim cương nhân tạo hay kim cương thiên nhiên, hay đá rất khó. Điều này đặt ra yêu cầu trong cả khâu kiểm soát, kiểm định sản phẩm từ nguồn đầu vào, đến yêu cầu đạo đức kinh doanh của doanh nghiệp.
Nhà nước cần nâng cao năng lực kiểm nghiệm, trang bị cho các cơ quan chức năng liên quan các máy móc để thẩm định, giám định chất lượng, nguồn gốc sản phẩm. Lưu ý là kim cương có đặc thù là sản phẩm nhỏ, rất dễ buôn lậu nên cũng cần tăng cường vai trò của kiểm soát thị trường để kịp thời ngăn chặn gian lận.
