Mỹ mở chiến dịch cô lập Tòa án Hình sự quốc tế

Theo Đài CNN ngày 13-7, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết chính quyền Washington sẽ triển khai một chiến dịch "huy động toàn bộ bộ máy chính phủ" nhằm xóa bỏ điều mà Washington gọi là mối đe dọa từ Tòa án Hình sự quốc tế (ICC).

Động thái này diễn ra chưa đầy một tháng sau khi ba thẩm phán ICC kiện chính quyền Tổng thống Trump tại New York, cho rằng các lệnh trừng phạt mà Washington áp đặt đối với họ vào năm ngoái là trái pháp luật.

Mỹ tăng sức ép với ICC và các nước thành viên

Theo Ngoại trưởng Mỹ, dù ICC ban đầu được thành lập để truy tố những tội ác nghiêm trọng nhất như tội ác chiến tranh, tội diệt chủng và tội ác chống lại loài người, nhưng tòa án này lại đang trở thành "một tổ chức cực đoan và cấp tiến hơn nhiều".

"ICC đang tiến hành một cuộc chiến chống lại đất nước chúng ta, không phải bằng đạn hay tên lửa, mà bằng sức mạnh của cái gọi là luật pháp quốc tế", ông Rubio nói, khẳng định chính quyền Trump sẽ không để ICC đe dọa các nhân sự Mỹ.

Theo một quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ giấu tên chia sẻ với Hãng tin Reuters, Washington đang cân nhắc hàng loạt biện pháp nhằm vào ICC, bao gồm cấm nhập cảnh, thu hồi thị thực, mở rộng các lệnh trừng phạt đối với các quan chức ICC và những tổ chức có liên quan.

"Không có lựa chọn ngoại giao nào bị loại trừ trong chiến dịch nhằm loại bỏ mối đe dọa mà ICC gây ra đối với người Mỹ", Bộ Ngoại giao Mỹ tuyên bố.

Quan chức này cho biết Ngoại trưởng Rubio, Thứ trưởng Ngoại giao cùng các đại sứ Mỹ đang vận động nhiều quốc gia tham gia chiến dịch cô lập ICC về mặt ngoại giao.

Washington muốn thuyết phục các nước thành viên rút khỏi ICC và chấm dứt mọi hỗ trợ tài chính dành cho tòa án. Mỹ cũng kêu gọi những quốc gia không phải thành viên ICC phối hợp sử dụng các kênh ngoại giao để gia tăng sức ép.

Quan chức này cũng cảnh báo các quốc gia vẫn phụ thuộc vào hỗ trợ của Mỹ nhưng từ chối đứng về phía Washington trong vấn đề ICC có thể sẽ phải đối mặt với sự giám sát chặt chẽ hơn, thậm chí bị cắt giảm viện trợ.

Trong bài viết đăng trên báo Wall Street Journal ngày 13-7, ông Rubio tuyên bố: "Bằng mọi công cụ mà chính phủ chúng tôi có trong tay, cùng với mọi đồng minh sẵn sàng hợp tác, chúng tôi sẽ 'tháo dỡ' ICC - từng viên gạch một nếu cần thiết".

Vì sao Mỹ phản đối ICC?

ICC được cộng đồng quốc tế thành lập năm 2002 theo Quy chế Rome nhằm truy tố các cá nhân bị cáo buộc phạm tội ác chiến tranh, tội diệt chủng và tội ác chống lại loài người khi quốc gia liên quan không thể hoặc không muốn tự xét xử.

Hiện có 125 quốc gia đã phê chuẩn Quy chế Rome. Mỹ chưa bao giờ phê chuẩn Quy chế Rome nên không phải thành viên ICC.

Tuy nhiên theo quy chế này, ICC vẫn có thể điều tra những tội ác xảy ra trên lãnh thổ của quốc gia thành viên, kể cả khi nghi phạm là công dân của nước không tham gia ICC. Đây là điểm Washington từ lâu phản đối, lập luận tòa án không có thẩm quyền đối với công dân Mỹ.

Reuters cho biết sự phản đối của ông Trump đối với ICC đã xuất hiện từ nhiệm kỳ đầu tiên, khi tòa án tìm cách điều tra các cáo buộc liên quan đến binh sĩ Mỹ tại Afghanistan.

Sang nhiệm kỳ thứ hai, chính quyền ông Trump tiếp tục áp đặt các lệnh trừng phạt đối với quan chức ICC vì những nỗ lực điều tra Mỹ và Israel, đặc biệt sau khi tòa án này ban hành lệnh bắt giữ Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu.

Tuy nhiên trên thực tế, hững năm gần đây ICC chưa tiến hành bất kỳ cuộc điều tra nào nhằm vào nhân sự Mỹ.

Lần gần nhất ICC xem xét khả năng điều tra binh sĩ Mỹ là cuộc điều tra về Afghanistan được mở năm 2020. 

Từ năm 2021, các công tố viên đã giảm ưu tiên đối với vai trò của Mỹ và chuyển trọng tâm sang các cáo buộc nhằm vào Chính phủ Afghanistan thời điểm đó và lực lượng Taliban.