Đề xuất đổi tên Sài Gòn thành TP.HCM đã có từ năm 1946
PGS-TS Hà Minh Hồng, Phó chủ tịch Hội Khoa học lịch sử TP.HCM, cho biết tại kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa VI (năm 1976) đã thông qua các quyết định về quốc hiệu, quốc kỳ, quốc huy, thủ đô và quốc ca của nước Việt Nam thống nhất. Đồng thời, Quốc hội chính thức thông qua quyết định lịch sử về việc thành phố Sài Gòn - Gia Định mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Quyết nghị của Quốc hội ngày 2.7.1976 nêu 2 căn cứ quan trọng. Đầu tiên, nhân dân thành phố Sài Gòn - Gia Định luôn luôn tỏ lòng kính yêu vô hạn đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh và tha thiết với việc thành phố mang tên Người.
Thứ 2, trong cuộc đấu tranh cách mạng lâu dài và gian khổ, thành phố Sài Gòn - Gia Định đã không ngừng phát huy truyền thống kiên cường, bất khuất của dân tộc và lập nhiều chiến công xuất sắc, xứng đáng được vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại.
PGS-TS Hà Minh Hồng, Phó chủ tịch Hội Khoa học lịch sử TP.HCM, phát biểu tại hội thảo
ẢNH: SỸ ĐÔNG
PGS-TS Hà Minh Hồng cho biết thêm, ý tưởng đặt tên Hồ Chí Minh cho thành phố Sài Gòn có từ 30 năm trước đó bởi bác sĩ Trần Hữu Nghiệp. Theo tường thuật trên Báo Cứu quốc ngày 27.8.1946: "Tại Hà Nội ngày 25.8.1946, nhân ngày kỷ niệm một năm chính quyền cách mạng, Phòng Nam bộ Trung ương đã có một buổi họp mặt thân thiện giữa những người Việt miền Nam".
Tại đây, bác sĩ Trần Hữu Nghiệp nhắc lại tình hình Nam bộ trong một năm qua, những chiến công oanh liệt của các chiến sĩ đã chết và còn sống hiện đang chiến đấu, nhưng trên tất cả, bác sĩ kể đến công đức của Hồ Chủ tịch, người chiến sĩ tiên phong của phong trào giải phóng dân tộc, vị đại anh hùng của dân chúng Việt Nam.
Ở những nước lớn thường hay lấy tên những vị anh hùng để đặt cho một thành phố lớn. Do vậy, bác sĩ Nghiệp đề nghị, để ghi lấy công đức của Hồ Chủ tịch, thành phố Sài Gòn đổi tên là thành phố Hồ Chí Minh. Đề xuất trên của bác sĩ Trần Hữu Nghiệp nhận được sự hưởng ứng, tán thành của toàn thể những người tham dự và cùng ký tên gửi tới Quốc hội, Chính phủ.
Diện mạo đô thị thay đổi, đời sống người dân được nâng cao
Tại hội thảo, nhiều chuyên gia, nhà khoa học đã phân tích, làm rõ sự "lột xác" toàn diện của TP.HCM trên nhiều lĩnh vực sau 51 năm đất nước thống nhất. Thạc sĩ Nguyễn Văn Giáp, Học viện Cán bộ TP.HCM, đánh giá từ năm 1975 đến nay, TP.HCM trải qua giai đoạn phát triển, tốc độ tăng trưởng kinh tế luôn duy trì ở mức cao qua nhiều giai đoạn.
Cụ thể, trong thời kỳ đổi mới, tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) tăng bình quân 7,82%/năm giai đoạn 1986 - 1990 và 12,62%/năm giai đoạn 1991 - 1995. Giai đoạn 1996 - 2010, TP.HCM tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng 2 con số, đạt từ 10 - 11%/năm; GRDP bình quân đầu người tăng từ khoảng 700 USD năm 1996 lên gần 5.000 USD năm 2010.
Tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh trước trụ sở HĐND và UBND TP.HCM ở phường Sài Gòn
ẢNH: SỸ ĐÔNG
Giai đoạn 2011 - 2020, tăng trưởng kinh tế đạt bình quân 6,86%/năm, cao hơn mức bình quân của cả nước và Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Đến cuối năm 2025, quy mô nền kinh tế TP.HCM đạt khoảng 3 triệu tỉ đồng; GRDP bình quân đầu người đạt 220 triệu đồng; đóng góp khoảng 22 - 23% GDP và 25 - 27% tổng thu ngân sách quốc gia.
Về xây dựng và phát triển đô thị, từ một đô thị chịu nhiều tác động của chiến tranh, TP.HCM không ngừng mở rộng không gian phát triển, nâng cấp hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội theo hướng hiện đại, đồng bộ.
Năm 1975, thời điểm thành phố bước ra khỏi chiến tranh với diện mạo của một đô thị bị tàn phá, hạ tầng xuống cấp nghiêm trọng. Các tuyến đường chính như Cách Mạng Tháng Tám, Lý Thường Kiệt, Trường Chinh… đều là đường đất đá, trải nhựa sơ sài, xuống cấp.
Khi đó, cầu khỉ, cầu gỗ còn phổ biến ở các quận ven, giao thông công cộng chưa phát triển, còn hệ thống cấp thoát nước rời rạc, điện yếu, cảng biển, sân bay, nhà ga cũ, công nghệ lạc hậu.
Diện mạo đô thị TP.HCM thay đổi mạnh mẽ qua 51 năm đất nước thống nhất
ẢNH: NHẬT THỊNH
Bước vào thời kỳ đổi mới, hàng loạt dự án hạ tầng quy mô lớn được đầu tư như đại lộ Đông Tây (đường Võ Văn Kiệt), hầm Thủ Thiêm, cầu Phú Mỹ, cầu Sài Gòn 2, cao tốc TP.HCM - Trung Lương, TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây, tuyến metro số 1 cùng các tuyến vành đai, cao tốc. Cùng với đó, các khu đô thị mới như Phú Mỹ Hưng, Thủ Thiêm, Vạn Phúc, Nam Sài Gòn tạo điểm nhấn cho một không gian đô thị hiện đại và có quy hoạch bài bản.
Bên cạnh đó, TP.HCM còn là địa phương đầu tiên triển khai chương trình xóa đói giảm nghèo từ năm 1992 và đến năm 2025 cơ bản không còn hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều của thành phố.
Tính đến năm 2025, TP.HCM có hơn 2.300 cơ sở giáo dục với trên 1,7 triệu học sinh; là trung tâm giáo dục và đào tạo lớn nhất cả nước. Hệ thống y tế gồm trên 130 bệnh viện công lập và ngoài công lập; tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế đạt trên 95% dân số…
Đóng góp quan trọng vào đường lối đổi mới của đất nước
PGS-TS Nguyễn Văn Hiệp (Trường đại học Thủ Dầu Một) cho rằng khi đánh giá nửa thế kỷ phát triển kinh tế - xã hội của TP.HCM, các số liệu về tốc độ tăng trưởng kinh tế, tỷ trọng đóng góp GDP hay nguồn thu ngân sách thường là những minh chứng đầu tiên.
Tuy nhiên, dưới góc độ của khoa học quản trị công và lý luận thể chế thì đóng góp lớn nhất, có giá trị lâu dài và mang ý nghĩa lan tỏa cao nhất của TP.HCM chính là vai trò tiên phong trong việc kiến tạo, thử nghiệm thực tiễn và hoàn thiện thể chế.
Chuyên gia phân tích một siêu đô thị trong tương lai không thể chỉ được đo lường bằng chiều cao của các tòa nhà chọc trời hay mật độ dân cư dày đặc mà là không gian đô thị thông minh, tăng trưởng kinh tế đi liền với chỉ số hạnh phúc.
Đồng quan điểm, TS Trần Du Lịch cho rằng TP.HCM có những đóng góp rất quan trọng cho việc hình thành đường lối đổi mới của đất nước. Đây là những đóng góp không thể đo đếm bằng con số nhưng tạo dấu ấn rất lớn.
"Trong 50 năm qua và cả giai đoạn sắp tới, TP.HCM chính là nơi thử nghiệm thể chế, tạo môi trường cạnh tranh, đưa đất nước phát triển trong kỷ nguyên mới", TS Trần Du Lịch đánh giá.
