Bức ảnh chụp hơn 60 triệu ngôi sao ở trung tâm dải Ngân Hà của kính viễn vọng Euclid do Cơ quan Vũ trụ Châu Âu (ESA) vận hành đánh dấu một kỷ nguyên mới trong khám phá hành tinh.
Theo Guardian, các nhà thiên văn học sử dụng kính viễn vọng không gian Euclid của ESA để chụp bức ảnh lớn và chi tiết nhất từ trước đến nay về trung tâm dải Ngân Hà. Euclid chụp bức ảnh trong tổng cộng 26 giờ vào tháng 3/2025, qua 9 lần hướng ống kính máy ảnh về phía khu vực trung tâm gọi là vùng phình thiên hà.
"Được thiết kế để quan sát những thiên hà xa xôi, camera ánh sáng khả kiến của kính viễn vọng đủ nhạy để phân biệt từng ngôi sao riêng lẻ trong khu vực siêu chật chội đó mà không bị che khuất", ESA chia sẻ kèm theo bức ảnh hôm 24/6. Hình ảnh đồ sộ này hứa hẹn mở ra kỷ nguyên mới trong khám phá hành tinh ngoài hệ Mặt Trời với số lượng ngoại hành tinh có thể tăng từ khoảng 6.000 lên hơn 100.000.
Kính viễn vọng Euclid trị giá 1,1 tỷ USD được phóng vào năm 2023 để lập bản đồ 3D chính xác nhất của vũ trụ và làm sáng tỏ những bí ẩn xoay quanh vật chất tối và năng lượng tối. Theo mô hình phổ biến nhất, chỉ có 5% vũ trụ được tạo thành từ vật chất thông thường, chiếm khoảng 70% là năng lượng tối (lực thúc đẩy sự giãn nở vũ trụ) và 25% còn lại là vật chất tối (chất keo vô hình liên kết các thiên hà). Tuy nhiên, với ảnh chụp vùng phình thiên hà, Euclid có thể hỗ trợ quan sát các sự kiện vi thấu kính.
Vùng phình thiên hà của dải Ngân Hà chụp từ kính viễn vọng Euclid của ESA. Ảnh: ESA
Một phương pháp phát hiện ngoại hành tinh là quan sát ngôi sao chủ khi nó di chuyển phía trước ngôi sao khác ở xa hơn. Thông qua quá trình gọi là vi thấu kính, lực hấp dẫn của ngôi sao gần hơn bẻ cong ánh sáng từ ngôi sao xa hơn, làm cho nó trông sáng hơn. Khi một hành tinh quay quanh ngôi sao gần hơn, lực hấp dẫn bổ sung của nó có thể khiến độ sáng tăng vọt. Theo Space, các nhà khoa học sử dụng phương pháp này rất hiệu quả với Kính viễn vọng Không gian James Webb (JWST) để nghiên cứu một số thiên hà xuất hiện sớm nhất. Tuy nhiên, ánh sáng uốn cong từ nguồn nền cũng có thể được dùng để phát hiện vật thể mờ nhạt như hành tinh.
Theo Live Science, NASA chuẩn bị phóng kính viễn vọng không gian Nancy Grace Roman, đặt theo tên trưởng bộ phận thiên văn học đầu tiên của NASA. Cỗ máy sẽ phóng vào không gian trên tên lửa Falcon Heavy của SpaceX từ Trung tâm Vũ trụ Kennedy của NASA ở Florida sớm nhất vào ngày 30/8. Giới nghiên cứu hy vọng đài quan sát mới có thể phát hiện khoảng 1.500 ngoại hành tinh bằng phương pháp vi thấu kính.
Dữ liệu từ ảnh chụp của Euclid có thể cung cấp mục tiêu quan sát cho kính viễn vọng Roman, giúp các nhà thiên văn học đo lường tốc độ di chuyển của những ngôi sao, đồng thời xác nhận sự tồn tại của hành tinh và khối lượng của nó. Bằng cách đối chiếu dữ liệu quan sát, họ có thể tìm ra ngoại hành tinh di chuyển ngang qua bề mặt sao chủ, loại trừ khả năng hai ngôi sao quay quanh nhau trong hệ nhị phân và tạo ra tín hiệu tương tự.
An Khang
