Chủ nhật, 19/7/2026, 08:00 (GMT+7)
Bên cạnh vai trò trong sinh sản, các hormone như estrogen, progesterone và testosterone còn tác động đến dẫn truyền thần kinh, góp phần điều hòa cảm xúc ở phụ nữ.
Dược sĩ Đỗ Xuân Hòa, Trung tâm Thông tin Y khoa - Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết phụ nữ thường mệt mỏi, vui buồn thất thường có thể do mất cân bằng ba nội tiết tố estrogen, progesterone, testosterone. Những hormone này tác động đến chất dẫn truyền thần kinh như serotonin (chất ổn định tâm trạng), dopamine (chất tạo động lực và phần thưởng).
Estrogen
Estrogen có vai trò quan trọng trong việc duy trì tâm trạng tích cực nhờ ảnh hưởng đến serotonin - chất dẫn truyền thần kinh thường được gọi là "hormone hạnh phúc". Hormone này giúp não tạo ra nhiều serotonin hơn, đồng thời làm chậm quá trình phân hủy chất này. Nhờ đó, serotonin tồn tại lâu hơn và hoạt động hiệu quả hơn trong não, giúp ổn định cảm xúc, cải thiện tâm trạng.
Khi nồng độ estrogen suy giảm ở giai đoạn tiền mãn kinh - mãn kinh, lượng serotonin cũng có thể giảm theo, khiến phụ nữ dễ cáu gắt, buồn chán hoặc nhạy cảm hơn với căng thẳng.
Sự thay đổi nội tiết tố ở phụ nữ diễn ra thường xuyên và mạnh hơn nam giới, dẫn đến nguy cơ rối loạn cảm xúc và trầm cảm cao hơn. Ảnh: Thái Thanh
Progesterone
Progesterone góp phần ổn định hoạt động của hệ thần kinh trung ương, từ đó giúp điều hòa phản ứng của cơ thể trước căng thẳng. Mức progesterone tăng cao rồi đột ngột sụt giảm có thể làm giảm serotonin, khiến tâm trạng thất thường và nhạy cảm. Điều này giải thích tại sao nhiều phụ nữ dễ cảm thấy bực bội, dễ nổi nóng, khó kiểm soát cảm xúc trong chu kỳ kinh nguyệt hoặc sau khi sinh.
Hormone này giúp làm dịu hệ thần kinh và cải thiện chất lượng giấc ngủ. Khi progesterone suy giảm, phụ nữ dễ mất ngủ.
Testosterone
Ở phụ nữ tiền mãn kinh, mãn kinh, hoặc sau khi phẫu thuật cắt bỏ buồng trứng, nồng độ testosterone quá thấp thường gây cảm giác mệt mỏi, khó tập trung trong công việc. Phái đẹp cũng dễ bị giảm ham muốn tình dục và mất tự tin, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.
Theo dược sĩ Hòa, phụ nữ không nên chủ quan với biểu hiện như u buồn kéo dài nhiều tuần, khó ngủ hoặc ngủ quá nhiều, cảm giác bản thân vô dụng, yếu kém, thay đổi cân nặng, khẩu vị. Nhận diện sớm các dấu hiệu này giúp phụ nữ chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ tâm lý.
Để cải thiện tâm trạng, phụ nữ nên ngủ đủ giấc, vận động đều đặn, hạn chế caffeine, kiểm soát stress và duy trì chế độ ăn lành mạnh. Một số thảo dược lepidium meyenii với các hoạt chất có hoạt tính sinh học (đặc biệt là sterols) có khả năng tác động tích cực lên hệ trục não bộ - tuyến yên - buồng trứng... Khi có tác động tăng cường hoạt động của hệ trục này, bộ ba nội tiết tố quan trọng là estrogen, progesterone và testosterone được điều hòa, giảm nhẹ các triệu chứng bốc hỏa, cáu gắt, mất ngủ.
Trong một số trường hợp nặng, bác sĩ có thể cân nhắc liệu pháp hormone hoặc hỗ trợ tâm lý giúp người bệnh cân bằng sức khỏe tinh thần.
Thái Thanh
Độc giả gửi câu hỏi về mang thai, sinh con tại đây để bác sĩ giải đáp
