Đại biểu Quốc hội đề nghị làm rõ cơ chế thu, phân bổ phần giá trị đất tăng thêm nhờ vành đai 5, tránh đầu cơ và tạo nguồn lực tái đầu tư hạ tầng.
Thảo luận tổ sáng 6/8 về chủ trương đầu tư vành đai 5 vùng Thủ đô, các đại biểu tập trung vào cơ chế thu hồi đất một lần và cho phép địa phương giữ lại nguồn thu từ quỹ đất hai bên tuyến để tái đầu tư.
Đại biểu Nguyễn Thị Lan, Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam, cho rằng dự thảo nghị quyết đề cập nhiều đến khai thác giá trị đất nhưng chưa làm rõ cách quản lý phần giá trị tăng thêm.
Bà phân tích đất nông nghiệp hiện có giá trị không cao nhưng có thể tăng giá nhiều lần sau khi Nhà nước xây tuyến vành đai, nút giao và hạ tầng kết nối. Phần chênh lệch này, thường gọi là địa tô tăng thêm, chủ yếu được tạo ra từ đầu tư công chứ không phải do người sử dụng đất trực tiếp tạo lập.
Theo bà Lan, dự thảo cần xác định rõ nguyên tắc phân chia nguồn thu, phương thức khai thác và biện pháp kiểm soát đầu cơ. Việc quản lý phải được thực hiện xuyên suốt từ quy hoạch, công khai thông tin đến khai thác, phân bổ nguồn lực phục vụ lợi ích chung.
"Nếu làm không cẩn thận sẽ dẫn đến chuyện đầu cơ đất đai sau khi tuyến đường được triển khai", bà cảnh báo.
Đại biểu Nguyễn Thị Lan, Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam, tham gia thảo luận tổ. Ảnh: Ngọc Thành
Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà, Phó chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, đánh giá cơ chế thu hồi đất một lần và giữ lại nguồn thu từ quỹ đất hai bên tuyến đã có cơ sở trong Luật Đường bộ và Luật Thủ đô.
Theo ông, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư toàn tuyến ngay từ đầu theo quy mô quy hoạch sẽ hạn chế tình trạng chậm tiến độ, đội vốn do giải phóng mặt bằng kéo dài, vốn là điểm nghẽn của nhiều dự án hạ tầng lớn.
Việc để địa phương giữ lại một phần nguồn thu từ quỹ đất hai bên tuyến cũng giúp khai thác phần giá trị tăng thêm do hạ tầng tạo ra, bổ sung vốn cho dự án có tổng mức đầu tư hơn 288.000 tỷ đồng. "Đây là cách tiếp cận lấy hạ tầng nuôi hạ tầng, giúp giảm áp lực ngân sách", ông Hà nói.
Dẫn kinh nghiệm Hong Kong (Trung Quốc), bà Lan cho biết giá trị đất tăng thêm quanh các nhà ga được sử dụng trở lại cho giao thông và phát triển đô thị, tạo vòng tuần hoàn nguồn lực. Việt Nam có thể tham khảo cách làm này, trong đó một phần giá trị đất do hạ tầng tạo ra được tái đầu tư cho hạ tầng và phân bổ hợp lý giữa các địa phương hưởng lợi.
Bà cũng đề nghị phát triển hành lang kinh tế dọc tuyến, gắn xây dựng vành đai với quy hoạch sử dụng đất và không gian kinh tế hai bên đường. Tuyến đường vừa phục vụ lưu thông, vừa mở thêm không gian cho đô thị, khu công nghiệp và các hoạt động kinh tế mới.
Ông Hà đánh giá vành đai 5 có vai trò hoàn thiện mạng lưới giao thông liên tỉnh vùng Thủ đô, thúc đẩy các đô thị vệ tinh, khu công nghiệp và liên kết vùng. Ông đề nghị tiếp tục rà soát căn cứ pháp lý, bảo đảm dự thảo nghị quyết thống nhất với các luật hiện hành.
Quốc hội dự kiến xem xét, thông qua nghị quyết về chủ trương đầu tư dự án vào ngày 24/8.
Vành đai 5 là tuyến ngoài cùng trong hệ thống đường vành đai Thủ đô. Theo phương án Chính phủ trình Quốc hội sáng 6/8, dự án được chuẩn bị từ năm 2026 và bắt đầu thực hiện một năm sau đó. Giai đoạn 2026-2030, khoảng 116 km qua Ninh Bình, Hưng Yên, Hải Phòng và Bắc Ninh sẽ được ưu tiên đầu tư. Những đoạn được cân đối đủ vốn dự kiến cơ bản hoàn thành năm 2030, khai thác từ năm 2031. Toàn tuyến được đặt mục tiêu hoàn thành trước năm 2035.
Sơ bộ tổng mức đầu tư dự án hơn 288.200 tỷ đồng, từ ngân sách nhà nước trong các kỳ kế hoạch đầu tư công trung hạn và nguồn vốn hợp pháp khác. Riêng giai đoạn 2026-2030, ngân sách trung ương dự kiến bố trí khoảng 59.700 tỷ đồng để xây dựng tuyến cao tốc chính.
Sơn Hà
