Đường biên giới trên bộ hiếm hoi với Morocco biến Ceuta, thành phố tự trị của Tây Ban Nha, thành ngòi nổ của cuộc khủng hoảng di cư mới.
Bộ Nội vụ Tây Ban Nha ước tính khoảng 49.000 người di cư đã tràn vào Ceuta, thành phố tự trị nhỏ bé của nước này, trong 24 giờ qua, khiến ít nhất 18 người thiệt mạng, buộc chính phủ phải điều quân đội tới để khôi phục trật tự biên giới.
Video tại hiện trường cho thấy hàng nghìn người, phần lớn là nam giới, đã bơi vòng qua các đê chắn sóng ở bãi biển Tarajal hoặc phá cổng trên hàng rào biên giới để vào Ceuta.
Người di cư vượt biên từ Morocco vào thành phố tự trị Ceuta của Tây Ban Nha hôm 30/7. Ảnh: AP
Lãnh đạo chính quyền Ceuta Juan Jesus Vivas kêu gọi chính phủ ban bố tình trạng khẩn cấp về an ninh quốc gia, đồng thời tăng cường cảnh sát và triển khai quân đội tới vùng đất này để bảo vệ biên giới và an toàn cho người dân.
Ceuta và Melilla, vùng lãnh thổ cách đó khoảng 400 km về phía đông, cùng nằm ở Bắc Phi. Hai thành phố tự trị này đều thuộc Tây Ban Nha và cũng là những nơi hiếm hoi có đường biên giới đất liền giữa Liên minh châu Âu (EU) với châu Phi.
Ceuta là mũi đất có diện tích khoảng 18,5 km2, nằm ở bờ biển Bắc Phi, án ngữ eo biển Gibraltar, nơi giao nhau giữa Địa Trung Hải và Đại Tây Dương. Thành phố này từng bị Bồ Đào Nha chinh phục năm 1415, trước khi trở thành một phần của vương quốc Tây Ban Nha từ năm 1580.
Vị trí Ceuta, Tây Ban Nha và Morocco. Đồ họa: Google Maps
Ceuta chính thức được sáp nhập vào Tây Ban Nha từ năm 1668 và liên tục thuộc chủ quyền của nước này đến nay, bất chấp việc Morocco không thừa nhận Ceuta thuộc sở hữu của Tây Ban Nha.
Đây là nơi sinh sống của cộng đồng dân cư đa dạng, từ người Công giáo đến tín đồ Hồi giáo, cùng người dân Tây Ban Nha, Morocco và những người sang làm việc theo ngày. Thành phố có đường biên giới trên bộ dài khoảng 6,4 km với tỉnh M'diq-Fnideq của Morocco.
Ngòi nổ di cư
Tây Ban Nha là điểm đến chính tại châu Âu của những người di cư, chủ yếu tới từ châu Phi, muốn tìm kiếm cơ hội kinh tế tốt hơn hoặc chạy trốn khỏi tình trạng bạo lực ở quê nhà.
Ceuta và Melilla được bảo vệ cực kỳ nghiêm ngặt, bởi hai thành phố này vốn được coi là điểm vượt biên lý tưởng cho những ai muốn từ Morocco cũng như các nơi khác ở châu Phi tìm đường sang Tây Ban Nha.
Nhiều người di cư khi tới Ceuta hoặc Melilla lập tức bị đẩy ngược trở lại, nhưng cũng có những người được đưa vào các trung tâm lưu trú. Họ sau đó được xét duyệt hồ sơ và có thể nộp đơn xin tị nạn tại Tây Ban Nha.
Người di cư tràn vào thành phố Ceuta ngày 30/7. Video: X/Cerfia
Để tới Ceuta, thành phố với 85.000 dân, người di cư thường bơi từ thị trấn Fnideq của Morocco, vượt quãng đường khoảng 5 km để sang lãnh thổ tự trị của Tây Ban Nha. Những người khác chọn vượt biển từ thị trấn Belyounech gần đó, nơi có khoảng cách ngắn hơn.
Dù vậy, đặt chân đến Ceuta hay Melilla không đồng nghĩa với việc những người di cư này được đi tiếp vào phần còn lại của Tây Ban Nha hay tự do đi lại khắp châu Âu, bởi những vùng lãnh thổ này áp dụng chế độ kiểm soát biên giới đặc biệt nhằm hạn chế việc di chuyển vào đất liền Tây Ban Nha.
Điểm nóng ngoại giao
Ceuta từng là điểm nóng trong các cuộc khủng hoảng ngoại giao lớn gần đây giữa Tây Ban Nha và Morocco.
Hồi tháng 5/2021, khoảng 8.000 người từ Morocco và các quốc gia Cận Sahara đã tràn sang Ceuta chỉ trong hai ngày, gây ra một cuộc khủng hoảng di cư lớn.
Gục chết trước 'cửa thiên đường'
Sự việc đã châm ngòi cho căng thẳng ngoại giao sau khi Morocco bị cáo buộc bỏ ngỏ kiểm soát biên giới nhằm trả đũa việc Tây Ban Nha cho phép thủ lĩnh Mặt trận Polisario Brahim Ghali tới điều trị tại một bệnh viện nước này.
Mặt trận Polisario là phong trào giải phóng dân tộc và chính trị ở Tây Sahara, đấu tranh giành độc lập cho người Sahrawi. Phong trào được thành lập năm 1973 và đối đầu chính với chính quyền Morocco.
Căng thẳng chỉ được xoa dịu và trật tự biên giới được khôi phục sau khi Thủ tướng Tây Ban Nha thay đổi quan điểm về vấn đề Tây Sahara, đồng thời gặp Quốc vương Morocco Mohammed VI vào năm 2022.
Trong đợt bùng nổ lần này, Achraf Maimouni, thành viên Hiệp hội Nhân quyền Morocco, cho hay giới chức nước này đã mở cửa khẩu Tarajal để cho dòng người tràn qua lãnh thổ Tây Ban Nha.
Người di cư tìm cách vượt biên từ Morocco vào Ceuta ngày 31/7. Ảnh: AP
Rachid Sbihi, người đứng đầu một hiệp hội đại diện cho các thành viên Lực lượng Phòng vệ Dân sự Tây Ban Nha tại vùng Ceuta, ngày 30/7 mô tả tình hình ở biên giới "hoàn toàn hỗn loạn" khi dòng người di cư ồ ạt vượt biển, đổ bộ vào thành phố. "Biên giới đã hoàn toàn sụp đổ", Sbihi nói.
Tây Ban Nha và Morocco cho biết đang nhanh chóng hợp tác để trục xuất những người di cư nhập cảnh trái phép vào Ceuta. Bộ Nội vụ Tây Ban Nha thông báo chính quyền Morocco đang hỗ trợ ngăn chặn các đợt vượt biên tiếp theo và hai nước đã nhất trí phối hợp đưa người di cư trở về nhanh nhất có thể.
Cảnh tượng hỗn loạn tại Ceuta đang tạo ra một bài toán chính trị đau đầu cho chính phủ thiên tả của Thủ tướng Pedro Sanchez, người vốn có quan điểm cởi mở hơn về tình trạng nhập cư bất hợp pháp so với phần lớn các lãnh đạo châu Âu khác.
Chính phủ của ông đã đi ngược lại làn sóng chống nhập cư tại châu Âu. Hồi đầu năm, chính quyền Tây Ban Nha đã công bố kế hoạch cấp quyền cư trú hợp pháp cho hàng trăm nghìn người di cư không giấy tờ.
Họ cho rằng vì người di cư đằng nào cũng đang sống tại Tây Ban Nha nên tốt nhất là tạo điều kiện để họ đóng thuế. Quy định trên áp dụng cho những người di cư không có tiền án tiền sự và đã sống ở Tây Ban Nha ít nhất 5 tháng trước khi chính sách được công bố.
Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng tại Ceuta đã tạo cớ cho phe chỉ trích và các đối thủ chính trị công kích ông Sanchez.
"Đây hoàn toàn là một cuộc xâm lược", tỷ phú Elon Musk viết trên X, bình luận về video những người di cư ăn mừng, hô vang "Tây Ban Nha muôn năm" khi tới Ceuta.
Alberto Nunez Feijoo, lãnh đạo đảng Nhân dân trung hữu đối lập của Tây Ban Nha, mô tả tình hình tại Ceuta là vô cùng cấp bách. "Chúng ta đang đối mặt một cuộc khủng hoảng an ninh quốc gia", ông phát biểu.
Santiago Abascal, lãnh đạo đảng cực hữu Vox, trong khi đó gọi Thủ tướng Sanchez là "kẻ phản quốc" và kêu gọi phế truất ông.
Vị trí Ceuta và Melilla, hai thành phố thuộc Tây Ban Nha có biên giới chung với Morocco. Đồ họa: BBC
Thủ tướng Italy Giorgia Meloni, người có quan điểm cứng rắn về nhập cư, tuyên bố Rome sẵn sàng áp dụng các biện pháp đặc biệt, trong đó có khả năng đình chỉ thỏa thuận đi lại tự do Schengen với Tây Ban Nha để "bảo vệ biên giới và đảm bảo an toàn cho công dân". Ngoại trưởng Italy Antonio Tajani cũng cho rằng làn sóng nhập cư trái phép qua ngả Tây Ban Nha sẽ đe dọa an ninh quốc gia.
Đáp lại, Ngoại trưởng Tây Ban Nha Jose Luis Albares cáo buộc các chính trị gia Italy đang lợi dụng vấn đề nhập cư vì mục đích chính trị và cho rằng Madrid cần sự đoàn kết từ các đối tác châu Âu, thay vì "những phát biểu mang tính mị dân".
Vũ Hoàng (Theo AP, AFP, WSJ)
