Thường xuyên quát mắng khiến trẻ mất cảm giác an toàn, ngại đặt câu hỏi và kém sáng tạo - những năng lực được xem là lợi thế trong thời đại AI.
Tiến sĩ Phạm Thị Thúy, chuyên gia tâm lý trị liệu, tại diễn đàn giáo dục toàn diện chủ đề "Khám phá thế giới từ những Vì sao?" do Hệ thống giáo dục mầm non quốc tế Wisdomland World School tổ chức ngày 18/7, cho biết điều giúp trẻ tạo khác biệt trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI) không phải là ghi nhớ nhiều thông tin, bởi AI có thể làm điều đó nhanh hơn con người. Điều quan trọng là trẻ biết đặt câu hỏi, biết suy nghĩ và giữ được sự tò mò khám phá.
Theo bà, AI chỉ cung cấp câu trả lời, còn con người phải biết đặt đúng câu hỏi. Nếu trẻ mất khả năng tò mò và tư duy, các em sẽ đánh mất lợi thế quan trọng nhất trong tương lai. Nếu trẻ không biết nghĩ thì sẽ không có những ý tưởng mới mà thế giới chưa có.
Trẻ đang lớn lên trong một thế giới đầy biến động và không ai có thể dự đoán 20 năm tới sẽ ra sao. Vì vậy, TS Thúy cho rằng điều cha mẹ cần chuẩn bị cho con không chỉ là kiến thức mà còn là "tâm vững - trí sáng", giúp trẻ đủ nội lực để thích ứng với mọi thay đổi.
Tiến sĩ Phạm Thị Thúy chia sẻ kiến thức về nuôi dưỡng tâm lý trẻ, ngày 18/7. Ảnh: Tuyết Mai
Muốn làm được điều đó, cha mẹ phải bắt đầu từ chính mình. "Nếu cha mẹ ngừng học hỏi, ngừng sáng tạo, ngừng tò mò thì không thể truyền những điều đó cho con", bà nói, cho rằng người lớn cần dành nhiều thời gian kết nối cảm xúc, cùng con trải nghiệm, sẻ chia và nuôi dưỡng lòng yêu thương thay vì chỉ tập trung vào thành tích học tập.
Một phụ huynh tham dự diễn đàn chia sẻ điều chị cố gắng làm mỗi ngày là không quát mắng để con có "nền tâm lý an toàn", đủ tự tin khám phá thế giới. TS Thúy nhận định đây chính là nền tảng để trẻ phát triển. Một đứa trẻ dũng cảm, sáng tạo khi được an toàn tâm lý. Khi cảm thấy an toàn, trẻ không sợ hãi mà sẵn sàng khám phá. Theo chuyên gia, việc liên tục la mắng, phủ nhận hay tạo áp lực khiến trẻ dần ngại thử nghiệm, sợ sai và đánh mất dũng khí sáng tạo.
Bà cho rằng cha mẹ là người thầy đầu tiên và cũng là người thầy suốt đời của con. Một đứa trẻ có nội lực sẽ biết cách vượt qua áp lực, còn "nội lực thổi bay áp lực". Sự tin tưởng, trao quyền và yêu thương của cha mẹ chính là điều giúp trẻ xây dựng sức mạnh tinh thần để đứng vững trước những biến động của tương lai.
Cùng quan điểm, ông Christopher Vũ, chuyên gia sáng tạo, cho rằng điều người lớn cần dạy trẻ hôm nay không phải là "nghĩ gì" mà là "nghĩ như thế nào". Khi câu trả lời đã có ở khắp nơi nhờ internet và AI, khả năng đặt câu hỏi, kết nối ý tưởng và tư duy độc lập mới là năng lực tạo nên khác biệt.
Ông dẫn nhiều nghiên cứu cho thấy trẻ từ 2 đến 4 tuổi có thể đặt khoảng 40.000 câu hỏi "tại sao", nhưng số lượng này giảm dần khi lớn lên. Một phần nguyên nhân là người lớn quá bận, thường trả lời qua loa, chỉ coi trọng đáp án đúng hoặc vô tình dập tắt sự tò mò bằng những câu như "vì nó là như vậy".
Theo ông, giáo dục thực sự bắt đầu từ gia đình. Thay vì vội vàng đưa ra đáp án hoặc làm thay con khi trẻ gặp khó khăn, cha mẹ nên hỏi ngược lại: "Con nghĩ sao?", để con có cơ hội tự tìm lời giải, chấp nhận thất bại và học cách sáng tạo.
Ông khuyến khích phụ huynh dành cho trẻ khoảng thời gian được tự chơi, tự khám phá thay vì lấp kín lịch học hoặc đưa thiết bị điện tử mỗi khi con thấy buồn chán. "Không sao nếu ba mẹ chưa biết câu trả lời. Hãy cùng con khám phá", ông nói, cho rằng chính sự đồng hành ấy sẽ giúp trẻ giữ được tinh thần học hỏi suốt đời.
Môi trường an toàn sẽ giúp trẻ tự tin học hỏi, khám phá. Ảnh: Lê Phương
Ông Dương Ngọc Tú, Tổng giám đốc Hệ thống Giáo dục mầm non quốc tế Wisdomland World School, cũng cho rằng trẻ em hôm nay sẽ trưởng thành trong một thế giới mà nhiều nghề nghiệp và công nghệ còn chưa xuất hiện. Theo ông, thay vì chỉ trang bị kiến thức, gia đình và nhà trường cần nuôi dưỡng khả năng thích ứng, tư duy độc lập và niềm yêu thích học tập. Mỗi câu hỏi "vì sao" của trẻ đều là điểm khởi đầu của việc học. Khi sự tò mò được lắng nghe và khuyến khích, trẻ sẽ phát triển sự tự tin, khả năng sáng tạo và tình yêu học tập suốt đời.
Lê Phương
