Là đồng minh thân cận được Mỹ bảo trợ an ninh, Jordan trở thành mục tiêu tập kích liên tục của Iran, khiến nước này hứng chịu sức ép rất lớn.
Trong phần lớn tháng 7, Iran đã liên tiếp phóng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) về phía Jordan, quốc gia có hơn 3.000 lính Mỹ đồn trú cùng nhiều khí tài, trong đó có tiêm kích F-35. Iran cho rằng bất kỳ cơ sở hay căn cứ nào tại Trung Đông mà quân đội Mỹ sử dụng để tập kích vào nước này đều được coi là mục tiêu trả đũa hợp pháp.
Những cuộc tấn công của Iran đã khiến Jordan hứng chịu sức ép rất lớn. 8 trong 14 ngày giao tranh gần đây giữa Mỹ và Iran, quân đội Jordan liên tục thông báo đánh chặn tên lửa và UAV của Iran.
Cái giá của chiếc ô an ninh
Do thiếu dầu mỏ và nằm kẹp giữa các cường quốc khu vực, Jordan nhiều thập kỷ qua phụ thuộc vào Mỹ để đảm bảo an ninh, đồng thời nhận khoảng 2 tỷ USD viện trợ quân sự và kinh tế của Washington mỗi năm.
Trong cuộc chiến với Iran, Mỹ rất cần sự giúp đỡ từ Amman. Khoảng cách địa lý tương đối xa Iran cùng việc sẵn lòng cho phép Mỹ sử dụng lãnh thổ đã biến Jordan thành đối tác ngày càng quan trọng, khi Kuwait và các đồng minh vùng Vịnh khác giảm bớt vai trò của họ.
Vị trí Iran và Jordan. Đồ họa: Guardian
Tuy nhiên, hiện diện quân sự ngày càng tăng của Mỹ tại các căn cứ ở Jordan đi kèm không ít rủi ro, kéo vương quốc này lún sâu hơn vào cuộc xung đột vốn đã tàn phá nền kinh tế và phá vỡ cảm giác an toàn tại đây.
WSJ dẫn lời giới phân tích cho hay Iran muốn kích động làn sóng phản đối cuộc chiến cũng như sự hiện diện của Mỹ tại Jordan, bằng cách liên tục gia tăng sức ép quân sự với vương quốc này.
Chiến lược đó đặt Quốc vương Abdullah II của Jordan vào thế tiến thoái lưỡng nan. Jordan phụ thuộc vào Mỹ nhiều hơn các đồng minh khác trong khu vực. Ông Abdullah II cũng là một trong những đối tác tin cậy nhất của Mỹ.
Tuy nhiên, đông đảo người dân Jordan cùng cộng đồng người gốc Palestine phản đối chính sách Trung Đông của Mỹ và sự hậu thuẫn của Washington dành cho Israel.
"Jordan phụ thuộc vào Mỹ đến mức gần như không thể từ chối việc Washington sử dụng lãnh thổ nước này để phát động các cuộc tấn công vào Iran. Nhưng các cuộc tấn công đó cũng có thể làm suy yếu sự ổn định vốn mong manh của Jordan", Danny Citrinowicz, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia ở Israel, nhận định.
Quân đội Jordan cho hay kể từ khi lệnh ngừng bắn giữa Tehran và Washington sụp đổ vào ngày 8/7, Iran đã phóng ít nhất 60 tên lửa và UAV vào Jordan. Tần suất này cao hơn đáng kể so với giai đoạn đầu xung đột, khi Jordan hứng chịu 125 cuộc tấn công trong suốt ba tháng.
Binh sĩ lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tại cuộc diễu hành ở Tehran tháng 1/2025. Ảnh: AFP
Phần lớn các đợt tập kích đều nhằm vào những căn cứ có quân đội Mỹ đồn trú và đã bị đánh chặn. Ba binh sĩ Mỹ thiệt mạng hôm 17/7 khi một tên lửa đánh trúng căn cứ không quân Muwaffaq Salti ở sa mạc phía đông Jordan.
Tuần trước, Iran tiếp tục phóng loạt 4 tên lửa mà quân đội Mỹ mô tả là "đòn tấn công bất ngờ" nhằm vào lực lượng Mỹ tại khu vực này. Ít nhất một cuộc tấn công cũng nhắm vào Aqaba, cảng biển duy nhất của Jordan.
"Chủ trương duy trì mối quan hệ với Mỹ và cho phép quân đội Mỹ hiện diện tại Jordan khó có thể thay đổi. Nhưng Tehran hoàn toàn sẵn sàng tiếp tục gia tăng sức ép", Behnam Ben Taleblu, chuyên gia về Iran tại Quỹ Bảo vệ các Nền Dân chủ (FDD), cho hay.
Nỗi bất bình của người dân
Người dân địa phương cho biết dù tên lửa, UAV Iran chưa đánh trúng các mục tiêu dân sự tại Jordan, còi báo động không kích đã vang lên nhiều lần trong những tuần gần đây tại thủ đô và các khu vực khác.
Điều đó đã làm dấy lên làn sóng phản đối hiếm hoi nhằm vào chính phủ Jordan trong tháng qua. Hơn 300 cựu nghị sĩ, thủ lĩnh bộ lạc và nhà hoạt động xã hội đã ký thư kiến nghị kêu gọi trục xuất lực lượng Mỹ khỏi nước này.
Tên lửa, UAV Iran hướng về phía căn cứ Muwaffaq Salti tại Jordan trong video đăng ngày 30/7. Video: Tasnim
"Jordan không phải một bên tham chiến và người dân nước này không nên phải gánh chịu hậu quả hay trả giá cho những chính sách không phục vụ lợi ích tối cao của quốc gia", thư kiến nghị nêu rõ.
Thư cũng đề cập tới yêu cầu chấm dứt hiệp định song phương năm 2021, trong đó Jordan trao cho quân đội Mỹ quyền "tiếp cận không bị cản trở" tới các căn cứ quân sự của nước này.
Amjad Majali, cựu nghị sĩ kiêm cựu bộ trưởng Jordan, cho rằng bản kiến nghị này "phản ánh quan điểm của đại đa số người dân Jordan. Chúng tôi ủng hộ nhà nước, nhưng không đồng tình với mọi chính sách của chính quyền".
Trong nhiều năm, Jordan luôn tìm cách hạ thấp mức độ hợp tác quân sự và tình báo chặt chẽ với Mỹ. Tuy nhiên, khi chiến sự Iran nổ ra, vai trò của nước này đã trở nên không thể che giấu.
Jordan là địa điểm lý tưởng để Mỹ triển khai lực lượng vì đây là một trong những quốc gia Arab cởi mở nhất trong việc cho phép quân đội Mỹ tiến hành các hoạt động quân sự.
Binh sĩ Mỹ tập trận chung với quân đội Jordan ở Zarqa. Ảnh: Reuters
Căn cứ không quân Muwaffaq Salti ở sa mạc phía đông Jordan cùng nhiều căn cứ khác trên lãnh thổ nước này là nơi Mỹ triển khai tiêm kích, các tổ hợp phòng không và nhiều đơn vị quân sự khác phục vụ chiến dịch đối phó Iran.
Giới chức Jordan lên án các cuộc tấn công của Iran là hành vi xâm phạm chủ quyền, đồng thời khẳng định nước này sẽ bảo vệ không phận và an toàn cho người dân. Tuy nhiên, họ vẫn tìm cách hạ thấp mức độ hợp tác giữa Jordan với Mỹ.
"Jordan không có căn cứ quân sự của Mỹ. Chúng tôi chỉ có binh sĩ Mỹ hiện diện trong khuôn khổ hợp tác quân sự lâu dài giữa hai nước", Ngoại trưởng Jordan Ayman Safadi phát biểu tại Diễn đàn An ninh Aspen tháng trước.
Ảnh vệ tinh chụp căn cứ King Faisal được công bố hôm 17/7, cho thấy các công trình bị phá hủy sau đòn tập kích tên lửa của Iran. Ảnh: Tasnim
Hồi tháng 3, Iran đệ đơn lên Liên Hợp Quốc để phản đối Jordan, cáo buộc Amman "tạo điều kiện cho các hành động thù địch nhằm vào lãnh thổ Iran".
Saed Hasan, chủ một quầy bán phụ kiện điện thoại di động tại Amman, cho biết doanh thu đã sụt giảm nghiêm trọng kể từ khi xung đột bùng phát.
"Liệu bạn có thể yên tâm ngủ trong nhà khi biết rằng tên lửa có thể rơi xuống bất cứ lúc nào không? Chúng tôi chưa từng phải sống trong cảnh như thế này. Đến bao giờ chuyện này mới chấm dứt? Chỉ có trời mới biết", anh nói.
Thanh Tâm (Theo WSJ, AFP, Reuters)
