Người chết không thể làm thủ tục tặng cho quyền sử dụng đất
Anh trai cùng cha với tôi đã mất năm 2010, nay tôi muốn nhận tặng cho quyền sử dụng đất do anh đứng tên. Vợ và các con của anh đều không có ý kiến. Vậy tôi phải làm những thủ tục gì để được nhận quyền sử dụng đất này theo đúng quy định của pháp luật? (Một bạn đọc).
Người chết không thể tặng cho quyền sử dụng đất
Chuyên gia Ngô Gia Hoàng trả lời:
Theo khoản 1 Điều 27 Luật Đất đai 2024, người sử dụng đất có quyền thực hiện các quyền chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, thừa kế, tặng cho, thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất, cá nhân sử dụng đất có quyền tặng cho quyền sử dụng đất và tài sản trên đất (thuộc sở hữu của mình) cho người khác.
Tặng cho quyền sử dụng đất là một quan hệ dân sự trên cơ sở thỏa thuận giữa bên tặng cho và bên được tặng cho.
Theo điều 457 Bộ luật Dân sự 2015, việc tặng cho bất động sản phải được lập thành văn bản có công chứng, chứng thực hoặc phải đăng ký.
Do người anh mất từ năm 2010 nên hiện nay không thể xác lập hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất giữa người anh và bạn.
Nếu khi mất, người anh đứng tên quyền sử dụng đất thì tài sản này trở thành di sản thừa kế và được giải quyết theo các quy định về thừa kế của Bộ luật Dân sự 2015.
Trước hết, bạn cần kiểm tra tình trạng pháp lý hiện tại của quyền sử dụng đất: xác định người anh có để lại di chúc hay không; quyền sử dụng đất hiện đã được phân chia cho những người thừa kế chưa, hiện nay ai là người đứng tên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Nếu người anh có để lại di chúc hợp pháp và trong di chúc xác định bạn là người được hưởng quyền sử dụng đất thì bạn có quyền hưởng di sản theo nội dung di chúc. Người nhận công chứng văn bản phân chia di sản và đăng ký sang tên trên giấy chứng nhận.
Tuy nhiên, Bộ luật Dân sự 2015 có quy định về người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc. Theo đó, con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ hoặc chồng của người lập di chúc hoặc con thành niên mà không có khả năng lao động, vẫn có thể được hưởng một phần di sản theo luật dù di chúc không cho hưởng hoặc chỉ cho hưởng phần ít hơn quy định.
Nếu những người thừa kế của anh trai bạn có một trong những trường hợp như trên thì di sản (quyền sử dụng đất của anh để lại) phải chia cho những người này trước.
Nếu người anh không để lại di chúc thì di sản được chia theo pháp luật. Theo điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, hàng thừa kế thứ nhất gồm vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ và con nuôi của người chết.
Nếu hàng thừa kế thứ nhất không còn ai, hoặc còn nhưng bị truất quyền hưởng di sản, hoặc từ chối nhận di sản thì những người thuộc hàng thừa kế thứ hai (ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột và cháu ruột của người chết) mới được hưởng di sản.
Bạn là em người chết, thuộc hàng thừa kế thứ hai, việc vợ và con anh trai không có ý kiến gì chưa đủ điều kiện để bạn nhận toàn bộ đất của anh trai để lại.
Phải làm thủ tục khai thừa kế và từ chối nhận di sản
Nếu tất cả những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất đều từ chối nhận di sản thì mới đặt ra khả năng những người thuộc hàng thừa kế thứ hai (trong đó có bạn) được hưởng di sản theo pháp luật.
Sau đó, những người thuộc hàng thừa kế thứ hai còn lại từ chối nhận thừa kế thì toàn bộ thửa đất mới được đăng ký, sang tên của bạn.
Để làm thủ tục công chứng văn bản phân chia di sản, gia đình phải có giấy chứng tử của người anh, di chúc (nếu có); giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản; giấy đăng ký kết hôn của vợ chồng người anh, giấy khai sinh của các con, căn cước công dân của những người có liên quan, giấy khai sinh của bạn và của người anh để chứng minh quan hệ anh em cùng cha, giấy tờ chứng minh tình trạng của cha mẹ người anh tại thời điểm mở thừa kế và di chúc (nếu có).
Người anh mất đã lâu, nếu quyền sử dụng đất do người anh để lại đã được chia thừa kế cho vợ, các con hoặc những người thừa kế khác và đã đăng ký sang tên thì quyền sử dụng đất không còn là di sản thừa kế nữa.
Nếu họ đồng ý, họ có thể tặng cho những phần quyền sử dụng đất được thừa kế từ người anh cho bạn. Các bên đến tổ chức công chứng lập hợp đồng tặng cho và đăng ký sang tên.
