Ba ông lớn ngành trứng tại Mỹ bị cáo buộc lợi dụng dịch cúm gia cầm để bí mật bắt tay thao túng giá, đẩy giá trứng lên mức kỷ lục.
Cáo trạng nộp lên tòa án liên bang ở Iowa được công bố tuần qua đã cho thấy nỗ lực kéo dài nhiều năm của một nhóm công ty lớn nhằm thao túng quy trình ít ai biết tới nhưng lại mang tính quyết định đối với giá trứng tại Mỹ.
Cục Chống Độc quyền thuộc Bộ Tư pháp Mỹ cho biết từ năm 2022 đến 2025, ban lãnh đạo của 3 công ty sản xuất, kinh doanh trứng là Cal-Maine Foods, Hickman's và Versova đã liên tục gọi điện và nhắn tin với nhau để phối hợp đặt thầu cũng như giao dịch.
Các sản phẩm trứng được bày bán tại một siêu thị địa phương thuộc khu Sugar Hill, quận Manhattan, thành phố New York, Mỹ, hồi tháng 4. Ảnh: AFP
Hoạt động bắt tay làm giá này diễn ra đúng vào thời điểm nguồn cung trứng khan hiếm, khiến người tiêu dùng phải mua trứng với mức giá đắt đỏ chưa từng thấy. Vấn đề thậm chí đã được Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa vào các cuộc vận động tranh cử. Trong khi đó, các nhà sản xuất trứng lại đổ lỗi cho đợt dịch cúm gia cầm lịch sử đã xóa sổ phần lớn đàn gà.
Thao túng giá
Bộ Tư pháp Mỹ cho biết chỉ vài ngày trước Giáng sinh năm 2022, giám đốc điều hành (CEO) của công ty Hickman's Egg Ranch tại bang Arizona đã nảy ra ý tưởng đẩy chỉ số giá trứng chuẩn của ngành lên mức cao hơn.
Ngày 19/12/2022, ban lãnh đạo của ba nhà sản xuất trứng đã tham gia một cuộc gọi với nội dung thảo luận về cách đẩy giá trứng lên cao.
Ý tưởng là nếu Hickman's và các công ty trứng lớn khác cùng nhau đặt giá thầu quyết liệt trên sàn giao dịch bán buôn, họ có thể đẩy chỉ số định giá then chốt lên cao, từ đó tác động đến mức giá mà người tiêu dùng phải trả tại các cửa hàng.
Cáo trạng cho biết một thành viên trong liên minh đã đề nghị cả nhóm phải đặt thầu "như cách người ta đi bầu ở Chicago, cứ sớm và thật nhiều lần".
Bộ Tư pháp Mỹ cáo buộc ngay sau cuộc thảo luận, ba công ty Cal-Maine, Versova và Hickman's đã ồ ạt đưa ra hàng chục lệnh đặt thầu trên sàn giao dịch trứng Egg Clearinghouse. Trong nhiều ngày tiếp theo, các bên liên tục nhắn tin qua lại và đẩy thêm nhiều lệnh thầu mới. Hệ quả là đơn vị thiết lập giá chuẩn Urner Barry đã tăng mức giá báo đối với mặt hàng "trứng vỏ trắng, cỡ lớn" trên tất cả các vùng.
Theo cáo trạng, vào ngày 22/12/2022, CEO Hickman's đã gửi cho các lãnh đạo khác một báo cáo của Urner Barry cho thấy giá trứng đang chạm mốc kỷ lục kèm lời nhắn: "Hôm nay khu vực tây bắc làm tốt lắm!".
Glenn Hickman, người giữ chức CEO của Hickman's Egg Ranch cho đến thời điểm bán lại công ty vào cuối năm ngoái, từ chối bình luận.
Đối với người tiêu dùng, giá trứng vào thời điểm đó vốn đã tăng rất cao. Một đợt bùng phát dịch cúm gia cầm làm chết hàng chục triệu con gà, khiến giá bán buôn trứng cỡ lớn tại vùng Trung Tây chạm mốc 5,36 USD một tá (12 quả) vào cuối năm 2022. Giá trứng tiếp tục leo thang trong năm 2024 và 2025 do dịch bệnh dai dẳng, dẫn đến tình trạng người dân đổ xô đi gom hàng, các siêu thị phải giới hạn số lượng mua và các nhà hàng phải thu thêm phụ phí trứng.
Có trụ sở tại bang Mississippi, Cal-Maine là công ty trứng lớn nhất Mỹ với sản lượng cung ứng hơn 15 tỷ quả mỗi năm. Versova thường xuyên lọt vào top 5, trong khi Hickman's có quy mô nhỏ hơn nhiều. Tuy nhiên, các cơ quan quản lý chống độc quyền nhận định việc 3 công ty này bắt tay nhau là quá đủ để thao túng thị trường trứng bán buôn ở Mỹ.
Cuộc điều tra đã phơi bày góc khuất của ngành kinh doanh trứng mà rất ít người tiêu dùng biết tới, một hệ thống giao dịch phức tạp xoay quanh một sàn thương mại trực tuyến, nơi các cơ quan quản lý chống độc quyền cho rằng có thể dễ dàng bị thao túng bởi những tay buôn lão luyện.
Thay vì tự sản xuất toàn bộ lượng trứng bán ra, các công ty thường mua lại từ các nhà cung cấp khác trên sàn Egg Clearinghouse, nơi được mệnh danh là "Phố Wall của ngành trứng". Dữ liệu về giá cả và giao dịch từ sàn này được Urner Barry, hiện có tên là Expana, sử dụng để thiết lập mức giá chuẩn cho toàn ngành.
Hợp đồng giữa các nhà cung cấp trứng và cửa hàng thường dựa trên mức giá do Urner Barry đưa ra. Số liệu của Urner Barry tác động đến mức giá mà các cửa hàng phải trả để mua trứng và có thể ảnh hưởng đến mức giá niêm yết dành cho người tiêu dùng.
Cáo trạng của Bộ Tư pháp Mỹ cho rằng lãnh đạo 3 công ty đã sử dụng các chiêu trò tương tự thao túng giá, một chiến thuật tung hỏa mù mà trong đó bên giao dịch đưa ra các lệnh mua hoặc bán nhằm thổi giá, rồi hủy lệnh trước khi chúng được khớp.
Theo cáo trạng, trong sự việc diễn ra vào tháng 12/2022, một lãnh đạo của Versova đã đưa ra các mức giá thầu mua trứng ở khu vực Tây Bắc cao hơn vài xu so với mức giá chuẩn từ Urner Barry. Ngay khi các công ty khác bắt đầu chào bán trứng cho Versova theo mức giá thầu cao hơn này, một lãnh đạo khác của Versova đã khuyên nên xóa những lệnh thầu đó đi.
Tháng 12/2024, khi giá trứng bắt đầu rục rịch tăng sau một đợt bùng phát dịch cúm gia cầm mới, CEO của Hickman's đã nhận được tin nhắn từ cựu CEO Cal-Maine với nội dung: "Tiến hành luôn đi". Sau đó, các công ty này bắt đầu đưa thêm nhiều lệnh thầu với mức giá cao hơn lên sàn Egg Clearinghouse, nhưng đều không được khớp.
Một người bán trứng trên đường phố tại khu Little Village, thành phố Chicago, bang Illinois, Mỹ, hồi tháng 5/2025. Ảnh: AFP
Bộ Tư pháp Mỹ cho biết lãnh đạo các công ty này sau đó đã tìm cách tác động đến Urner Barry trong suốt mùa lễ hội năm 2024. Họ yêu cầu công ty liên tục đẩy giá báo danh nghĩa lên cao hơn, đồng thời phớt lờ lệnh thầu của các công ty khác.
Thỏa thuận dàn xếp
Sau khi Bộ Tư pháp Mỹ mở cuộc điều tra liên bang vào tháng 3, mức giá trứng niêm yết đã giảm mạnh so với đỉnh điểm vào đầu năm 2025. Đà giảm giá này cũng diễn ra sau khi dịch cúm gia cầm được kiểm soát, giúp các công ty có thêm thời gian để tái đàn, trong bối cảnh nhu cầu của người tiêu dùng hạ nhiệt.
Theo hồ sơ tòa án, Cal-Maine, Hickman's và Versova đã đồng ý dàn xếp các khiếu nại dân sự bằng cách cùng nhau quyên góp hơn 50 triệu quả trứng cho các ngân hàng thực phẩm và nộp 3,3 triệu USD cho New York cùng các bang khác tham gia điều tra hành vi sai trái bị cáo buộc. Thỏa thuận này vẫn cần được tòa án phê duyệt.
Cal-Maine phủ nhận mọi hành vi sai trái. Công ty tuyên bố các nội dung liên lạc được trích dẫn trong cáo trạng mà Bộ Tư pháp Mỹ công bố không gây ảnh hưởng đến giá trứng, đồng thời khẳng định hoạt động của công ty là hoàn toàn hợp pháp và giúp hỗ trợ thị trường.
Versova cũng phủ nhận làm sai và cho biết việc dàn xếp các cáo buộc giúp công ty tập trung vào hoạt động kinh doanh. Trong khi đó, Hickman's, hiện thuộc sở hữu của gã khổng lồ chế biến thịt JBS và nhà cung cấp trứng Brazil Mantiqueira, cho biết hành vi bị cáo buộc diễn ra trước thời điểm họ mua lại công ty vào cuối năm 2025, nhưng thỏa thuận dàn xếp sẽ giải quyết dứt điểm mọi vấn đề.
Vũ Hoàng (Theo WSJ, AFP, Reuters)
