Đại biểu Quốc hội: Tách thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học nhưng không cần tổ chức hai kỳ thi

Sau các bất thường 147 điểm 10 môn toán tại Tuyên Quang, tại phiên họp ngày 14-7 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh đã đề xuất nghiên cứu tách kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học.

Kỳ thi tốt nghiệp THPT đang gánh nhiều mục tiêu

Trao đổi với Báo điện tử Tuổi Trẻ, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga, thành viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội cho hay hiện nay về mặt pháp lý, Việt Nam chỉ tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT và đây không còn là "một kỳ thi đại học" theo nghĩa trước 2015.

Tuy nhiên kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT vẫn được thiết kế để vừa xét công nhận tốt nghiệp, đánh giá chất lượng giáo dục phổ thông, vừa cung cấp dữ liệu cho các cơ sở giáo dục đại học sử dụng trong tuyển sinh. Vì vậy, trên thực tế, kỳ thi vẫn đang gánh nhiều mục tiêu.

Bà nêu quan điểm về dài hạn nên đi theo hướng tách rõ chức năng tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học, nhưng không nhất thiết tổ chức hai kỳ thi quốc gia độc lập, nặng nề và bắt buộc đối với mọi học sinh.  

Bà nhấn mạnh nếu khôi phục một kỳ thi tốt nghiệp rồi tiếp tục tổ chức thêm một kỳ thi đại học bắt buộc với tất cả học sinh thì sẽ làm tăng áp lực, tăng chi phí xã hội, tạo thêm bất lợi cho học sinh ở vùng sâu, xa...

Do vậy, mô hình phù hợp hơn là kỳ thi tốt nghiệp THPT được tinh gọn, tập trung đánh giá chuẩn đầu ra phổ thông, giữ vai trò kiểm soát chất lượng ở cấp quốc gia trong giai đoạn hiện nay.

Với tuyển sinh đại học thuộc trách nhiệm tự chủ của các cơ sở đào tạo. Các trường có thể sử dụng kết quả thi tốt nghiệp, học bạ đã được chuẩn hóa, kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy, thi năng khiếu hoặc kết hợp nhiều tiêu chí.

Trường nào tổ chức phương thức riêng phải chứng minh được tính khoa học, công bằng, khả năng tiếp cận, chịu trách nhiệm về chất lượng đầu vào.

Thêm vào đó nên hạn chế tình trạng mỗi trường tổ chức một kỳ thi. Có thể phát triển một số kỳ thi chuẩn hóa dùng chung theo vùng hoặc theo nhóm ngành, do các đại học, nhóm trường phối hợp tổ chức, có nhiều đợt thi và nhiều địa điểm thi trên cả nước.

Kết quả được nhiều cơ sở đào tạo công nhận, tương tự một dịch vụ khảo thí độc lập, thay vì biến mỗi trường thành một "ốc đảo tuyển sinh".

Không quay trở lại nguyên trạng hai kỳ thi quốc gia

Về việc thay đổi, theo bà Nguyễn Thị Việt Nga cần có lộ trình, không nên thực hiện đột ngột. Ít nhất phải đáp ứng các điều kiện gồm ổn định chương trình, phương thức đánh giá và quy chế trong nhiều năm, công bố sớm để học sinh không trở thành đối tượng thử nghiệm.

Cùng với đó chuẩn hóa dữ liệu học bạ, kiểm soát chênh lệch trong đánh giá giữa các trường, các địa phương. Xây dựng các trung tâm khảo thí chuyên nghiệp, độc lập, có ngân hàng câu hỏi đủ lớn và quy trình bảo mật, chấm thi, phúc khảo minh bạch.

Bảo đảm cơ hội tiếp cận bình đẳng, tổ chức nhiều điểm thi, miễn hoặc giảm lệ phí cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn, không để thí sinh vùng xa phải đi lại quá nhiều.

Quản lý số lượng phương thức tuyển sinh, tránh tình trạng một trường đưa ra quá nhiều phương thức, nhiều công thức quy đổi khiến học sinh, xã hội khó theo dõi.

Đánh giá tác động toàn diện trước khi quyết định, đặc biệt tác động với học sinh nông thôn, miền núi, gia đình thu nhập thấp, các trường đại học quy mô nhỏ.

"Tôi nghiêng về phương án tách chức năng chứ không quay trở lại nguyên trạng hai kỳ thi quốc gia.

Kỳ thi tốt nghiệp phải đúng bản chất là đánh giá việc hoàn thành giáo dục phổ thông. Còn tuyển sinh đại học phải trở thành hoạt động chuyên nghiệp, đa dạng nhưng được chuẩn hóa, minh bạch và đặt dưới trách nhiệm giải trình của các cơ sở đào tạo.

Mục tiêu cuối cùng không phải là tổ chức một kỳ thi hay hai kỳ thi, mà là xây dựng được một cơ chế đánh giá đúng năng lực, ít tốn kém, giảm áp lực, bảo đảm công bằng và tuyển chọn được người học phù hợp", bà Nga nhấn mạnh thêm.

Đại biểu Việt Nga chỉ rõ mô hình "2 trong 1" không tự sinh ra gian lận. Gian lận xảy ra trước hết do con người cố tình vi phạm quy chế, do trách nhiệm thực thi không nghiêm, cơ chế kiểm soát chưa hiệu quả hoặc có sự cấu kết giữa những người được giao nhiệm vụ.

Nếu mọi cá nhân thực hiện đúng trách nhiệm, tôn trọng pháp luật và giữ gìn đạo đức nghề nghiệp thì rất khó xảy ra vi phạm có tổ chức.

Song cần thẳng thắn nhìn nhận khi một kỳ thi đồng thời quyết định việc tốt nghiệp và cơ hội vào đại học thì giá trị của từng điểm số trở nên rất lớn. Một chênh lệch rất nhỏ về điểm cũng có thể làm thay đổi cơ hội trúng tuyển của thí sinh.

Chính điều đó làm gia tăng áp lực thành tích và động cơ can thiệp vào kết quả nếu công tác tổ chức còn sơ hở.

"Mô hình "2 trong 1" không phải nguyên nhân trực tiếp, nhưng là một yếu tố làm tăng sức nặng của kỳ thi, tập trung quá nhiều quyền lợi vào một kết quả. Do đó làm gia tăng áp lực, nguy cơ phát sinh tiêu cực", bà nói thêm.