Là con trai của một người bán đồ may vá, HLV Luis de la Fuente như biến đội tuyển Tây Ban Nha thành một tấm vải được dệt khéo đến mức không thấy đường may, và thắp lại giấc mơ vô địch World Cup.
Năm 1891, Haro, thị trấn 10.000 dân ở vùng La Rioja, trở thành đô thị đầu tiên của Tây Ban Nha có đèn điện sáng khắp mọi con phố. Tất cả nhờ rượu vang. Những thương gia Bordeaux chạy trốn đại dịch rệp nho mang tiền đến đây mua nho, và người Haro dùng tiền ấy mua ánh sáng.
Từ đó, dân xứ này có câu cửa miệng: "Thấy ánh đèn là biết đến Haro". Đó là quê hương của Luis De La Fuente, người thắp lại giấc mơ cho đội tuyển Tây Ban Nha sau đêm trường tàn lụi của một thế hệ vàng.
HLV Luis de la Fuente chỉ dẫn các cầu thủ Tây Ban Nha trong giờ nghỉ tiếp nước trận bán kết World Cup 2026 thắng Pháp 2-0 trên sân Dallas, Arlington, Texas, Mỹ ngày 14/7/2026. Ảnh: Reuters
Câu chuyện của Luis khởi đầu từ một mercería - tiệm bán kim, chỉ, cúc áo, khuy bấm, dây thun. Nó không bán vải, chỉ bán những nguyên liệu của nghề may: những thứ chẳng ai để ý khi ngắm một tấm áo đẹp, nhưng thiếu chúng, tất cả sẽ rơi ra.
Chủ tiệm là bà Berti. Chồng bà, Alberto de la Fuente, người Bilbao, làm thủy thủ tàu viễn dương suốt 40 năm, có năm xa nhà 11 tháng, có chuyến hải trình kéo dài gần hai năm. Bà Berta một mình ở lại Haro, giữ tiệm, nuôi 5 đứa con. Đứa con sinh ngày 21/6/1961 tên là Luis.
Tuổi thơ của Luis được dệt bởi hai câu chuyện.
Thứ nhất là những chuyến phiêu lưu của cha. Mỗi lần Alberto trở về, hàng xóm kéo đến nghe chuyện ông kể về Australia với những loài thú lạ, về Brazil với những bộ lạc kỳ dị, những nơi mà với một thị trấn như Haro ở thập niên 1960, xa chẳng khác nào mặt trăng. Người cha mang cả thế giới về Haro trong vài chục ngày, rồi biến mất sau đường chân trời. Ông là hội viên của CLB Athletic Bilbao, và vào những ngày ít ỏi trên đất liền, Alberto đều dẫn Luis đến sân San Mamés xem bóng đá. Sau này, Luis thừa nhận: không nhờ cha, có lẽ ông chẳng bao giờ được khoác áo Bilbao - CLB nổi tiếng chỉ dùng người gốc gác xứ Basque.
Câu chuyện thứ hai lặng lẽ hơn: sự thủy chung của mẹ. Trong những tháng năm đằng đẵng chờ chồng, bà Berti đứng sau tiệm kim chỉ, bán từng chiếc cúc, từng cuộn chỉ, giữ cho gia đình 7 miệng ăn không bung ra. Không có chuyện gì để kể, cửa tiệm và các con đã lấy hết thời gian của bà. Cả xóm ai sứt chỉ hỏng khuy đều tìm đến bà, nên các con bà đi đâu cũng được xóm làng coi sóc hộ. Bây giờ, đến tuổi lục tuần, mỗi lần về nhà, Luis vẫn được gọi là "con của Berti".
Nếu người cha dạy Luis rằng thế giới rất bao la, thì người mẹ dạy ông rằng những thứ lớn nhất được giữ lại bởi những thứ rất nhỏ.
Ảnh chân dung Berti được trưng trong quán cafe vốn là tiệm đồ may vá của bà ở trung tâm thị trấn Haro. Ảnh: La Rioja
Sự nghiệp cầu thủ của De la Fuente trôi qua lặng lẽ: đá hậu vệ trái, hai lần vô địch La Liga những năm 1980. Ông không có gì đặc biệt, nhưng hợp với mọi chiến thuật. De la Fuente vào sân để hệ thống vận hành, để người khác tỏa sáng. Không ai ngắm chiếc áo để khen đường khâu, nhưng ông hiểu: vinh quang của tấm áo nằm ở chỗ nó không rách.
Treo giày, ông chọn con đường ít ánh đèn nhất của nghề huấn luyện: đào tạo trẻ. Khởi nghiệp ở Portugalete - một đội bóng nhỏ xứ Basque, rồi về Lezama, học viện của Athletic, cặm cụi ở đó hơn một thập kỷ. Đó là nghề của những người cha xa con: mỗi mùa hè lại, De la Fuente đứng nhìn những đứa trẻ ông huấn luyện rời đi, lên đội một, hoặc gia nhập CLB khác, bước sang một cuộc đời khác.
Năm 2013, LĐBĐ Tây Ban Nha (RFEF) gọi ông về đại bản doanh Las Rozas nắm đội U19. De la Fuente lần lượt vô địch châu Âu với lứa U19, lứa U21, rồi giành HC bạc Olympic Tokyo 2020. Ba tấm huy chương chẳng làm ai nhớ tên ông. Ở đất nước này, dường như người ta chỉ đọc tên nhà thiết kế, không ai nhớ người khâu áo. Nên khi RFEF chọn De la Fuente thay Luis Enrique tháng 12/2022 sau thất bại ở World Cup, cả Tây Ban Nha như bĩu môi bằng một câu hỏi: "Luis nào cơ?".
De la Fuente không tranh luận. Người Haro để thời gian nói, như cách họ ủ rượu. Hè 2023, Tây Ban Nha của ông vô địch Nations League - danh hiệu đầu tiên sau hơn một thập kỷ trắng tay, kể từ khi thế hệ của Ramos, Xavi, Iniesta, Torres sang bên kia sườn dốc. Hè 2024, họ lên đỉnh châu Âu lần thứ tư, sau khi loại Italy - lúc ấy là nhà ĐKVĐ, quật ngã chủ nhà Đức ngay tại Stuttgart, hạ á quân thế giới Pháp, rồi đánh bại Anh trong trận chung kết. Hai năm sau, tối 14/7/2026 tại Dallas, thầy trò De la Fuente thắng Pháp thêm lần nữa, với tỷ số 2-0, để vào trận chung kết World Cup.
HLV Luis de la Fuente sau khi nhận huy chương vô địch Euro 2024 trong lễ đăng quang trên sân Olimpic, Berlin, Đức ngày 14/7/2024. Ảnh: Reuters
De la Fuente làm tất cả bằng một lối chơi dựa trên hệ thống, không phụ thuộc vào ngôi sao nào. Dưới trướng ông, Tây Ban Nha cứ như một tấm vải dệt khéo đến mức không thấy đường may. Nguyên liệu của nó không phải những họa tiết rực rỡ, đắt tiền, mà là những chàng trai ông từng tạm biệt nơi cánh cổng đào tạo trẻ năm nào. Quá nửa đội hình Tây Ban Nha hiện tại từng ngồi trước sa bàn của ông thuở đầu đời: Unai Simon, Fabián Ruiz, Dani Olmo, Mikel Merino, Oyarzabal, những cái tên quá đỗi "bình dân", nếu đặt cạnh dàn siêu sao của thế hệ kế trước như David Villa, Xabi Alonso, Xavi, Iniesta, Sergio Ramos.
Muốn hiểu De la Fuente, hãy nhìn vào Simon. Tại VCK U21 châu Âu 2019, thủ môn này mắc lỗi ngay trận ra quân, và ông thầy làm điều ít ai ngờ: đẩy học trò cưng lên ghế dự bị đến hết giải. Tây Ban Nha vô địch, Simon ngồi ngoài nhìn. Nhiều năm sau, chính Simon kể lại, không một lời oán: "Ông ấy không hề đóng đinh tôi. Ông ấy làm điều tốt nhất cho đội, và để tôi học mọi thứ từ ghế dự bị".
Còn De la Fuente chứng minh rằng gạch tên một học trò cưng khỏi đội hình ở một giải đấu không có nghĩa là gạch nó khỏi trái tim. Ông để Simon bắt chính ở Olympic Tokyo, rồi biến anh thành số một tuyệt đối khi lên nắm ĐTQG, bất chấp mọi hoài nghi. Đáp lại, Simon tỏa sáng trong loạt luân lưu chung kết Nations League 2023, mang về danh hiệu đầu tiên cho ông thầy từng bị cả nước hỏi "Luis nào cơ?".
Unai Simon trên sân tập cùng Tây Ban Nha trước trận ra quân World Cup 2026 gặp Cape Verde. Ảnh: El Pais
Cách chơi của Simon phản ánh đúng tư duy De la Fuente. Anh mới thủng lưới một bàn từ đầu World Cup 2026, nhưng chỉ phải cứu thua 10 lần trong 7 trận, thuộc nhóm ít việc nhất giải. Anh mờ nhạt nếu so với Vozinha của Cape Verde, Courtois của Bỉ hay thậm chí Eloy Room của Curaçao. Nhưng nhìn kỹ, Simón chẳng cần trổ tài nhiều, vì Tây Ban Nha đã hóa giải hầu như mọi nguy cơ trước khi nó kịp hiện hữu.
Trận bán kết là ví dụ, khi Kylian Mbappe, Michael Olise, Ousmane Dembélé - những ngôi sao tấn công sáng nhất giải - "tắt điện" trước một tấm vải thưa mà xiết cực chặt. Kể cả khi bị dẫn bàn, Pháp cũng không tìm thấy đường vào khung thành Simón. Thành tích sạch lưới của Simon là sản phẩm của một hệ thống được dệt tỉ mỉ và một người thầy, người cha tinh thần rất tâm lý.
De la Fuente thương cả những học trò không mang quốc tịch Tây Ban Nha. Ở Lezama những năm ấy có một cậu bé da màu tên Inaki Williams, con của đôi vợ chồng Ghana từng đi chân trần qua sa mạc Sahara, vượt hàng rào Melilla tìm một cuộc đời khác. Về sau, Iaaki chọn khoác áo Ghana, quê cha đất tổ. Nhưng em trai cậu, Nico, trở thành nhà vô địch châu Âu trong màu áo Tây Ban Nha của De la Fuente. Tại World Cup 2026 này, khi Nico chấn thương, phải ngồi ngoài trận bán kết, ông thầy già nhắc đến anh trong họp báo bằng giọng của một người cha lo cho đứa con đang ốm.
HLV Luis de la Fuente (trái), cùng tiền đạo Lamine Yamal (giữa) và hậu vệ Pedro Porro (phải) trên sân tập Melanie Lane, East Hanover, New Jersey, ngày 16/7/2026 - ba ngày trước trận chung kết World Cup 2026 gặp Argentina. Ảnh: AFP
Trước trận gặp Pháp, khi cả thế giới chờ ông nói về chiến thuật, De la Fuente lại nói về Julius Caesar. "Không có thành tựu vĩ đại nào mà không đi qua khổ đau," ông trích lời vị tướng La Mã, rồi thêm: "Chúng tôi đến đây, sẵn sàng để chịu khổ." Ông nói câu ấy với tất cả sự thấm thía. Bà Berti của tiệm kim chỉ mất năm 2016. Rồi người thủy thủ già đã "ra khơi lần cuối" trước khi kịp nhìn thấy con trai làm HLV ĐTQG. Chưa kể người anh ruột Óscar qua đời vì ung thư ba năm trước. Tuần này, khi được hỏi về gia đình, nhà cầm quân 65 tuổi nghẹn lại trước rừng máy quay: "Họ hẳn sẽ hạnh phúc lắm nếu được sống trong những ngày tôi đang sống."
Ông tin họ vẫn đang dõi theo. De la Fuente là tín đồ Công giáo sùng đạo, làm dấu thánh trước mỗi trận đấu, sùng kính Đức Mẹ Vega - thánh bổn mạng của Haro. Và ở Haro có một nghi lễ đã thành giai thoại: trước mỗi trận cầu lớn, người bạn thân Justo Montoya lại đến nhà thờ Đức Mẹ Vega thắp nến, cầu nguyện, rồi quay video gửi cho De la Fuente. Tây Ban Nha đá ở Texas, nhưng nến vẫn cháy ở Haro. Thị trấn đầu tiên có đèn điện, hóa ra, vẫn giữ thứ ánh sáng cũ nhất của loài người.
Nỗi đau không làm De la Fuente bi lụy, mà chỉ làm ông thêm yêu hiện tại, càng thấy thứ rượu vang thượng hạng của quê hương thêm đậm đà. Đêm Tây Ban Nha ăn mừng vô địch Euro 2024 ở quảng trường Cibeles, Madrid, RFEF bí mật mời lên sân khấu Patxi Salinas, cựu hậu vệ Bilbao, bạn thân của ông từ thuở thiếu thời. Trước hàng vạn người, hai ông già cầm micro song ca "Quijote" của Julio Iglesias, để lộ bí mật giấu suốt 40 năm: thuở trẻ, khi chúng bạn mơ làm cầu thủ, họ mơ làm ca sĩ. Những bản tình ca ấy, thứ nhạc của những kẻ thấu hiểu chia ly nhưng khước từ bi luỵ, có lẽ sinh ra để dành cho những người như ông: hát về nỗi đau bằng giai điệu đẹp nhất có thể.
De la Fuente cùng Patxi Salinas hát Quijote.
Hôm nay, trên sân MetLife, New Jersey, Tây Ban Nha đá trận chung kết World Cup. Trên khán đài vô hình sẽ có bà Berti với cuộn chỉ trên tay, có người thủy thủ vừa về từ biển, có Óscar đang mỉm cười. Dưới sân là những đứa con. Và ở quê nhà Haro, đèn sẽ sáng để dẫn đường tới sân bóng của CLB Haro Deportivo, nơi dựng một màn hình lớn để trực tiếp trận đấu. Sân bóng ấy khánh thành năm 2004 vốn tên là El Mazo, nhưng được đổi tên thành Municipal Luis De La Fuente vào ngày 19/1/2023. Tức là trước khi ông vô địch Euro và vào lúc cả Tây Ban Nha còn hỏi "Luis nào".
Vì ở Haro người ta không hỏi thế. Luis là con của mẹ Berti và ông già đi biển Alberto chứ còn ai vào đây nữa!
Hoài Thương
