Dự thảo Luật An toàn thực phẩm đề xuất giao Bộ Y tế làm đầu mối quản lý thống nhất, thay cơ chế phân công giữa ba bộ: Y tế, Công Thương và Nông nghiệp và Môi trường.
Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) vừa công bố các nhóm chính sách lớn của dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) sau khi tiếp thu ý kiến các bộ, ngành và địa phương. Dự án luật dự kiến trình Quốc hội vào cuối năm nay.
Điểm thay đổi lớn nhất của dự thảo là thống nhất đầu mối quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. Hiện công tác quản lý được phân công cho ba bộ gồm Y tế, Nông nghiệp và Môi trường, Công Thương theo từng nhóm thực phẩm và từng công đoạn trong chuỗi sản xuất, kinh doanh. Mô hình này từng được ví như "mâm cơm ba bộ quản lý", bộc lộ nhiều bất cập khi chuỗi cung ứng ngày càng phức tạp, nhiều sản phẩm nằm ở vùng giao thoa giữa các lĩnh vực quản lý.
Để khắc phục tình trạng chồng chéo, dự thảo Luật đề xuất giao Chính phủ quy định Bộ Y tế là đầu mối duy nhất thực hiện chức năng quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. Bộ sẽ chịu trách nhiệm xây dựng chính sách, quản lý toàn bộ chuỗi cung ứng, đồng thời thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm trên phạm vi cả nước.
Ở địa phương, Hà Nội và TP HCM tiếp tục tổ chức Sở An toàn thực phẩm theo cơ chế đặc thù. 32 tỉnh, thành sẽ thành lập Chi cục An toàn thực phẩm trực thuộc Sở Y tế, đồng thời tiếp nhận chức năng, nhân sự và cơ sở vật chất liên quan từ ngành Công Thương và ngành Nông nghiệp và Môi trường.
Ở cấp xã, chức năng quản lý an toàn thực phẩm cũng được hợp nhất về một đầu mối. Những địa phương có nhiều cơ sở sản xuất, kinh doanh hoặc nguy cơ cao có thể thành lập Phòng An toàn thực phẩm. Phương án này được xây dựng trên cơ sở tiếp nhận nguyên trạng chức năng, nhân sự và cơ sở vật chất hiện có, phù hợp với chủ trương tinh gọn bộ máy và tăng phân cấp cho địa phương.
Bữa trưa được chuẩn bị cho học sinh tại một trường ở Đà Nẵng. Ảnh: Nguyễn Đông
Quản lý toàn bộ chuỗi cung ứng
Cùng với việc thống nhất đầu mối, dự thảo Luật chuyển từ quản lý theo từng công đoạn sang quản lý toàn bộ chuỗi cung ứng và kiểm soát theo mức độ rủi ro.
Theo cơ quan soạn thảo, quy định hiện hành chủ yếu tập trung vào từng khâu hoặc từng nhóm sản phẩm, trong khi nguy cơ mất an toàn thực phẩm có thể phát sinh ở bất kỳ mắt xích nào, từ vùng nguyên liệu, trồng trọt, chăn nuôi, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, thu hoạch, giết mổ, chế biến, bảo quản, vận chuyển đến phân phối.
Dự thảo quy định mọi công đoạn từ sản xuất ban đầu đến tiêu dùng đều nằm trong cùng một hệ thống kiểm soát. Hoạt động thanh tra, hậu kiểm cũng sẽ chuyển sang dựa trên đánh giá nguy cơ thay vì áp dụng đồng đều cho mọi sản phẩm và cơ sở. Những nhóm có nguy cơ cao sẽ được ưu tiên giám sát, còn nhóm nguy cơ thấp áp dụng phương thức quản lý phù hợp hơn để sử dụng hiệu quả nguồn lực.
Theo Bộ Y tế, cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp kiểm soát mối nguy trong toàn bộ quá trình sản xuất, đồng thời tạo điều kiện để cơ quan quản lý chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm.
Xây dựng hệ thống dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia
Để hỗ trợ mô hình quản lý mới, dự thảo Luật lần đầu đề xuất xây dựng Hệ thống thông tin dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia liên thông.
Hiện nay, hệ thống dữ liệu thống nhất kết nối giữa các bộ, ngành và địa phương chưa được triển khai. Thông tin về cơ sở sản xuất, công bố sản phẩm, xuất nhập khẩu, thanh tra, kiểm tra, truy xuất nguồn gốc hay xử lý vi phạm vẫn được quản lý phân tán, gây khó khăn khi chia sẻ dữ liệu và xử lý sự cố.
Hệ thống mới sẽ quản lý toàn bộ vòng đời sản phẩm, từ sản xuất ban đầu, sơ chế, chế biến, lưu thông đến tiêu dùng. Dữ liệu về cơ sở sản xuất, vi phạm, sự cố an toàn thực phẩm cũng được tích hợp để phục vụ cảnh báo sớm, phân tích nguy cơ, truy xuất nguồn gốc và xử lý sự cố.
Dự thảo đồng thời đặt mục tiêu số hóa toàn bộ quy trình quản lý an toàn thực phẩm. Các thủ tục hành chính sẽ từng bước thực hiện trên môi trường số; Bộ Y tế ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các công nghệ số trong kiểm nghiệm, phân tích nguy cơ, thanh tra, hậu kiểm, thu hồi sản phẩm, quản lý mã số, mã vạch, nhãn điện tử và truy xuất nguồn gốc.
Siết quản lý thức ăn đường phố và bếp ăn tập thể
Dự thảo cũng bổ sung một nhóm chính sách riêng đối với thức ăn đường phố và bếp ăn tập thể - hai loại hình được Bộ Y tế đánh giá có nguy cơ cao về mất an toàn thực phẩm.
Theo đó, tổ chức, cá nhân kinh doanh thức ăn đường phố và cung cấp suất ăn tập thể phải lưu giữ thông tin về nguồn gốc nguyên liệu bằng hóa đơn, chứng từ, sổ ghi chép hoặc hình thức phù hợp khác để phục vụ truy xuất khi cần. Các cơ sở cũng phải cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm và thông báo với cơ quan có thẩm quyền về thông tin tổ chức, cá nhân và địa điểm kinh doanh.
Theo Bộ Y tế, quy định này xuất phát từ thực tế nhiều vụ ngộ độc thời gian qua gặp khó khăn trong truy xuất nguồn gốc nguyên liệu. Đối với thức ăn đường phố, phần lớn cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ, thường xuyên thay đổi địa điểm hoặc chưa được quản lý đầy đủ nên việc khoanh vùng, xử lý sự cố còn chậm.
Dự thảo giao Chính phủ quy định trách nhiệm của UBND cấp xã trong việc lập danh mục theo dõi các cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố và cung cấp suất ăn tập thể trên địa bàn. Chính quyền cấp xã đồng thời chịu trách nhiệm thanh tra, kiểm tra điều kiện an toàn thực phẩm, triển khai biện pháp phòng ngừa, tiếp nhận phản ánh của người dân và phối hợp xử lý khi xảy ra vi phạm.
Sơn Hà
