Theo các bác sĩ, nếu chờ đến tuổi 60 mới bắt đầu chăm sóc sức khỏe thì có thể đã bỏ lỡ giai đoạn phòng bệnh hiệu quả nhất - Ảnh: XUÂN MAI
Anh Tâm (TP.HCM) kết hôn khi vợ 31 tuổi. Hai năm sau, gia đình nhỏ đón đứa con đầu lòng. Theo kế hoạch, khoảng ba năm nữa, khi anh 36 tuổi và vợ 32 tuổi, hai vợ chồng mới tính sinh thêm em bé.
Công việc còn nhiều biến động, vợ chồng anh vẫn nỗ lực cải thiện thu nhập để chăm lo gia đình. Nghe đề xuất của Bộ Y tế về việc bắt đầu chuẩn bị cho tuổi già từ tuổi 40, anh Tâm băn khoăn liệu mốc này có quá sớm. Vợ chồng anh còn muốn có thêm con, cần nhiều khoản chi cho cuộc sống trước mắt.
Hiểu đúng khái niệm "chuẩn bị cho tuổi già"
Chia sẻ với Tuổi Trẻ, bác sĩ Mai Xuân Phương, nguyên Phó vụ trưởng Vụ Truyền thông - Giáo dục, Tổng cục Dân số (nay là Cục Dân số, Bộ Y tế), cho rằng đây là thời điểm "vàng" để mỗi người chủ động xây dựng nền tảng cho cuộc sống khỏe mạnh, độc lập và chất lượng khi về già.
Theo ông, điều quan trọng là hiểu đúng khái niệm này. Chuẩn bị không đồng nghĩa với sống như người cao tuổi, lo nghỉ hưu hay chỉ chăm chăm tích lũy tiền bạc.
Thay vào đó, đây là quá trình xây dựng nền tảng về sức khỏe, tài chính, nghề nghiệp, kỹ năng sống, các mối quan hệ xã hội và tâm thế để bước vào tuổi già một cách chủ động.
Theo ông, tuổi 40 là giai đoạn con người còn đủ sức khỏe để thay đổi thói quen, đủ thời gian để tích lũy, và đang ở thời kỳ sung sức nhất trong lao động.
Trong khi đó nhiều bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch hay ung thư thường hình thành từ các yếu tố nguy cơ tích lũy nhiều năm trước. Các yếu tố này liên quan đến chế độ ăn uống, vận động, hút thuốc, uống rượu bia, căng thẳng và giấc ngủ.
"Vì vậy nếu chờ đến tuổi 60 mới bắt đầu chăm sóc sức khỏe thì có thể đã bỏ lỡ giai đoạn phòng bệnh hiệu quả nhất", bác sĩ Phương nhận định.
Bác sĩ Phan Minh Đoàn (Bệnh viện Da liễu TP.HCM) cho rằng xu hướng y học hiện đại trên thế giới là can thiệp sớm để phòng bệnh, thay vì chờ bệnh xuất hiện mới điều trị. Các nghiên cứu cho thấy chi phí và gánh nặng điều trị sẽ thấp hơn nhiều nếu dự phòng từ sớm.
Về đề xuất chuẩn bị cho tuổi già từ 40 tuổi, bác sĩ Đoàn bày tỏ sự đồng tình. Theo bác sĩ, việc cơ quan quản lý chọn mốc này nhiều khả năng đã dựa trên các bằng chứng khoa học, nghiên cứu dân số học và dự báo xu hướng già hóa trong tương lai.
Truyền thông từng bước, đúng mục tiêu
Theo bác sĩ Phương, thách thức lớn hiện nay không nằm ở việc xây dựng chính sách, mà ở thay đổi nhận thức của người dân.
Nhiều người vẫn mang tâm lý "đến đâu tính đến đó", hoặc cho rằng tuổi già sẽ có con cái chăm sóc. Tuy nhiên trong bối cảnh mức sinh giảm, tuổi thọ tăng, gia đình ít con và xu hướng di cư lao động ngày càng phổ biến, mô hình này không còn phù hợp với tất cả mọi người.
Ông đề xuất truyền thông cần chuyển từ tư duy "lo cho tuổi già" sang "sống chủ động hôm nay để có tuổi già khỏe mạnh, độc lập và có ích".
Thay vì dùng những thông điệp cảnh báo về bệnh tật, cô đơn hay phụ thuộc, truyền thông nên khuyến khích những hành động nhỏ nhưng thiết thực. Đó có thể là đi bộ mỗi ngày, bỏ thuốc lá, giảm rượu bia, kiểm tra sức khỏe định kỳ, học thêm kỹ năng mới, dành thời gian cho gia đình hay tiết kiệm một khoản nhỏ.
Chính những việc làm ấy sẽ trở thành "tài sản" của tuổi già sau này. Đồng thời thông điệp cần được thiết kế phù hợp với từng nhóm tuổi, thay vì áp dụng chung cho tất cả.
Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh. Vì vậy chuẩn bị cho tuổi già không còn là câu chuyện riêng của người cao tuổi, mà là trách nhiệm của mỗi cá nhân ngay từ khi còn trẻ.
"Chuẩn bị từ tuổi 40 không có nghĩa là đến tuổi 40 mới bắt đầu, mà lý tưởng nhất là chuẩn bị từ sớm và duy trì trong suốt vòng đời", bác sĩ Phương nhấn mạnh.
Bác sĩ Mai Xuân Phương cho rằng chuẩn bị cho tuổi già cần được nhìn nhận toàn diện trên nhiều phương diện.
Trước hết là sức khỏe - nền tảng quan trọng nhất. Người ở tuổi 40 nên khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ. Đồng thời cần duy trì vận động, dinh dưỡng hợp lý, ngủ đủ giấc và hạn chế thuốc lá, rượu bia.
Về tài chính, mục tiêu không phải là ai cũng phải tích lũy một khoản tiền lớn. Quan trọng hơn là xây dựng thói quen quản lý tài chính cá nhân và gia đình, có quỹ dự phòng, tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và các chính sách an sinh phù hợp.
Tài chính cho tuổi già không chỉ là tiền tiết kiệm, mà còn là tổng hòa của sức khỏe, khả năng lao động, tài sản, bảo hiểm và khả năng tự chủ của mỗi người.
Đặc biệt, cần chuẩn bị về nghề nghiệp. Công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và tự động hóa đang thay đổi nhanh thị trường lao động. Vì vậy người lao động cần liên tục cập nhật kỹ năng để duy trì khả năng thích ứng.
