Tòa phúc thẩm TAND tối cao tại Hà Nội vừa mở phiên tòa xét xử phúc thẩm, tuyên hủy án sơ thẩm của TAND tỉnh Phú Thọ, liên quan đến vụ 11 anh chị em kiện chia thừa kế đất. Đây là lần thứ 3 vụ việc được đưa về cấp sơ thẩm, sau 4 năm ròng rã kiện tụng, cả nguyên đơn và bị đơn tóc đã bạc trắng.
Ảnh minh họa tại bởi AI
Ông V.T.A (76 tuổi) là con cả trong gia đình có 11 anh chị em, còn ông V.K.B (68 tuổi) là con thứ tư. Năm 1962, cha mẹ ông A. và ông B. mua thửa đất 1.213 m2, sau đó cắt 138 m2 cho ông B. làm nhà riêng.
Năm 2001 rồi năm 2015, cha mẹ lần lượt qua đời, không để lại di chúc. 5 năm sau, ông A. họp gia đình bàn xây dựng nhà từ đường trên phần diện tích hơn 1.000 m2 còn lại.
Tuy nhiên, ông B. không đồng ý, nói toàn bộ 1.213 m2 đất đã đứng tên mình và được cấp "sổ đỏ" từ năm 2005. Sau khi cho ông thửa đất này, cha mẹ mua một thửa đất khác và chuyển đến đây sinh sống. Cha mẹ qua đời, thửa đất mới đã bán, lấy tiền chia cho mọi người.
Cho rằng "sổ đỏ" cấp cho ông B. là sai, không ai trong gia đình hay biết, ông A. đại diện 9 người anh em khởi kiện ông B., đề nghị hủy bỏ sổ này, chia đều phần diện tích hơn 1.000 m2 cho tất cả các anh chị em, đồng thời hủy bỏ hợp đồng mà ông B. đang thế chấp thửa đất tại ngân hàng.
Tòa sơ thẩm: chiếm hữu ngay tình vì không ai phản đối
Tại phiên sơ thẩm, TAND tỉnh Phú Thọ nhận định thửa đất 1.213 m2 do cha mẹ ông A. và ông B. nhận chuyển nhượng từ một người cùng xã. Năm 2001, địa phương chủ trương cấp "sổ đỏ" cho toàn dân, ông B. kê khai và được cha mẹ cho và đứng tên toàn bộ thửa đất này.
Sau khi rà soát, hồ sơ của ông B. và hơn 600 hộ dân khác đủ điều kiện được cấp sổ, UBND xã đã thành lập hội đồng tư vấn, niêm yết công khai, đồng thời thông báo trên loa phát thanh. Đủ 15 ngày không thấy ai khiếu nại, xã mới trình UBND huyện cấp sổ cho các hộ.
Tòa nói, việc cấp sổ là cho toàn dân chứ không riêng gì ông B. Thời gian cấp kéo dài suốt 5 năm, thông báo công khai, nhưng không ai có ý kiến. Ông A. cho rằng không biết là không khách quan. Quá trình sử dụng đất, ông B. tiến hành tôn tạo, xây dựng các công trình trên đất, nhiều lần thế chấp đất tại ngân hàng nhưng cũng không ai phản đối.
Lời khai của một số nhân chứng, trong đó có nguyên cán bộ địa chính, cũng cho thấy cha mẹ ông B. có công bố chuyện cho ông B. toàn bộ thửa đất. Lý do vì trong số các anh chị em chỉ có ông B. không biết kinh doanh nên được "ưu tiên".
Theo tòa, pháp luật quy định hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất phải lập thành văn bản và công chứng, chứng thực. Song, thực tiễn nhiều trường hợp không tuân thủ đầy đủ về hình thức pháp lý, bên tặng cho đã giao đất, bên nhận tặng cho đã quản lý, sử dụng đất ổn định. Trường hợp này được coi là chiếm hữu ngay tình.
Do đó, việc tặng cho quyền sử dụng đất trên thực tế đã hoàn thành và công nhận quyền sử dụng đất đối với bên nhận tặng cho. Tòa không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn.
Mảnh đất xảy ra tranh chấp giữa 11 anh chị em
ẢNH: T.N
Tòa phúc thẩm: không chia thừa kế là không đúng
Ngược lại với nhận định của cấp sơ thẩm, tại phiên phúc thẩm, đại diện Viện Kiểm sát cho rằng việc cán bộ địa chính gạch tên cha ông B. để thay bằng tên ông B. trong hồ sơ đất đai mà chỉ dựa trên "lời nói miệng" của người cha là sai phạm nghiêm trọng, không thể coi là căn cứ xác lập quyền sử dụng đất cho ông B.
Hơn nữa, thửa đất là tài sản chung của hai vợ chồng nên việc một mình người cha quyết định cho tặng là không hợp pháp.
Viện Kiểm sát cũng không đồng tình với nhận định các anh chị em đã biết và chấp thuận việc cấp sổ đỏ cho ông B. Bởi lẽ, việc địa phương niêm yết danh sách, thông báo trên loa phát thanh 15 ngày chỉ là thủ tục hành chính, không thể thay thế cho thỏa thuận phân chia di sản thừa kế giữa 11 người con.
Đồng tình với Viện Kiểm sát, hội đồng xét xử đánh giá ông B. không cung cấp được tài liệu chứng minh cha mẹ tặng cho toàn bộ thửa đất cho mình. Sau khi cha mẹ chết, các con không có văn bản chia di sản thừa kế, mà chỉ công nhận phần diện tích 138 m2 đã chia cho ông B. Phần diện tích còn lại là di sản của hai cụ.
Tòa cho rằng, không có cơ sở để xác định ông B. được cha mẹ tặng cho toàn bộ 2 thửa đất. Cấp sơ thẩm không chấp nhận yêu cầu chia thừa kế của ông A. là không đúng, gây ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của những người con còn lại.
Do thửa đất hiện được ông B. thế chấp tại ngân hàng, việc phân chia di sản ngay tại phiên phúc thẩm không thể thực hiện. Vì vậy, Tòa phúc thẩm TAND tối cao tại Hà Nội quyết định hủy toàn bộ bản án sơ thẩm, chuyển hồ sơ để TAND tỉnh Phú Thọ xét xử lại.
