Mua hàng hiệu, đồ siêu rẻ, vay tiêu dùng hay chạy theo trào lưu trên mạng là những kiểu chi tiêu có thể khiến người thu nhập thấp khó cải thiện tình hình tài chính.
Trong thời đại tiêu dùng bùng nổ, nhiều người dễ bị cuốn vào những khoản mua sắm không thực sự cần thiết bởi các chiến lược tiếp thị đánh vào tâm lý. Theo các chuyên gia, có bốn bẫy tiêu dùng người thu nhập thấp dễ sa vào hơn, khiến việc cải thiện tình hình tài chính trở nên khó khăn hơn.
Mua hàng xa xỉ vì giá trị biểu tượng
Các sản phẩm mang thương hiệu lớn với thiết kế và bao bì cầu kỳ thường có sức hút đối với một bộ phận người tiêu dùng có thu nhập thấp. Các nhà tâm lý học gọi đây là hiện tượng "tiêu dùng mang tính biểu tượng", trạng thái người mua tìm kiếm ý nghĩa vị thế xã hội của sản phẩm thay vì công năng sử dụng.
Một chiếc túi Chanel phiên bản giới hạn có giá hàng trăm USD là ví dụ. Công năng của sản phẩm không khác các mẫu túi thông thường, nhưng giá trị thương hiệu tạo ra động lực sở hữu cao.
Tích trữ hàng giá rẻ, chất lượng thấp
Người tiêu dùng thu nhập thấp dễ bị thu hút bởi các chương trình khuyến mãi hoặc sản phẩm có đơn giá nhỏ như trang sức gia công, quần áo giảm giá, hàng tiêu dùng nhanh.
Dù đây là các khoản chi nhỏ, nhưng vòng đời sản phẩm ngắn buộc người mua phải thay thế liên tục, làm tăng tổng chi phí dài hạn.
Nhà kinh tế học hành vi Dan Ariely chỉ ra rằng các từ khóa như "khuyến mãi" hoặc "giảm giá" kích thích não bộ tiết dopamine, tạo tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội và thúc đẩy hành vi mua sắm bộc lộc vượt quá nhu cầu thực tế.
"Tiền được kiếm từng chút một; bạn phải học cách trì hoãn sự thỏa mãn", tỷ phú Warren Buffett nhận định về tầm quan trọng của việc kiểm soát nhu cầu ngắn hạn để tích lũy tài sản dài hạn.
Ảnh minh họa: Insider
Sử dụng tín dụng lãi suất cao cho nhu cầu ngắn hạn
Khi phát sinh nhu cầu sở hữu ngay các sản phẩm công nghệ hoặc tiêu dùng có giá trị lớn, nhiều người lựa chọn các giải pháp vay trực tuyến. Các tổ chức tài chính thường đơn giản hóa thủ tục giải ngân nhưng áp dụng mức lãi suất và phí ẩn ở mức cao.
Dưới góc độ tâm lý học nhận thức, người vay có xu hướng tập trung vào lợi ích dòng tiền lập tức và đánh giá thấp gánh nặng nợ phải trả trong tương lai.
Mua sắm theo trào lưu trên mạng xã hội
Sự xuất hiện của các chiến dịch tiếp thị kỹ thuật số phối hợp với người có sức ảnh hưởng (KOLs) dễ tạo ra hiệu ứng tâm lý đám đông. Người tiêu dùng có xu hướng sao chép hành vi mua sắm của số đông thay vì phân tích tính hữu dụng của sản phẩm dựa trên nhu cầu cá nhân.
Theo các chuyên gia tài chính, sự ổn định kinh tế không phụ thuộc vào giá trị đắt hay rẻ của món đồ, mà nằm ở năng lực nhận diện các bẫy tâm lý (mong muốn được công nhận, sợ bỏ lỡ, áp lực đám đông) để đưa ra quyết định chi tiêu phù hợp với thực trạng tài chính cá nhân.
Trước mỗi quyết định chi tiêu, một câu hỏi đơn giản có thể giúp hạn chế những khoản mua sắm bốc đồng: Giá trị mà món đồ này mang lại sẽ kéo dài trong bao lâu?
Nhật Minh (Theo Sohu)
