50 năm thành phố nghĩa tình của tôi: Mật mã của 'thương'

' Một mảnh đời ngụ cư cố tìm cho mình chỗ đứng, lúc chênh chao nhất cũng chỉ có những người xa lạ chìa tay ra đỡ cùng tiếng gọi ngọt như mía, "Cưng ơi".

Thành phố ngày đầu chạm mặt

Tôi đến TP.HCM với tờ giấy báo nhập học ngành Luật, cùng túi đồ được mẹ khâu tận dụng sau khi vá xong tấm bạt phơi mì.

Ngày ấy cơ sở bên Bình Triệu đang hoàn thành những khâu xây dựng cuối để đưa vào giảng dạy, bảng tên trường vẫn còn đóng bụi và những mảng sơn trắng chưa kịp chà lau. Tôi men theo khu vực ven đó tìm một dãy trọ sinh viên nằm sau lưng chợ Đại Đoàn Kết.

Phòng ở có bốn người, hành lang hun hút sâu, và lần đầu tiên tôi biết đến việc đong đo từng kí điện, từng khối nước. TP.HCM rộng lòng là thế, nhưng bài học đầu tiên dạy cho tôi lại chính là những chắt bóp chi li như vậy.

Tôi nhớ đoạn đường trước trường có một con lươn dài. Ngày đầu nhập học, có một đội sinh viên tình nguyện đứng sẵn đấy để "dắt" mấy em năm Nhất. 

Tay cầm cờ xin đường, tay cầm tay chúng tôi, môi thì luôn nhoẻn cười: "Cô chú anh chị cho tụi con sang đường xíu ạ". Mấy chiếc xe lớn ngừng trước vạch, vẫy tay ra hiệu đi trước.

Mật mã "thương" của thành phố lần đầu hiện diện trong tôi cũng chính từ khoảnh khắc ấy. Giữa hệ thống giao thông chằng chịt, vẫn còn đó cái vẫy tay nhường nhau hào sảng, dù có thể chính họ cũng đang gấp gáp trên chặng mưu sinh.

Tôi cứ thế quen dần với nơi này, rồi lại khai phá thêm nhiều mật mã "thương" khác. Nhớ hồi đó cạnh trường tôi có một cô bán bánh mì, quê miền Tây nhưng ngụ cư TP.HCM đã mấy mươi năm. Cô thường chang thêm nước thịt mỗi lần tôi mua ổ bánh mì không gặm tạm cuối tháng. Có hôm cô còn cự càng chẳng lấy tiền, bảo "Cưng ăn lấy thảo".

Thành phố chưa bao giờ thiếu người chạy ăn từng bữa, nhưng cái tình thương nhau thì chẳng bao giờ túng thiếu. Tôi nhai nuốt thứ lòng tốt ấy suốt mấy năm sinh viên, từ cô bánh mì hay gọi "Cưng ơi" ấy tới chú sửa xe đầu hẻm bơm lốp chẳng lấy tiền. Nhác thấy, Sài Gòn cũng thiệt thà, đáng yêu tới lạ hen!

Đại dịch và những túi khoai lang tím

Những người ở TP.HCM lâu năm chắc chẳng quên được giai đoạn 2021. Khi đại dịch Covid-19 bùng phát dữ dội, toàn thành phố phong tỏa, cách ly. Một thời kì khủng hoảng với bao mất mát, cũng chính là lúc mật mã của "thương" lan tỏa tới tận cùng.

Tôi nhớ mãi cái chiều tan làm cuối cùng trước khi lệnh phong tỏa thực thi, trên chặng Xô Viết Nghệ Tĩnh hướng về cầu Bình Triệu 2, có một anh trai đầu hói đứng trước tiệm cà phê rang xay, cạnh chân là cả trăm kí khoai lang tím được dồn thành từng túi.

Anh vẫy tay mời chào từng người, "Lấy một túi về ăn, miễn phí" kèm cái nụ cười cong mắt sau khẩu trang. Đợt đó giá rau củ tăng phi mã, và một túi khoai lang tím cũng đủ chắc bụng cho vô số người đang chênh chao.

Tôi cầm một túi khoai mà thấy như mật mã "thương" đang dần khắc vào mã gen lúc nào chẳng biết. Hình như Sài Gòn luôn có cách giúp mình không lạc lõng, giữa cái xứ mà biển số xe tỉnh thành đa dạng như nền văn hóa. Thành ra, có người chạy về quê, cũng có người quyết bám lại thành phố, chống dịch đến cùng.

Tiếng còi hú từ xe cứu thương chắc là thứ âm thanh ám ảnh tôi nhất đợt ấy, khi khu phố lần lượt có người mắc bệnh,... V

à điều khiến chúng tôi vực dậy chính là tiếng bước chân giao rau củ của mấy chú bộ đội, tiếng xe chở bình ô-xy chạy vào ngõ hẻm để đưa sự sống đến từng trái tim, buồng phổi. Câu khẳng định chắc nịch "chẳng ai bị bỏ lại phía sau" đã phần nào giúp thành phố hồi sinh. Để đến hôm nay, một Sài Gòn nhộn nhịp đã "sống lại" trong từng ngõ hẻm.

Một giọt nước - Triệu bóng hình

"Sống lại", đúng vậy, thành phố đang hồi sinh từng ngày sau đại dịch Covid-19. Chẳng phải tự dưng mà Sài Gòn xây dựng biểu tượng giọt nước tại công viên số 1 Lý Thái Tổ.

Công trình này được khánh thành vào tối 12/02/2026, với sự tham dự của nhiều cán bộ cấp cao của thành phố, cùng người dân. Đây như một khoảng lặng tri ân tới những y bác sĩ đã tận hiến cứu người, tới những mất mát chẳng thể dùng câu chữ để hình dung, tới sự đoàn kết của người dân Sài Gòn cùng vượt qua đại dịch.

Xen giữa mảng xanh thành phố là một giọt nước tan vào đất mẹ, vỡ ra thành trăm mảnh sẹo, rồi lại được ôm trọn, bao dung trong lòng hồ. Một sự chuyển hóa từ những mất mát đau thương, để cùng nhau vươn tới những chân trời tươi đẹp.

Giọt nước nhỏ bé nhưng lại mang hình bóng của triệu người dân thành phố. Là giọt mồ hôi của y bác sĩ, là giọt nước mắt của người ở lại, là giọt nước khởi nguyên của sự sống.. Yêu thành phố này, đồng nghĩa với việc không được quên quá khứ. Chúng ta gìn giữ những nỗi đau, để từ đó mỗi người tại mảnh đất hào sảng này thêm trân trọng sự sống hiện có.

Tôi dành trọn buổi chiều thứ Bảy ở công viên để chứng kiến thành phố này tự chữa lành những vết sẹo. Có anh chàng đỡ mẹ ngôi xuống bậc thềm, kể lại vài ba câu chuyện về người cha đã mất vì đại dịch.

Có cô gái ôm bó hoa đặt trên ô đá tưởng niệm, cùng tấm thiệp dành cho chồng và con trai của mình. Có những đôi mắt cười, cũng có những đôi mắt khóc. Những đôi mắt biết yêu thành phố, dù nơi này đã trải qua vô số thương đau.

50 năm nơi này mang tên Bác, cũng là ngần ấy thời gian bao con người hào sảng không ngừng kiến tạo nên một thành phố dày đặc mật mã của "thương".