Người cầu toàn, hay lo xa hay người nhạy cảm quá mức... là những nhóm có đặc điểm tính cách dễ kích thích cơ chế lo âu, não bộ căng thẳng, lâu dần dễ rối loạn lo âu.
Rối loạn lo âu là tình trạng căng thẳng mạn tính, không thể kiểm soát đến mức trở thành gánh nặng cản trở sinh hoạt, gây ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần và thể chất. Bệnh có thể xuất phát bởi các yếu tố như di truyền; yếu tố cá nhân: tính cách, khả năng thích nghi kém; yếu tố ngoại cảnh: người thân qua đời, chuyển môi trường sống, gặp khó khăn trong công việc, mâu thuẫn gia đình...
Bác sĩ Hoàng Quốc Lân, chuyên gia tâm lý lâm sàng, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, cho biết triệu chứng điển hình của rối loạn là cảm xúc lo lắng quá mức, kéo dài. Đơn cử, bệnh nhân quá tải suy nghĩ, liên tục nghĩ đi nghĩ lại về những tình huống nhỏ nhặt, không thể dừng suy nghĩ, cả khi nghỉ ngơi, kèm theo đó là tim đập nhanh, khó thở, tức ngực, chóng mặt, cảm giác sắp ngất hoặc mất kiểm soát hoàn toàn. Người bệnh né các tình huống xã hội, sợ đám đông, sợ nói trước lớp, né tránh nhiệm vụ khó vì sợ thất bại, chê cười; luôn để ý xung quanh, sợ nguy hiểm xảy ra.
Người rối loạn lo âu còn bị rối loạn giấc ngủ, hay tỉnh nửa đêm, tim đập nhanh, ác mộng. Một số trường hợp đau dạ dày, tiêu chảy, buồn nôn, căng cơ, đau mỏi vai gáy. Họ liên tục tìm kiếm sự trấn an từ người khác hoặc tìm đến rượu, thuốc an thần hoặc các hành vi nghiện (game, mạng xã hội...) để tạm xua đi lo âu.
Người rối loạn lo âu thường bị rối loạn giấc ngủ, hay gặp ác mộng. Ảnh minh họa: Success
Dưới đây là 7 kiểu người dễ bị rối loạn lo âu, như sau:
Người cầu toàn
Người cầu toàn (perfectionist) có đặc điểm luôn muốn mọi thứ phải đạt chuẩn "hoàn hảo tuyệt đối", chỉ cần sai một chút cũng cảm thấy thất bại. Đơn cử, viết sai một chữ trong email cũng phải mở ra đọc lại hàng chục lần, chỉ để chắc chắn rằng "mọi thứ ổn". Đây được gọi là cơ chế lo âu, tức bộ não luôn trong trạng thái căng thẳng vì sợ mắc lỗi. Điều này khiến áp lực tích tụ, lâu dài dễ thành lo âu.
Người hay lo xa
Người hay lo xa (overthinker) thường luôn tưởng tượng ra kịch bản tồi tệ nhất, "chưa bước đi đã sợ ngã". Điều này khiến não hình dung quá nhiều rủi ro, tin rằng nguy hiểm thật sự đang đến, kích hoạt phản ứng lo lắng.
Người nhạy cảm quá mức
Người nhạy cảm quá mức (highly senstive) thường dễ bị ảnh hưởng bởi cảm xúc và lời nói của người khác, dễ tổn thương dù chỉ là một câu vô tình. Ví dụ một lời góp ý nhẹ cũng khiến họ suy nghĩ, mất ngủ cả đêm. Điều này khiến hệ thần kinh phản ứng mạnh với stress, dê rơi vào trạng thái lo lắng hoặc tự ti.
Người thích kiểm soát
Người thích kiểm soát (control freak) chỉ thấy an tâm khi mọi việc diễn ra đúng ý, không chịu được sự bất ngờ hay thay đổi. Đơn cử, đi du lịch mà lịch trình trễ 10 phút cũng khiến họ bực bội, mất hứng cả chuyến. Trong khi đó, cuộc sống vốn khó kiểm soát, khi xảy ra tình huống lệch kế hoạch, họ dễ rơi vào hoảng loạn.
Người hay tự trách
Người hay tự trách (self - critical) có đặc điểm luôn soi lỗi của bản thân, ít khi tha thứ cho mình. Ví dụ, chỉ vì lỡ nói sai một câu trong buổi họp, họ luôn trách bản thân suốt mấy ngày liền. Điều này khiến họ luôn sống trong cảm giác tội lỗi và tự ti, não liên tục gửi tín hiệu "mình có vấn đề", lâu dần dễ phát sinh lo âu, trầm cảm.
Người phụ thuộc
Người phụ thuộc (dependent) thường thiếu tự tin khi phải quyết định, luôn tìm kiếm sự an tâm từ người thân hoặc bạn bè. Đi khám bệnh một mình khi không có người thân, họ lo lắng đến run tay. Điều này kích hoạt cơ chế lo âu rằng khi thiếu đi sự trấn an, họ cảm thấy trống rỗng và bất an, dễ rơi vào hoảng sợ.
Người từng có tổn thương gia đình
Người từng có tổn thương gia đình (family trauma) lớn lên trong môi trường căng thẳng, bạo lực, thiếu tình thường hoặc áp lực quá lớn từ gia đình. Những tổn thương cũ này khiến hệ thần kinh luôn trong trạng thái "cảnh giác cao độ", dễ hoảng sợ, phản ứng thái quá dù tình huống nhỏ.
Thúy Quỳnh
