Chạy xuyên đêm trong áp lực thời gian, tài xế xe khách giường nằm thường phải đối mặt với những cơn buồn ngủ, hạ tầng chưa hoàn thiện, tiềm ẩn nguy cơ tai nạn.
Phùng Minh Huy, 36 tuổi, quê Hà Giang từng có 7 năm chạy xe khách tuyến Bắc - Nam. Với anh, điều đáng sợ nhất của những chuyến xe đêm là cơn buồn ngủ, những cú tạt đầu ở tốc độ cao và sương mù trên đường đèo.
Năm 2019, anh Huy thành lập công ty xe khách, chuyên tuyến Hà Giang đi TP HCM và các điểm dừng ở Quảng Nam, Kon Tum, Gia Lai, Đăk Lăk, Vũng Tàu. Hiện anh quản lý 5 xe giường nằm. Mỗi xe có hai tài xế, hai phụ xe cùng một quản lý, luân phiên đổi ca.
Anh Huy cho biết trước đây mỗi chuyến xe kéo dài khoảng 40 tiếng. Kể từ khi các tuyến đường cao tốc từ Phú Thọ đến Huế dần hoàn thiện, hành trình rút ngắn xuống còn khoảng 35 tiếng. Nhưng mặt đường phẳng, ít đi qua khu dân cư, không gian cabin tối, lạnh và im ắng lại dễ trở thành "liều thuốc mê" đối với người cầm lái buồn ngủ.
"Cơn buồn ngủ ập đến như sóng cuộn, càng cố mở mắt càng bị dìm xuống", Huy nói.
Để giữ tỉnh táo, nam tài xế thường dùng trái cây chua, uống chè đặc và yêu cầu phụ xe ngồi cùng nói chuyện. Khi các biện pháp không hiệu quả, anh tấp xe vào trạm dừng nghỉ đổi lái. "Nước tăng lực chỉ có tác dụng tức thời và gây hại sức khỏe", tài xế Phùng Minh Huy nói.
Trên hành trình qua các tỉnh Tây Nguyên, đoạn quốc lộ 14 qua đèo Lò Xo cũng là thử thách. Đường đèo chắp vá, chi chít ổ gà. Sương mù nhiều đêm giăng đặc quánh, tầm nhìn dưới 3 m. Anh kể từng chứng kiến nhiều ôtô lao xuống vực do mất phanh. Khi gặp sương mù dày đặc, anh bật đèn cảnh báo, cử phụ xe đi bộ dẫn lối và giữ tốc độ 20-30 km/h.
Tài xế đổi ca cho anh Minh Huy trên chặng từ Hà Giang vào TP HCM ngày 14/7. Ảnh: @Huyhaihuoc23
Áp lực khi cầm vô lăng khiến tài xế Hoàng Phúc, quê Phú Thọ, từng bỏ nghề lái xe khách suốt 8 năm. Anh chọn lái xe du lịch cự ly ngắn, có nhiều thời gian nghỉ.
Đầu năm nay, anh trở lại chạy xe giường nằm tuyến Phú Thọ - TP HCM với điều kiện công ty không ép chỉ tiêu thời gian. Công ty khoán mỗi chuyến chạy hai ngày, xe về bến được nghỉ một ngày mới quay đầu. Để an toàn, anh chọn đi cao tốc Bắc - Nam và Quốc lộ 1.
Ngủ đủ giấc trước giờ xuất phát giúp nam tài xế không dùng cà phê, trà đặc hay nước tăng lực. "Vào ca đêm, tôi đắp khăn ướp đá lên gáy và mở truyện ma đủ nghe để kích thích thần kinh luôn hoạt động", anh Phúc nói.
Theo các nghiên cứu tại Anh, Australia và Brazil, mệt mỏi chiếm 20% nguyên nhân các vụ tai nạn nghiêm trọng trên cao tốc. Ở Mỹ, mỗi năm ghi nhận 56.000 vụ tai nạn liên quan đến giấc ngủ, khiến hơn 1.500 người tử vong.
Tại Việt Nam, nhiều vụ tai nạn do xe giường nằm đã xảy ra. Ví dụ, rạng sáng 21/7, một xe khách bốc cháy trên Quốc lộ 1 làm 7 người chết, 5 người bị thương. Tài xế bị khởi tố do ngủ gật, mất lái. Tháng 10/2023, tài xế xe tải 29 tuổi ở Thái Nguyên ngủ gật, lấn làn tông ôtô 16 chỗ khiến một người tử vong, 12 người bị thương, đoạn qua thị xã Buôn Hồ (Đăk Lăk).
Nghiên cứu của Viện Sức khỏe nghề nghiệp và môi trường năm 2021 ghi nhận tài xế đường dài luôn chịu căng thẳng thần kinh do thời gian làm việc kéo dài, thức đêm, đổi ca thiếu ổn định và ngồi lâu sai tư thế. Khảo sát thực tế ghi nhận 52,5% người cầm lái rơi vào trạng thái mệt mỏi, l44,5% kém kiên nhẫn, 42,5% thiếu thư giãn, 35% lo lắng và 30% kiểm soát rủi ro kém... làm tăng nguy cơ tai nạn gấp 2,1 lần.
Tiến sĩ Khương Kim Tạo, Hiệp hội Vận tải ôtô Việt Nam, cho biết xe giường nằm thường chạy đêm, tầm nhìn hạn chế và quãng đường dài dễ gây mệt mỏi. Ông đề xuất giải pháp đồng bộ từ ba phía. Cơ quan quản lý cần chuyển đổi số công tác giám sát tốc độ thông qua dữ liệu camera hành trình và thiết bị giám sát khoang lái. Hệ thống tự động phát hiện, cảnh báo vi phạm về trung tâm điều hành thay cho phương thức tuần tra, bắn tốc độ thủ công. Ngành giao thông cũng cần bổ sung hệ thống biển cảnh báo rủi ro tại các cung đường phức tạp.
Riêng tài xế, yêu cầu bắt buộc là tuân thủ hạn mức giờ lái, đảm bảo ngủ đủ giấc và đổi ca khi mệt mỏi. "Chỉ khi nhà xe, tài xế và cơ quan chức năng cùng vào cuộc bằng giải pháp công nghệ lẫn ý thức, rủi ro tai nạn giao thông mới có thể được kiểm soát", vị chuyên gia nói.
Phía sau các số liệu là những bài học đắt giá. Cuối năm 2011, anh Hồ Hoàng, hiện 50 tuổi, quê Nghệ An, chạy xe tải liên tục 15 tiếng. Dù dội nước lạnh và uống nước tăng lực, anh vẫn gục trên vô-lăng đoạn qua thị xã Hoàng Mai (Nghệ An). Ôtô tông vào đuôi container ở vận tốc 60 km/h khiến anh nứt hộp sọ, gãy cột sống. Sau ba tháng điều trị, anh chuyển sang làm thợ xây và từ chối mọi lời mời lái xe giường nằm.
"Không tự giữ được mạng mình, tôi không có quyền gánh vác sinh mạng người khác", cựu tài xế nói.
Quỳnh Nguyễn
