Hơn một nửa lao động độc thân chưa muốn kết hôn vì thu nhập thấp, trong khi 73% người đã lập gia đình cho biết tiền lương hiện tại ảnh hưởng đến quyết định sinh thêm con.
Kết quả được Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam công bố tại kỳ đàm phán lương tối thiểu năm 2027 của Hội đồng Tiền lương quốc gia ngày 23/6. Khảo sát được thực hiện trong tháng 3-4 với 2.000 lao động tại gần 200 doanh nghiệp ở 7 tỉnh, thành phố.
Theo khảo sát, 55% lao động độc thân cho biết áp lực tiền lương là nguyên nhân chính khiến họ chưa lập gia đình. Nhiều người cho rằng thu nhập hiện tại chưa đủ để bảo đảm cuộc sống ổn định cho hôn nhân, nhất là trong bối cảnh chi phí sinh hoạt, nhà ở và nuôi dạy con cái ngày càng tăng.
Các nữ công nhân trong dây chuyền may mặc một công ty KCN Quang Châu, Bắc Ninh, tháng 3/2026. Ảnh: Phạm Chiểu
Tổ chức công đoàn nhận định tiền lương không chỉ ảnh hưởng đến chi tiêu hằng ngày mà còn quyết định khả năng mua nhà, tích lũy và chuẩn bị tài chính cho tương lai. Khi thu nhập chỉ đủ trang trải cuộc sống, nhiều lao động buộc phải lùi các kế hoạch lớn của đời sống cá nhân.
Áp lực tài chính cũng tác động rõ đến quyết định sinh con. Trong nhóm đã kết hôn, 73% cho biết tiền lương hiện tại ảnh hưởng đến kế hoạch sinh thêm con. Chi phí học tập, chăm sóc sức khỏe và nuôi dạy con ngày càng cao khiến nhiều gia đình lựa chọn trì hoãn.
Chi phí giáo dục tiếp tục là một trong những gánh nặng lớn nhất. Có 55% lao động cho biết tiền lương chỉ đáp ứng được một phần nhu cầu học tập của con cái. Nhiều người phải sử dụng tiền tiết kiệm, vay mượn hoặc nhờ hỗ trợ từ người thân để trang trải các khoản chi liên quan đến giáo dục.
Khả năng bảo đảm nhu cầu chăm sóc sức khỏe cũng giảm sút. Chỉ 40% người được khảo sát cho biết thu nhập hiện nay đủ đáp ứng nhu cầu khám chữa bệnh cơ bản, thấp hơn mức 44% của năm 2025.
Một phòng trọ công nhân tại TP HCM. Ảnh: Thanh Tùng
Điều kiện nhà ở của một bộ phận lao động vẫn gặp nhiều khó khăn. Khoảng 32% đang thuê trọ tư nhân và gần 1% ở nhà tập thể của doanh nghiệp. Bình quân mỗi phòng trọ rộng hơn 23 m2 có khoảng ba người sinh sống, tương đương chưa đến 8 m2 mỗi người. Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam cho biết tỷ lệ thuê trọ tăng so với năm trước trong khi diện tích sử dụng bình quân tiếp tục giảm.
Khảo sát cũng phản ánh bức tranh tài chính còn nhiều áp lực. Có 54% lao động cho biết thu nhập chỉ vừa đủ chi tiêu cơ bản của gia đình; 17% phải chi tiêu tằn tiện; 21% không đủ sống và phải làm thêm giờ để bù đắp thu nhập. Chỉ 8% có khả năng tích lũy.
Đáng chú ý, tỷ lệ lao động thường xuyên vay mượn để bù đắp thiếu hụt chi tiêu đã tăng từ 13% năm 2025 lên 27% trong năm nay. Theo tổ chức công đoàn, điều này cho thấy chi phí sinh hoạt đang tăng nhanh hơn tốc độ cải thiện thu nhập thực tế.
Dù 64% lao động được điều chỉnh lương tối thiểu vùng từ đầu năm 2026, nhiều doanh nghiệp chỉ tăng lương cho nhóm lao động có mức lương thấp để đáp ứng quy định đóng bảo hiểm xã hội. Vì vậy, thu nhập thực nhận của không ít người lao động gần như không thay đổi.
Trong khi đó, số liệu của Cục Thống kê cho thấy chỉ số giá tiêu dùng (CPI) 5 tháng đầu năm tăng 4,31% so với cùng kỳ năm trước. Trong 11 nhóm hàng hóa và dịch vụ chính, nhiều nhóm tăng mạnh như nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 6,6%; giao thông tăng 5,2%; hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng gần 4,8%.
Từ thực tế trên, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đề xuất điều chỉnh lương tối thiểu vùng từ ngày 1/1/2027 với hai phương án tăng 9,8% hoặc 8,5%. Khi đó, tiền lương 4 vùng sẽ là (đơn vị: triệu đồng):
| Vùng | Tiền lương | Phương án 9,8% | Phương án 8,5% |
| I | 5,31 | 5,83 | 5,76 |
| II | 4,73 | 5,19 | 5,13 |
| III | 4,14 | 4,54 | 4,49 |
| IV | 3,7 | 4,06 | 4,01 |
Trong khi đó, đại diện Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng việc điều chỉnh lương cần được tính toán hài hòa giữa mục tiêu cải thiện đời sống người lao động và khả năng duy trì sản xuất, bảo đảm việc làm của doanh nghiệp trong bối cảnh kinh tế còn nhiều biến động.
Hồng Chiêu
