Bảo tồn những lá phổi xanh cũng là giúp người dân Đồng Tháp Mười làm ăn được mùa

Bảo tồn sinh cảnh Tràm Chim

Theo ông Cao Thái Phong - Phó giám đốc Vườn quốc gia Tràm Chim, chế độ thủy văn nơi đây không còn vận hành theo quy luật tự nhiên.

"Nguồn nước ở Tràm Chim bị ảnh hưởng từ thượng nguồn cùng tác động của biến đổi khí hậu khiến mùa lũ ngắn hơn, đỉnh lũ thấp hơn, trong khi mùa khô kéo dài với nền nhiệt cao kỷ lục. Điều này làm gia tăng nguy cơ cháy rừng và ảnh hưởng trực tiếp đến các hệ sinh thái đất ngập nước", ông Phong thông tin.

Để thích ứng, Vườn quốc gia Tràm Chim tập trung vào ba nhóm giải pháp gồm phục hồi sinh cảnh theo hướng thuận thiên; ứng dụng công nghệ như flycam tầm nhiệt, ảnh vệ tinh để giám sát cháy rừng, mực nước và diễn biến thảm thực vật; đồng thời tăng cường sự tham gia của cộng đồng vùng đệm trong công tác bảo tồn.

TS Trần Triết - Trường đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TP.HCM - cũng đánh giá hệ sinh thái đất phèn đặc trưng của Đồng Tháp Mười hiện chỉ còn được bảo tồn tương đối nguyên vẹn ở vùng lõi Vườn quốc gia Tràm Chim. 

Những kết quả phục hồi đạt được trong nhiều năm qua chủ yếu đến từ việc thay đổi cách quản lý nước, đưa thủy văn trở về gần với quy luật tự nhiên thay vì duy trì mực nước cố định như trước.

"Vì vậy, ngoài việc điều tiết nước hợp lý, Tràm Chim còn chủ động đốt cỏ có kiểm soát để giảm vật liệu cháy và bơm nước bổ sung nhằm duy trì độ ẩm trong mùa khô", TS Triết nhận định.

Theo TS Trần Triết, số lượng quần xã chim nước và chim di cư xuất hiện tại Tràm Chim ngày càng nhiều, nhiều loài đã quay trở lại sinh sản sau nhiều năm vắng bóng. Đa dạng thực vật cũng được cải thiện rõ rệt, cho thấy hệ sinh thái đang phục hồi theo đúng mục tiêu đề ra.

Đặc biệt, việc ghi nhận sự xuất hiện trở lại của sếu đầu đỏ trong tự nhiên được xem là dấu hiệu đáng mừng, dù con đường phục hồi quần thể loài chim biểu tượng của Đồng Tháp Mười vẫn còn nhiều thử thách.

Song song đó, đề án Bảo tồn và phát triển sếu đầu đỏ giai đoạn 2022-2032 đang được triển khai với mục tiêu không chỉ gây nuôi, tái thả mà còn phục hồi bãi ăn, đồng cỏ và toàn bộ sinh cảnh phù hợp cho loài chim quý hiếm này.

Sản xuất nông nghiệp thuận thiên vùng Đồng Tháp Mười

Tại vùng đệm Vườn quốc gia Tràm Chim, nông dân bắt đầu chuyển đổi khoảng 150ha lúa sản xuất theo hướng sinh thái, xã Tràm Chim đang tiếp tục vận động nông dân mở rộng ra toàn ô bao, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển nông nghiệp xanh, phát thải thấp.

Mới đây, dự án thúc đẩy các mô hình sinh kế thích ứng mùa nước nổi được triển khai tại vùng đệm và khu vực lân cận Vườn quốc gia Tràm Chim. Dự án sẽ hỗ trợ phát triển các mô hình lúa - cá và sen - cá theo điều kiện ngập lũ tự nhiên, từng bước chuyển đổi từ sản xuất lúa 3 vụ sang nông nghiệp thuận thiên, giúp giảm chi phí, nâng cao hiệu quả kinh tế và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Ông Trịnh Phước Nguyên - Phó viện trưởng Viện Biến đổi khí hậu (Trường đại học An Giang, Đại học Quốc gia TP.HCM) - cho rằng sản xuất nông nghiệp thuận thiên là hướng thích ứng hiệu quả nhất trong bối cảnh hiện nay.

Các mô hình như lúa - sen - cá hay hai vụ lúa, một vụ sen không chỉ giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật mà còn giúp cải tạo đất, tiết kiệm nước và nâng cao hiệu quả sản xuất. Thực tế cho thấy lượng phân bón có thể giảm khoảng 47%, chi phí sản xuất giảm 30% trong khi năng suất vẫn tăng khoảng 5%.

Ông Nguyên khuyến nghị Đồng Tháp cần tiếp tục nhân rộng các mô hình lúa mùa nổi, trữ cá đồng, tăng khả năng giữ nước để bổ sung nguồn nước ngầm và nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.

Ở vùng đệm Tràm Chim, các mô hình vườn cây ăn trái đa tầng, đa loài được đánh giá có nhiều tiềm năng. Theo ThS Nguyễn Hoài Bão, Trường đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TP.HCM, khác với sản xuất độc canh, những khu vườn sinh thái có thể trở thành "ốc đảo đa dạng sinh học", tạo nơi cư trú cho chim, côn trùng, lưỡng cư và nhiều nhóm sinh vật khác.

"Tại vùng đệm Tràm Chim, các khu vườn này còn đóng vai trò là hành lang sinh học, kết nối hệ sinh thái đất ngập nước với khu vực sản xuất của người dân", ông Bão nói thêm.