Bí mật về những viên 'ngọc động ngàn năm' trong hang động vừa phát hiện tại Phong Nha

Công ty TNHH Jungle Boss vừa phối hợp với Ban quản lý Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng phát hiện một hang động mới tên Victory - được ví như "cung điện thạch nhũ".

Đặc biệt, bên trong lòng hang này còn có hàng ngàn viên "ngọc động" lung linh huyền ảo, mở ra những phát hiện địa chất quan trọng.

"Ngọc động" là tích tụ của ngàn năm lịch sử

Theo những chuyên gia hang động lâu năm tại Phong Nha - Kẻ Bàng, điểm nhấn độc đáo tại hang Victory không chỉ là thạch nhũ, mà còn là sự xuất hiện dày đặc của "ngọc động" - một kiệt tác địa chất hiếm hoi, vốn chỉ thường thấy tại các hệ thống hang động lẫy lừng như hang Sơn Đoòng, hang Hùng hay hang Over.

Dưới góc độ địa chất học, ngọc động là dạng cấu trúc khoáng vật thứ sinh hình thành trong hang động đá vôi. Thành phần hóa học chính của những viên "ngọc động" là canxi cacbonat. Trái với măng đá mọc cố định từ nền hang lên, ngọc động là những thực thể tự do, nhẵn nhụi, tập trung thành từng bãi rộng khoảng 2-3m bên trong các hồ nước cạn trong hang.

Quá trình kiến tạo nên một viên "ngọc động" hoàn chỉnh kéo dài hàng trăm, hàng ngàn năm và đòi hỏi một sự sắp đặt vô cùng hoàn hảo của tự nhiên.

Khi nước mưa ngấm qua vách đá và tầng đá vôi trên đỉnh hang, chúng hòa tan lượng lớn canxi cacbonat rồi nhỏ giọt xuống các hốc đá hoặc hồ canxi nhỏ bên dưới nền hang. Tại đây, dung dịch nước giải phóng khí CO₂ vào không khí, khiến khoáng chất bắt đầu kết tủa và tìm kiếm một hạt nhân để bám vào thông thường là hạt cát, mảnh thạch nhũ vụn hay mẩu xương động vật nhỏ.

Áp lực từ những giọt nước nhỏ từ trần hang xuống tạo ra một dòng xoáy nhẹ, liên tục làm chuyển động và xoay tròn hạt nhân trong lòng hồ. Sự chuyển động không ngừng này ngăn không cho hạt nhân bị dính chặt vào nền hang, giúp các lớp màng mới kết tủa bọc đều lên mọi bề mặt, tạo ra các lớp đồng tâm như cấu trúc của một củ hành tây.

Đồng thời lực ma sát cơ học liên tục giữa các viên "ngọc" với nhau hoặc với lòng hốc đá qua hàng ngàn năm đã mài nhẵn thín mọi cạnh sắc nhọn, tạo nên những khối cầu hoặc hình quả trứng bóng mịn gần như hoàn hảo.

Ông Lê Lưu Dũng - Giám đốc Công ty TNHH Jungle Boss, người trực tiếp khảo sát hang Victory - mô tả kích thước của ngọc động tại hang mới vô cùng đa dạng, phần lớn nhỏ bằng hạt đậu xanh, hạt ngô nhưng cũng có những viên khổng lồ đạt đường kính bằng quả bóng bàn.

"Sự hình thành của ngọc động khác với măng đá. Ngọc động được hình thành do các dòng chảy nhẹ của nguồn nước xuyên qua các vết nứt ở vách hang. Trong khi đó măng đá được hình thành bởi sự nhỏ giọt của các mạch nước cố định tại một vị trí. "Ngọc động như là một cuốn nhật ký thời gian", ông Dũng chia sẻ.

"Ngọc động" có phải là đá quý?

Dù sở hữu vẻ ngoài lung linh kỳ ảo và mang tên gọi vương giả là "ngọc", nhưng các chuyên gia hang động khẳng định: về mặt bản chất vật lý và thương mại, ngọc động hoàn toàn không phải là đá quý.

"Chúng không có cấu trúc tinh thể như kim cương, ruby hay thạch anh và không có giá trị quy đổi thành tiền tệ trên thị trường trang sức. Khi mang ra khỏi môi trường hang động, ngọc động mất đi độ bóng, độ ẩm, bị tác động bởi không khí bên ngoài và sẽ chỉ như một viên đá thông thường", chuyên gia cho hay.

Tuy nhiên giá trị thực sự mang tính "vô giá" của ngọc động nằm ở khía cạnh khoa học, địa chất và bảo tồn. Mỗi viên ngọc động được ví như một "cuốn nhật ký thời gian" được viết bằng khoáng chất.

Khi cắt đôi một viên ngọc, các nhà khoa học sẽ nhìn thấy hàng trăm vòng tuần hoàn đồng tâm giống như vân gỗ của thân cây cổ thụ. Bằng cách phân tích các lớp cấu trúc này, các chuyên gia có thể giải mã chính xác những biến động khí hậu, lượng mưa, cũng như sự thay đổi về tốc độ dòng chảy và hàm lượng khoáng chất trong lòng đất qua hàng vạn năm lịch sử.

"Chính vì đòi hỏi các điều kiện tự nhiên khắt khe về vị trí hốc đá, hàm lượng canxi và lực nước vừa vặn, rất ít hang động trên thế giới có thể sở hữu báu vật này", ông Dũng nói.