Bộ Công Thương sẽ kiểm tra thế nào với 5 doanh nghiệp kim cương, đá quý?

Trao đổi với Báo điện tử Tuổi Trẻ sáng 23-7, ông ông Trần Việt Hùng, Trưởng phòng nghiệp vụ quản lý thị trường (Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước - Bộ Công Thương), nhấn mạnh việc kiểm tra đối với các doanh nghiệp kinh doanh kim khí quý, đá quý (gồm kim cương) là hoạt động kiểm tra chuyên đề được thực hiện theo văn bản yêu cầu của Cục Phòng chống rửa tiền (Ngân hàng Nhà nước).

Kiểm tra về nhãn hàng hóa, nguồn gốc xuất xứ, hóa đơn chứng từ...

* Ông cho biết cụ thể hơn kế hoạch thực hiện kiểm tra chuyên đề đối với nhóm các doanh nghiệp kinh doanh sản phẩm này?

- Kế hoạch kiểm tra chuyên đề với doanh nghiệp kinh doanh mặt hàng kim khí quý, đá quý đã được Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước ban hành vào ngày 15-7-2026. Như tôi đã nêu, trong hoạt động phòng chống rửa tiền có bao gồm việc kiểm tra kinh doanh vàng, trang sức, kim khí và đá quý.

Vì vậy, việc này thực hiện dựa trên công văn yêu cầu của Cục Phòng, Chống rửa tiền đối với Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước - thành viên Ban chỉ đạo phòng chống, rửa tiền là xây dựng kế hoạch kiểm tra tối thiểu 3 doanh nghiệp về kim khí, đá quý. Do đó, Cục ban hành kế hoạch kiểm tra với 5 đơn vị.

* Vậy quy trình kiểm tra sẽ thế nào, thưa ông?

- Theo quy trình của Thông tư 27 về hoạt động kiểm tra, xử phạt vi phạm hành chính thì phải thông báo cho doanh nghiệp tối thiểu ít nhất trước 7 ngày để doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ giấy tờ, hồ sơ pháp lý, cũng như tất cả vấn đề liên quan đến hóa đơn, chứng từ để chứng minh nguồn gốc liên quan tới nhãn hàng hóa, xuất xứ… trong phạm vi quản lý của lực lượng quản lý thị trường.

Việc kiểm tra này thực hiện theo kỳ thứ 8 của Cục Phòng chống rửa tiền, nên thời gian thực hiện chỉ trong vòng 1 tháng. Chúng tôi ban hành kế hoạch này vào ngày 15-7, đang làm thủ tục thông báo cho đơn vị, chuẩn bị đề cương kiểm tra theo đúng quy trình và sang tháng 8 sẽ triển khai theo kế hoạch để thực hiện.

* Những doanh nghiệp thuộc diện bị kiểm tra của đợt kiểm tra chuyên đề lần này sẽ được lựa chọn để kiểm tra ra sao?

- Chúng tôi thông báo cho đơn vị được kiểm tra. Việc lựa chọn các đơn vị kiểm tra này thực hiện trên cơ sở có danh sách lựa chọn ngẫu nhiên. Đó là những doanh nghiệp đang hoạt động bình thường.

Việc kiểm tra chuyên đề này có tính kế hoạch, không giống như kiểm tra đột xuất là khi có dấu hiệu vi phạm. Đây là kiểm tra theo kế hoạch chuyên đề nên sẽ kiểm tra ngẫu nhiên, tìm ra vấn đề bất cập, hạn chế, sai sót của đơn vị để điều chỉnh.

Việc này thực hiện vừa mang tính chất tuyên truyền, định hướng giống như hậu kiểm xem doanh nghiệp có thực hiện đúng không để thực hiện theo đúng chủ trương pháp luật của Nhà nước. Từ đó chúng tôi sẽ có biện pháp xử lý, uốn nắn phù hợp nếu như có vi phạm hay sai sót trong quá trình kinh doanh. Quá trình thực hiện sẽ triển khai công khai, minh bạch, khách quan và công tâm.

Theo chức năng nhiệm vụ của Cục, chúng tôi sẽ chỉ kiểm tra kim khí và đá quý thôi. Còn vàng nhẫn, vàng cây, vàng miếng chúng tôi sẽ không kiểm tra vì thuộc trách nhiệm của các cơ quan chuyên môn khác.

Kim cương là mặt hàng thuộc nhóm đá quý nên cũng thuộc diện kiểm tra. Vàng trang sức như nhẫn đeo, dây chuyền có đá quý, chúng tôi cũng sẽ kiểm tra tổng thể cả vàng trang sức có gắn đá chứ không bóc tách riêng đá quý và nhẫn hay dây chuyền vàng riêng.

Khó khăn trong quản lý kiểm tra sản phẩm đặc thù như kim cương, đá quý

* Từ công tác quản lý, kiểm soát thị trường, sau đợt kiểm tra chuyên đề này Cục sẽ có những bước tiếp theo thế nào để đảm bảo hiệu quả công tác này?

- Thông tư 27 quy định kiểm tra chuyên đề xong thì phải báo cáo đầy đủ tới các cấp có thẩm quyền về toàn bộ vấn đề kiểm tra.

Bao gồm công tác đánh giá về hoạt động của doanh nghiệp, mô hình, vấn đề pháp lý hoạt động của đơn vị có đảm bảo không, việc kiểm tra có đúng kế hoạch đã ban hành không. 

Trường hợp doanh nghiệp có vi phạm, sai sót trong quá trình kinh doanh thì phải chỉ rõ vi phạm nào, kiến nghị xử lý ra sao, các biện pháp, giải pháp tới đây thế nào.

* Kim cương và đá quý là mặt hàng đặc thù thì có khó khăn, thách thức gì trong công tác kiểm tra?

- Có những khó khăn nhất định, đặc biệt là sau khi chuyển đổi mô hình của lực lượng quản lý thị trường. Trước đây, toàn lực lượng thuộc quản lý của Bộ Công Thương nên chúng tôi quản lý thống nhất và khi triển khai là thống nhất trên toàn lực lượng.

Tuy nhiên, theo cơ cấu mô hình tổ chức mới, lực lượng quản lý thị trường địa phương được chuyển về quản lý thuộc Sở Công Thương và UBND các tỉnh, thành phố. Việc này gây khó cho điều hành, không còn thống nhất từ trung ương đến địa phương nên mỗi địa phương sẽ chủ động triển khai thực hiện quản lý theo địa bàn.

Thêm nữa, việc kiểm tra kim khí, đá quý, trang sức, kim cương liên quan tới máy móc, thiết bị, bảo quản sản lượng. Lực lượng quản lý thị trường đi tạm giữ hàng đó rất khó, kiểm tra xong rồi nếu có tạm giữ thì phải giao cho cơ quan chuyên môn. 

Sản phẩm này có đặc thù liên quan độ tuổi, hàm lượng, chất lượng nhưng quản lý thị trường không có thiết bị để kiểm tra, trong khi mắt thường không thể nhìn thấy được. Ví dụ viên kim cương, viên đá này bao nhiêu carat thì rất khó để kiểm tra được.

Với chế độ báo cáo, cơ quan nào quản lý, cấp phép như với vàng bạc, trách nhiệm đơn vị báo cáo phải thực hiện đúng với ngành dọc. Tuy nhiên hiện nay chưa rõ trong chế độ báo cáo nên tới đây sẽ cần phải hoàn thiện cơ chế quản lý để rõ hơn về chức năng nhiệm vụ.