Các mỏ dầu khí chủ lực suy giảm, thách thức nào cho an ninh năng lượng?

Diễn đàn do Hội Dầu khí Việt Nam chủ trì tổ chức.

Năng lượng sơ cấp suy giảm, khó khăn cho phát triển năng lượng mới

Tại hội nghị, TS Nguyễn Quốc Thập - Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam - cho rằng trong giai đoạn phát triển mới của đất nước, đặt ra yêu cầu cao hơn cho ngành dầu khí. Đó là chúng ta cần một nền năng lượng an toàn hơn, linh hoạt, cạnh tranh, xanh và tự chủ hơn. Tuy nhiên nhìn vào thực tế, các điều kiện thuận lợi của ngành dầu khí không còn như trước.

Nhiều mỏ chủ lực đã qua thời kỳ khai thác tốt nhất, nên việc gia tăng trữ lượng ngày càng khó hơn. Các dự án mới thường xa, sâu hơn, phức tạp, rủi ro hơn với yêu cầu về vốn, công nghệ, tiêu chuẩn môi trường và năng lực quản trị ngày càng cao.

Ông Trần Thanh Tùng, Phó vụ trưởng Vụ Dầu khí, Than (Bộ Công Thương), cũng chỉ ra những thách thức lớn, đó là sự mâu thuẫn giữa nhu cầu năng lượng phục vụ phát triển kinh tế (dự kiến trên 10%) với thực trạng nguồn cung nội địa bị suy giảm.

Trên thực tế, các mỏ dầu khí chủ lực của Việt Nam sau thời gian dài khai thác đã bước vào giai đoạn suy giảm sản lượng tự nhiên từ 15-30% mỗi năm.

Công tác gia tăng trữ lượng gặp nhiều khó khăn khi các phát hiện mới chủ yếu là mỏ nhỏ, cận biên, hiệu quả kinh tế thấp hoặc nằm ở vùng nước sâu, xa bờ với địa chất phức tạp và nhạy cảm.

Các nguồn năng lượng khác như thủy điện bị khai thác tối đa. Các mỏ than lộ thiên đến nay đã suy giảm sản lượng, đòi hỏi chi phí cao và công nghệ tiên tiến.

Trong khi đó nguồn điện tái tạo lại đòi hỏi nguồn đầu tư lớn và tính ổn định chưa cao. Hệ thống hạ tầng năng lượng chưa đáp ứng yêu cầu, trong khi tỉ lệ nội địa hóa của ngành vẫn chưa cao.

Những điểm nghẽn về thể chế, pháp lý vẫn còn tồn tại. Đặc biệt là yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý cho năng lượng mới thu hút nhà đầu tư tham gia như điện gió ngoài khơi, hydrogen xanh, amonia xanh, thu giữ và lưu trữ carbon…

Thêm nữa là vấn đề thiếu nguồn lực tài chính triển khai các dự án năng lượng mới trong bối cảnh giá nhiên liệu sơ cấp tăng phi mã, đặc biệt là giá LNG. Chính sách giá năng lượng vẫn còn những bất cập và còn tình trạng bù chéo. Việc duy trì mức giá năng lượng ổn định để bảo đảm ổn định vĩ mô và kiểm soát lạm phát là một áp lực cực kỳ lớn.

Tháo gỡ thách thức từ điểm nghẽn về thể chế

Dù vậy, nhìn nhận vào những cơ hội, ông Thập cho rằng ngành dầu khí không chỉ tiếp tục giữ vững vai trò truyền thống mà còn mở rộng sang một không gian công nghiệp - năng lượng rộng hơn.

Đó là lĩnh vực khí, LNG, điện khí, lọc hóa dầu giá trị cao, dịch vụ kỹ thuật cao, điện gió ngoài khơi, CCS/CCUS, hydrogen, amonia, chuyển đổi số, quản trị phát thải và các chuỗi giá trị năng lượng mới...

Để tận dụng cơ hội, Chủ tịch Hiệp hội Dầu khí nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện cơ chế, chính sách để tháo gỡ các vướng mắc, mở ra không gian thể chế. Trong đó việc sửa đổi Luật Dầu khí và các cơ chế chính sách liên quan có vai trò lớn để mở không gian phát triển cho chuỗi giá trị dầu khí, phát triển mỏ nhỏ, mỏ cận biên, tận thu tài nguyên, nâng cao hệ số thu hồi, thúc đẩy dịch vụ kỹ thuật cao, năng lượng ngoài khơi…

Đồng tình, trong bối cảnh ngành năng lượng phải đáp ứng yêu cầu kép là đảm bảo an ninh năng lượng, chuyển dịch năng lượng theo cam kết Net Zero và nhu cầu tăng trưởng hai con số, ông Tùng cho rằng cần giải quyết các nút thắt như đột phá về thể chế, tăng tính tự chủ năng lượng gắn với tăng năng lực nội tại, cũng như đảm bảo tính hài hòa giữa an ninh, giá cả và bền vững.

Ông Tạ Đình Thi, Phó chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, thì cho rằng ngành dầu khí cần tối ưu chuỗi giá trị, đặc biệt là gắn khai thác, chế biến dầu khí với các ngành năng lượng mới như điện gió ngoài khơi, LNG. Thúc đẩy xu thế dầu khí năng lượng, số hóa, tích hợp thông tin dữ liệu trên biển. Gắn với phát triển các mô hình hợp tác quốc tế, thử nghiệm có kiểm soát.