Với các hợp đồng tỷ đô ký siêu tốc với Lầu Năm Góc, SpaceX đang trở thành mắt xích quan trọng trong các kế hoạch không gian của quân đội Mỹ.
Nỗ lực bền bỉ nhiều năm qua của SpaceX nhằm tiếp cận giới an ninh quốc gia Mỹ giờ đây bắt đầu gặt hái quả ngọt. Chính phủ Mỹ hiện là khách hàng lớn nhất của SpaceX, đơn vị được công ty 24 năm tuổi này định danh là "Khách hàng hạng A" trong các hồ sơ trước kế hoạch phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO). Doanh thu từ chính phủ, đạt khoảng 4 tỷ USD vào năm 2025, dự kiến còn tăng mạnh trong vài năm tới.
Công ty do tỷ phú giàu nhất thế giới Elon Musk dẫn dắt đã kết hợp thành công năng lực sản xuất vệ tinh hàng loạt và phóng tên lửa thần tốc với các bước đi khôn khéo tại Lầu Năm Góc để thâu tóm nhiều hợp đồng béo bở. Những thỏa thuận này đang biến SpaceX thành mắt xích cốt lõi trong các kế hoạch không gian của giới quân sự và tình báo Mỹ.
Tên lửa Starship của SpaceX rời bệ phóng trong chuyến bay thử nghiệm thứ 12 ở bãi phóng Starbase, bang Texas, Mỹ, ngày 22/5. Ảnh: Reuters
Tháng trước, Lực lượng Không gian Mỹ đã trao cho SpaceX hợp đồng trị giá 2,3 tỷ USD để xây dựng mạng lưới thông tin liên lạc vệ tinh cho các hệ thống tác chiến cùng hợp đồng 4,2 tỷ USD cung cấp vệ tinh theo dõi chuyển động của tên lửa và máy bay từ quỹ đạo. Cả hai dự án đều được Lầu Năm Góc phê duyệt siêu tốc thông qua cơ chế đặc biệt, giúp bỏ qua nhiều quy định vốn thường làm chậm tiến độ mua sắm vũ khí và công nghệ.
So với các tập đoàn quốc phòng khổng lồ như Lockheed Martin hay Northrop Grumman, SpaceX vẫn chỉ là một nhà thầu chính phủ có quy mô khiêm tốn. Tuy nhiên, các dự án đang tăng trưởng chóng mặt của SpaceX với giới quân sự và tình báo được cho là hoàn toàn có thể sớm giúp công ty sánh ngang với những đại gia sản xuất vũ khí trong lĩnh vực không gian.
Vai trò của SpaceX đối với an ninh quốc gia Mỹ quan trọng đến mức vào năm ngoái, giới chức Nhà Trắng xác định rằng chính phủ không thể hủy các hợp đồng quân sự với công ty này, ngay cả sau khi Musk nổ ra tranh cãi với Tổng thống Donald Trump, theo báo Wall Street Journal.
"Họ muốn trở thành đường ray cho mọi đoàn tàu chạy qua", Kimberly Burke, giám đốc phụ trách các vấn đề chính phủ tại công ty nghiên cứu Quilty Space, nhận định. "SpaceX rất muốn trở thành xương sống cho các hoạt động của chính phủ ở quỹ đạo Trái Đất tầm thấp".
Trong cuộc phỏng vấn với Tổng giám đốc JPMorgan Chase Jamie Dimon hồi giữa tuần trước, Musk mô tả SpaceX hiện là "mắt xích sống còn" đối với an ninh quốc gia Mỹ. Ông đặc biệt đề cập đến dự án mạng lưới thông tin liên lạc vệ tinh quân sự Starshield của công ty cũng như những dự án mật khác do các cơ quan tình báo chính phủ vận hành.
Tư duy quân sự
Bên ngoài trụ sở của SpaceX ở Hawthorne, bang California, hôm 3/6. Ảnh: Reuters
Thông điệp SpaceX gửi tới giới quốc phòng luôn rất rõ ràng: Chúng tôi sẽ hành động thần tốc. Công ty sẵn sàng cung cấp cho chính phủ những công nghệ phát triển chủ yếu từ sản phẩm và dịch vụ sẵn có, ngay cả khi những giải pháp đó chưa nằm trong bất kỳ chương trình hay hợp đồng cụ thể nào.
Chiến thuật trên đã mang lại lợi thế lớn cho SpaceX trong dự án dùng vệ tinh theo dõi máy bay và tên lửa, mang tên chương trình Định vị Mục tiêu Di động Trên không. Dù Lầu Năm Góc đang thử nghiệm nhiều công nghệ phát hiện vật thể bay từ không gian, các quan chức quân sự năm ngoái từng nhận định phải đến năm 2030 hệ thống này mới có thể đi vào hoạt động thực tế.
Sau khi SpaceX đề xuất phương án radar không gian với tiến độ vượt trội, chính phủ Mỹ hồi tháng 2 đã đưa ra các tiêu chí đấu thầu đặc thù, được đánh giá là "đo ni đóng giày" vừa khít với năng lực riêng của SpaceX, theo các nguồn thạo tin. Dù vậy, giới chức Lầu Năm Góc cho biết các công ty khác vẫn sẽ giành được hợp đồng để hỗ trợ sứ mệnh theo dõi tên lửa này.
Các nguồn tin am hiểu vấn đề cũng cho hay Văn phòng Trinh sát Quốc gia (NRO), cơ quan tình báo Mỹ chuyên vận hành các vệ tinh mật, đã bắt tay với SpaceX xây dựng mạng lưới vệ tinh chụp ảnh và hệ thống theo dõi các mục tiêu di chuyển trên mặt đất. Cơ quan này có quyền ký kết các thỏa thuận bỏ qua một số quy định mua sắm thông thường của chính phủ.
NRO khẳng định mọi hoạt động mua sắm đều được rà soát để đảm bảo tuân thủ luật pháp và các quy định, thêm rằng hệ thống gồm hơn 200 vệ tinh ở quỹ đạo Trái Đất tầm thấp của họ là "mạng lưới vệ tinh trinh sát và tình báo quân sự mạnh mẽ nhất mà chính phủ từng triển khai".
Lầu Năm Góc từng nêu SpaceX như một tấm gương điển hình về việc giúp quân đội xóa bỏ những thủ tục rườm rà để nhanh chóng đưa vũ khí và các khí tài quan trọng khác vào vận hành thực tế.
Trong chuyến thăm cơ sở Starbase của công ty tại Texas hồi tháng một, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth đã nói rằng Lầu Năm Góc từ lâu bị kìm hãm bởi các ủy ban làm việc chậm chạp và "những dự án kéo dài vô tận".
"Điều đó nghe có vẻ hoàn toàn trái ngược với SpaceX", ông so sánh.
Liên kết chặt chẽ
Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth (phải) đón Elon Musk tới thăm Lầu Năm Góc ở Arlington, bang Virginia, hồi tháng 3/2025. Ảnh: Reuters
Những công nghệ của SpaceX đã giúp công ty tạo dựng mối liên kết chặt chẽ với Lầu Năm Góc và các cơ quan tình báo.
Một số nghị sĩ đã bày tỏ lo ngại về vấn đề cạnh tranh khi SpaceX ngày càng chiếm thị phần lớn trong danh mục đầu tư không gian đang tăng trưởng mạnh của quân đội. Tại phiên điều trần trước Ủy ban Quân vụ Thượng viện hồi tháng 5, Bộ trưởng Không quân Troy Meink cho biết chính phủ "cần tốc độ" trong một số chương trình và không thể chờ đợi thêm các công ty khác tham gia góp sức.
"Tính chất quan trọng của một số khí tài đã buộc chúng tôi phải thúc đẩy đưa những gì có thể vào sản xuất ngay lập tức", ông nói.
Giới chức quốc phòng đã thảo luận về cách tận dụng Starship, hệ thống tên lửa khổng lồ mà SpaceX đang phát triển, để đưa các loại khí tài lớn hơn lên quỹ đạo và thực hiện những sứ mệnh không gian xa hơn.
Tháng 11 năm ngoái, SpaceX được cấp phép thực hiện tối đa 76 chuyến bay Starship mỗi năm từ một bệ phóng thuộc sở hữu của quân đội gần mũi Canaveral, bang Florida. Con số trên cao gần gấp ba lần số lượng phóng tối đa mà các quan chức Lực lượng Không gian từng dự tính cho địa điểm này trong một bản ghi nhớ năm 2022.
Theo các tài liệu quân sự, tần suất phóng cao hơn sẽ giúp không quân, cơ quan chủ quản của Lực lượng Không gian, khai thác các năng lực của Starship để từ đó giúp chính phủ đưa các thiết bị lên quỹ đạo một cách dễ dàng và thuận tiện hơn.
Kế hoạch sử dụng bệ phóng này của SpaceX cùng nỗ lực thực hiện các vụ phóng Starship từ một địa điểm riêng biệt khác thuộc NASA đã khiến các đối thủ cạnh tranh lo ngại. United Launch Alliance, liên doanh tên lửa do Boeing và Lockheed Martin sở hữu, cảnh báo việc vận hành Starship dù chỉ từ một bệ phóng trong khu vực cũng có nguy cơ làm gián đoạn hoạt động của các tên lửa khác.
Tuy nhiên, SpaceX lập luận rằng các bãi phóng dần dần cần phải được vận hành như sân bay, cho phép nhiều nhà cung cấp thực hiện vài vụ phóng mỗi ngày.
Vũ Hoàng (Theo WSJ, AFP, Reuters)
