Các nhà nghiên cứu Anh và Italy tính toán chi phí trung bình để đưa một kilogram lên quỹ đạo đã giảm 96% (từ 87.023 USD năm 1960 xuống còn 3.868 USD năm 2025).
Theo Space, trong nghiên cứu công bố hôm 14/7 trên tạp chí PNAS Nexus, các nhà khoa học tập hợp bộ dữ liệu lớn nhất từ trước tới nay bao gồm 4.405 vụ phóng từ năm 1960 đến năm 2025 với 330 cấu hình tên lửa khác nhau được phát triển bởi Mỹ, Nga, Trung Quốc, Ấn Độ, châu Âu, Nhật Bản, Australia, Brazil, Israel, Iran, Hàn Quốc và Ukraine. Nhóm nghiên cứu tính toán theo đồng USD năm 2024, chi phí trung bình để đưa một kilogram lên quỹ đạo đã giảm 96%. Theo Earth, dự kiến con số này sẽ giảm hơn 58% xuống 1.569 USD vào năm 2030 và 273 USD vào năm 2040.
Tốc độ cắt giảm chi phí của ngành công nghiệp vũ trụ thuộc hàng nhanh nhất trong lịch sử. Các nhà nghiên cứu tính toán mỗi khi tải trọng tích lũy của toàn bộ ngành công nghiệp vũ trụ tăng gấp đôi, chi phí trung bình để đưa một kilogram hàng lên quỹ đạo giảm 21,2%, vượt qua cả tốc độ giảm chi phí của pin mặt trời. Họ so sánh xu hướng giảm chi phí phóng tên lửa với sự ra đời của tàu hơi nước trong thế kỷ 19. Khi thương mại toàn cầu mở rộng, chi phí vận chuyển hàng bằng tàu hơi nước giảm khoảng 15,5% mỗi khi thể tích hàng tăng gấp đôi. Theo Singularity Hub, chi phí phóng tên lửa giảm mạnh nhanh chóng theo nguyên lý kinh tế mang tên Luật Wright. Theo nguyên lý này, các công nghệ sẽ trở nên rẻ hơn khi sản xuất tích lũy tăng lên.
Tiến sĩ Alessio Terzi ở Trường chính sách công thuộc Đại học Cambridge và tiến sĩ Francesco Nicoli đến từ Đại học Bách khoa Turin chỉ ra hai nguyên nhân chính dẫn tới chi phí phóng giảm mạnh sau 6 thập kỷ. Đầu tiên, Chiến tranh Lạnh chấm dứt thúc đẩy các quốc gia chuyển sang sử dụng không gian vì mục đích thương mại. Thứ hai, dữ liệu của nhóm nghiên cứu cho thấy tốc độ học hỏi trong lĩnh vực không gian tăng mạnh từ sau khi SpaceX phóng tên lửa Falcon 9, mở ra khả năng tái sử dụng ở quy mô lớn.
Tên lửa tái sử dụng một phần Falcon 9 của SpaceX phóng hôm 23/6. Ảnh: SpaceX
Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu nhấn mạnh có ít nhất ba yếu tố có thể làm chậm hoặc đảo ngược xu hướng cắt giảm chi phí này.
Thứ nhất, rác vũ trụ đang trở thành vấn đề ngày càng lớn đối với ngành công nghiệp phóng tên lửa. Những mảnh rác thường di chuyển với tốc độ khoảng 27.000 km/h, có thể gây thiệt hại lớn cho bất kỳ phương tiện nào trên quỹ đạo.
Thứ hai, hiện nay SpaceX đang chiếm khoảng 75% tổng tải trọng chở lên quỹ đạo. Nhóm nghiên cứu không loại trừ khả năng một công ty độc quyền có thể tính giá cao hơn đối với khách hàng tiềm năng, làm tăng chi phí phóng trung bình.
Cuối cùng, căng thẳng địa chính trị có thể khiến chính phủ các nước tỏ ra thận trọng khi phụ thuộc quá nhiều vào một công ty duy nhất để phóng vào không gian. Họ có thể theo đuổi khả năng bay lên quỹ đạo một cách độc lập, ngay cả khi phải sử dụng công nghệ tên lửa đắt đỏ hơn trong nước.
Theo nhóm nghiên cứu, chi phí phóng giảm mạnh nhanh chóng có thể mở đường cho công cuộc thuộc địa hóa không gian và hoạt động thương mại ở xa hơn ngoài quỹ đạo thấp của Trái Đất, thúc đẩy sản xuất điện mặt trời trong vũ trụ, khai khoáng tiểu hành tinh, sản xuất nhiên liệu, thực phẩm và cơ sở hạ tầng trên Mặt Trăng. Những ngành công nghiệp chính gây ô nhiễm cũng có thể được chuyển ra ngoài khí quyển Trái Đất.
An Khang tổng hợp
