Chánh án TAND tối cao vừa công bố 8 án lệ mới, để các tòa án nghiên cứu, áp dụng khi xét xử kể từ 1.7.2026.
Trong số này có án lệ số 83/2026 về trách nhiệm bồi thường của doanh nghiệp bảo hiểm khi cơ quan có thẩm quyền chưa xác định được người gây ra thiệt hại về tài sản.
TAND tối cao ban hành án lệ liên quan đến trách nhiệm bồi thường của doanh nghiệp bảo hiểm (ảnh minh họa)
ẢNH: TUYẾN PHAN
Bảo hiểm không chịu bồi thường vì... phải chờ kết luận
Năm 2018, ông Bình (trú tại Quảng Nam cũ, nay là Đà Nẵng) mua chiếc ô tô bán tải Ford Ranger, đồng thời ký 2 loại bảo hiểm vật chất tự nguyện và bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự.
Giữa tháng 7.2019, chiếc xe đang đậu tại bãi gần nhà thì bùng cháy, khiến phần đầu xe và khoang động cơ hư hỏng. Ngay sau đó, ông Bình thông báo với công ty bảo hiểm để cử nhân viên tới giám định. Ông cũng 4 lần gửi yêu cầu bồi thường nhưng phía bảo hiểm đều từ chối với lý do phải đợi kết luận điều tra của công an.
Cho rằng bảo hiểm "cố ý trì hoãn", ông Bình khởi kiện, yêu cầu bồi thường 650 triệu đồng thiệt hại do cháy xe, theo đúng giá trị trong hợp đồng bảo hiểm, kèm lãi chậm trả và chi phí giám định mà ông đã bỏ ra.
Phía đại diện bảo hiểm cho hay chiếc ô tô bị cháy có dấu hiệu bị phá hoại (công an đã khởi tố vụ án rồi tạm đình chỉ), không phải do thiên tai hoặc tai nạn bất ngờ nên không nằm trong phạm vi được bảo hiểm. Việc tạm đình chỉ không phải là kết quả điều tra vụ án, chưa kết luận được có hay không hành vi phá hoại, có thuộc trường hợp loại trừ trách nhiệm bồi thường hay không, do vậy chưa có căn cứ để bồi thường.
Song trên tinh thần chia sẻ khó khăn, bảo hiểm đồng ý ứng trước 50% giá trị bồi thường, khi nào có kết luận chính thức từ cơ quan điều tra sẽ trả phần còn lại. Ông Bình không đồng ý việc này, đề nghị bồi thường toàn bộ trong một lần như đã nêu.
Cuối năm 2022, TAND H.Núi Thành cũ xét xử sơ thẩm, chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, buộc bảo hiểm phải bồi thường cho ông Bình hơn 870 triệu đồng. Vợ chồng ông có trách nhiệm bảo lưu quyền khiếu nại, chuyển giao quyền đòi bồi thường cho bảo hiểm đối với người thứ ba (nếu có).
Không đồng tình, phía bảo hiểm kháng cáo, Viện KSND tỉnh Quảng Nam cũng có kháng nghị đề nghị hủy án sơ thẩm.
Bảo hiểm vẫn có thể đòi lại tiền, kể cả khi đã bồi thường
Một năm sau, TAND tỉnh Quảng Nam xét xử phúc thẩm, cũng cho rằng vụ việc của ông Bình không thuộc trường hợp loại trừ bảo hiểm. Điều này dựa trên 2 yếu tố.
Thứ nhất, kết luận giám định cho thấy chiếc ô tô bị cháy do con người gây ra, vì thế cơ quan công an quyết định khởi tố vụ án "hủy hoại tài sản". Tuy nhiên, vì chưa xác định được "thủ phạm", công an sau đó đã tạm đình chỉ, đến thời điểm xét xử vẫn chưa có kết luận về người phá hoại. Điều này đồng nghĩa "không có cơ sở" xác định có hay không hành động cố ý gây thiệt hại để từ chối bảo hiểm như phía bảo hiểm viện dẫn.
Thứ hai, ngay trong quy tắc của công ty bảo hiểm và luật Kinh doanh bảo hiểm đều quy định về việc bảo lưu quyền khiếu nại và chuyển quyền đòi bồi thường cho phía bảo hiểm trong trường hợp có liên quan đến trách nhiệm của người thứ ba hoặc yêu cầu người được bồi thường trả lại tiền đã nhận bồi thường và bồi thường thiệt hại nếu họ có lỗi trong việc phát sinh sự kiện bảo hiểm.
"Có thể thấy quyền lợi của bảo hiểm luôn được bảo đảm ngay cả trong trường hợp sau khi chi trả tiền bồi thường cho ông Bình mà cơ quan điều tra kết luận, xác định được người thứ ba hoặc chính ông Bình có lỗi trong việc xe ô tô bị cháy", tòa lập luận.
Từ căn cứ đã nêu, tòa phúc thẩm buộc công ty bảo hiểm phải bồi thường hơn 860 triệu đồng (giảm một phần lãi chậm trả) cho ông Bình. Vợ chồng ông Bình có nghĩa vụ chuyển giao giấy đăng ký và quyền sở hữu chiếc xe ô tô cho công ty bảo hiểm sau khi nhận bồi thường; đồng thời chuyển giao quyền và phối hợp với bảo hiểm trong việc đòi lại người thứ ba (nếu có).
