Dân số Đông Á giảm, cơ hội nào cho du học Việt Nam?

Câu chuyện được chia sẻ trong chương trình tập huấn "Giáo dục Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa địa phương và kỷ nguyên vươn mình: Bản sắc địa phương, tư duy toàn cầu" do Hội đồng Anh và Cục Hợp tác quốc tế (Bộ Giáo dục và Đào tạo) tổ chức trong hai ngày 16 và 17-7.

Biến chuyển cán cân sinh viên quốc tế

GS Nigel Healey về Giáo dục đại học quốc tế, Đại học Bath (Anh) cho biết quy mô giáo dục đại học toàn cầu đã tăng mạnh trong hơn bốn thập niên. Tổng số người học đại học trên thế giới tăng từ 51,2 triệu (1980) lên 268,6 triệu (2024), tức gấp hơn 5 lần.

Trong cùng thời gian, số sinh viên sang một quốc gia khác học tăng từ 1,1 triệu lên 7,3 triệu. Tuy nhiên, nhóm này vẫn chỉ chiếm khoảng 2,7% tổng số sinh viên toàn cầu. Phần lớn người học vẫn theo học tại quốc gia của mình do những rào cản về chi phí, ngôn ngữ, thị thực, gia đình và việc làm.

Theo GS Nigel Healey, đây là một trong những điều kiện thúc đẩy giáo dục xuyên quốc gia, trong đó chương trình đào tạo, bằng cấp, đội ngũ giảng viên hoặc hệ thống bảo đảm chất lượng được triển khai tại nơi sinh viên sinh sống.

Tại Anh, số người theo học các chương trình giáo dục xuyên quốc gia tăng từ 431.330 người trong năm học 2019-2020 lên 668.135 người trong năm học 2024-2025. Trong đó, người học tại các phân hiệu ở nước ngoài chưa tới 7%, phần lớn theo học qua chương trình liên kết, tổ chức đối tác hoặc các hình thức đào tạo từ xa, linh hoạt.

Ông cũng chỉ ra sự dịch chuyển của giáo dục đại học sang châu Á. Trong bảng xếp hạng đại học thế giới QS 2026, châu Á có 565 cơ sở được xếp hạng, cao hơn châu Âu với 487 cơ sở và châu Mỹ với 358 cơ sở. 

Châu Á cũng chiếm 84 trong tổng số 112 trường lần đầu xuất hiện trong bảng xếp hạng.

Việt Nam trên bản đồ du học quốc tế 

Từ góc nhìn Việt Nam, TS Janet Ilieva - Giám đốc Education Insight (Vương quốc Anh) - cho rằng thập niên 2030 sẽ là giai đoạn đặc biệt đối với thị trường giáo dục Đông Á. 

Theo dự báo dân số được dẫn tại sự kiện, số người 18 tuổi tại Trung Quốc có thể giảm từ khoảng 18 triệu năm 2030 xuống còn 9,8 triệu năm 2040. Hàn Quốc được dự báo giảm hơn 40%, trong khi Nhật cũng tiếp tục đi xuống.

Khi nguồn tuyển sinh trong nước thu hẹp, Trung Quốc, Nhật và Hàn Quốc được dự báo sẽ tăng cường tuyển sinh từ các quốc gia lân cận, trong đó Việt Nam là một thị trường đáng chú ý.

Việt Nam hiện vẫn có lợi thế về quy mô dân số trẻ. Số người 18 tuổi có thể tăng lên gần 1,9 triệu vào đầu thập niên 2030, sau đó giảm còn khoảng 1,4 triệu vào năm 2040. 

TS Janet Ilieva cho rằng Việt Nam cần tận dụng giai đoạn này để nâng chất lượng giáo dục trong nước, giữ lại một phần nhu cầu du học và từng bước thu hút sinh viên từ các nước ASEAN.

Dữ liệu năm 2022 cho thấy số sinh viên Việt Nam ra nước ngoài học nhiều hơn số sinh viên quốc tế đến Việt Nam 126.518 người. Đây là cán cân di chuyển sinh viên, không phải tổng số du học sinh Việt Nam.

Khảo sát 123 cơ sở giáo dục đại học Việt Nam cũng cho thấy 84 trường đã có đơn vị chuyên trách tuyển sinh quốc tế và 78 trường đặt mục tiêu cụ thể. Tuy nhiên chỉ 23 trường sử dụng tiếng Anh làm ngôn ngữ giảng dạy và 19 trường có kiểm định cấp cơ sở.

Theo TS Janet Ilieva, Việt Nam cần đồng thời phát triển chương trình chất lượng cao, mở rộng đào tạo bằng tiếng Anh, hoàn thiện quy định về giáo dục xuyên quốc gia, tăng học bổng, thuận lợi hóa thị thực và nâng chất lượng dịch vụ hỗ trợ sinh viên.