Phiên tòa xét xử các bị cáo trong một vụ án lừa đảo mua bán đất để chiếm đoạt tài sản - Ảnh: THÂN HOÀNG
Bộ Công an đang soạn thảo dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi và dự kiến trình Quốc hội tại kỳ họp không thường lệ thứ nhất vào tháng 8 tới.
Đề xuất mở rộng trường hợp có thể hưởng án treo
Theo điều 65 Bộ luật Hình sự hiện hành, khi xử phạt tù không quá 3 năm, căn cứ vào nhân thân của người phạm tội và các tình tiết giảm nhẹ, nếu xét thấy không cần phải bắt chấp hành hình phạt tù thì tòa án cho hưởng án treo và ấn định thời gian thử thách từ 1 đến 5 năm.
Còn tại dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), ngoài quy định trên cơ quan soạn thảo đề xuất quy định người bị xử phạt tù không quá 5 năm có thể được tòa án quyết định cho hưởng án treo.
Cụ thể, việc xem xét áp dụng được căn cứ vào nhân thân của người phạm tội, các tình tiết giảm nhẹ và đánh giá của tòa án về việc không cần thiết phải bắt người đó chấp hành hình phạt tù.
Quy định này áp dụng với trường hợp không thuộc diện hưởng án treo dành cho người bị phạt tù không quá 3 năm.
Khi quyết định cho hưởng án treo trong trường hợp này, tòa án đồng thời quyết định mức tiền người bị kết án phải nộp để thay thế hình phạt tù và ấn định thời gian thử thách từ 1 - 2 năm.
Như vậy theo đề xuất, người bị phạt tù trên 3 năm đến không quá 5 năm có thể được hưởng án treo, đồng thời phải nộp tiền thay thế hình phạt tù, đáp ứng các điều kiện được quy định và được tòa án xem xét, quyết định.
Dự thảo nêu rõ người được hưởng án treo cũng thực hiện các nghĩa vụ trong thời gian thử thách theo quy định của Luật Thi hành án hình sự.
Tòa án có thể quyết định áp dụng đối với người được hưởng án treo hình phạt bổ sung nếu trong điều luật áp dụng có quy định hình phạt này.
Người được hưởng án treo đã chấp hành được 1/2 thời gian thử thách và có nhiều tiến bộ, theo đề nghị của cơ quan, tổ chức có trách nhiệm giám sát, giáo dục, tòa án có thể quyết định rút ngắn thời gian thử thách.
Trong thời gian thử thách, nếu người được hưởng án treo cố ý vi phạm nghĩa vụ theo quy định của Luật Thi hành án hình sự 2 lần trở lên, tòa án có thể quyết định buộc người đó phải chấp hành hình phạt tù của bản án đã cho hưởng án treo.
Trường hợp thực hiện hành vi phạm tội mới, tòa án buộc người đó phải chấp hành hình phạt của bản án trước và tổng hợp với hình phạt của bản án mới theo quy định tại điều 56 của Bộ luật này.
Phù hợp yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm trong giai đoạn hiện nay
TS Đặng Văn Cường, giảng viên khoa luật và lý luận chính trị, Trường đại học Thủy lợi, cho rằng đây là đề xuất dựa trên định hướng mới của chính sách hình sự, phù hợp yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm trong giai đoạn hiện nay.
Ông chỉ rõ bản chất của án treo là miễn chấp hành hình phạt tù có điều kiện. Nhiều quốc gia quy định hình phạt tù không quá 3 năm, có nhiều tình tiết giảm nhẹ thì tòa án có thể cho bị cáo được hưởng án treo và ấn định thời gian thử thách không quá 5 năm.
Việt Nam là một trong các quốc gia đang áp dụng quy định này. Đồng thời, có một số quốc gia quy định thời hạn hình phạt tù không quá 2 năm, cá biệt có một số quốc gia, trong đó có nước Pháp quy định án phạt tù 5 năm vẫn có thể được hưởng án treo.
Bởi vậy theo ông Cường, nếu Việt Nam quy định hình phạt tù không quá 5 năm vẫn có thể được hưởng án treo cũng không phải là quốc gia đầu tiên quy định về vấn đề này.
Tuy nhiên cần hiểu án treo trong tình huống này không phải là "tự động", "mặc nhiên" mà còn phụ thuộc vào nhiều tình tiết yếu tố, theo sự đánh giá của hội đồng xét xử như nhân thân tốt, có nhiều tình tiết giảm nhẹ, có nơi cư trú rõ ràng, có khả năng tự cải tạo…
Cùng với đó, ban soạn thảo đề xuất tòa án có thể quyết định cho hưởng án treo kèm theo điều kiện nộp một mức tiền để thay thế hình phạt tù và ấn định thời gian thử thách 1-2 năm...
Ông nhắc lại định hướng về chính sách hình sự của Việt Nam thời gian qua có nhiều thay đổi, trong đó nghị quyết của Đảng định hướng thời gian tới sẽ tăng cường hình phạt tiền, giảm hình phạt tù và hạn chế dần hình phạt tử hình tiến tới bỏ hình phạt tử hình trong hệ thống hình phạt.
Do vậy việc áp dụng hình phạt phải phù hợp với từng tình huống, thể hiện sự khoan hồng, nhân đạo, đáp ứng được yêu cầu đấu tranh phòng chống tội phạm trong từng giai đoạn.
TS Cường nhấn mạnh chính sách mở rộng các tội danh được áp dụng phạt tiền thay vì phạt tù không chỉ phù hợp với chính sách hình sự mà còn hợp lý về mặt kinh tế.
Nếu quy định này được thông qua sẽ giúp giảm chi phí giam giữ, quản lý trại giam, đồng thời tăng nguồn thu ngân sách từ các vụ án có động cơ vụ lợi. Điều này đặc biệt có ý nghĩa với nhóm tội phạm kinh tế, chức vụ không có yếu tố tham nhũng, khi mục tiêu chính của hình phạt là buộc khôi phục nguyên trạng và bồi thường thiệt hại.
