Cơ quan soạn thảo đề xuất hai phương án quy định về thẩm quyền thu hồi đất, tập trung vào phân cấp, phân quyền để tăng trách nhiệm cho chính quyền cơ sở.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang dự thảo dự án Luật Đất đai sửa đổi, dự kiến trình Quốc hội cho ý kiến vào tháng 8. Theo dự thảo, điểm chung của cả hai phương án là HĐND cấp tỉnh quyết định bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất và sửa đổi, bổ sung các nội dung này khi cần thiết.
Điểm khác biệt nằm ở cách xác định thẩm quyền của UBND các cấp đối với các quyết định về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cũng như các thủ tục giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất và công nhận quyền sử dụng đất.
Người dân làm thủ tục hành chính chuyển đổi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tại Trung tâm dịch vụ hành chính công phường Thanh Khê, TP Đà Nẵng, tháng 6/2025. Ảnh: Nguyễn Đông
Ở phương án thứ nhất, dự thảo lựa chọn cách tiếp cận theo hướng luật hóa các quy định đang được áp dụng tại Nghị định số 49/2026. Theo đó, toàn bộ các quyết định về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất; điều chỉnh thời hạn, gia hạn, chuyển hình thức, công nhận quyền sử dụng đất thuộc thẩm quyền của UBND cấp tỉnh.
Trên cơ sở Luật Tổ chức chính quyền địa phương, các quy định pháp luật có liên quan và điều kiện thực tế, UBND cấp tỉnh được quyết định việc phân cấp hoặc ủy quyền cho cơ quan, người có thẩm quyền thực hiện các nhiệm vụ này. Những nội dung quản lý nhà nước về đất đai chưa được quy định cụ thể sẽ do Chính phủ quy định. Đồng thời UBND cấp tỉnh được giao quy định trình tự, thủ tục hành chính để thực hiện các trường hợp thuộc điều luật này.
Phương án thứ hai quy định trực tiếp ngay trong luật thẩm quyền của từng cấp chính quyền. Theo đó, UBND cấp tỉnh quyết định thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với các tổ chức trong nước, tổ chức tôn giáo, tổ chức nước ngoài có chức năng ngoại giao, người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài và tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.
Đối với cá nhân và cộng đồng dân cư, thẩm quyền thuộc UBND cấp xã. Trường hợp trong cùng một dự án có cả các đối tượng thuộc thẩm quyền của cấp tỉnh và cấp xã thì UBND cấp tỉnh quyết định thu hồi đất hoặc ủy quyền cho UBND cấp xã thực hiện.
Luật Đất đai năm 2024 đã quy định chi tiết các trường hợp Nhà nước thu hồi đất trong trường hợp thật cần thiết vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, tuân thủ Hiến pháp, tạo điều kiện thuận lợi trong tiếp cận đất đai cho nhà đầu tư; quy định rõ căn cứ, điều kiện, thẩm quyền thu hồi đất.
Cơ quan chủ trì soạn thảo cho biết việc sửa đổi nhằm điều chỉnh thẩm quyền quyết định về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giao đất, cho thuê đất và các thủ tục hành chính khác cho phù hợp với mô hình tổ chức mới. Mục tiêu là thống nhất quản lý theo hướng nâng cao trách nhiệm của địa phương, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát của Trung ương, giảm đầu mối, giảm khâu trung gian và gắn với cải cách thủ tục hành chính.
Nghiên cứu cơ chế đặc thù thu hồi đất với dự án quan trọng
Theo Luật Đất đai năm 2024, việc phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và bố trí tái định cư phải hoàn thành trước khi ban hành quyết định thu hồi đất. Quy định này được xây dựng nhằm bảo đảm người dân có nơi ở mới trước khi phải bàn giao mặt bằng.
Tuy nhiên, qua quá trình tổng kết thi hành, quy định trên khiến tiến độ thực hiện dự án bị kéo dài, nhất là với dự án quan trọng quốc gia, dự án đầu tư công khẩn cấp, dự án được đa số người dân đồng thuận. Từ thực tế đó, cơ quan soạn thảo đề xuất hoàn thiện trình tự, thủ tục thu hồi đất theo hướng không tiếp tục quy định cứng việc chỉ được thu hồi đất sau khi đã hoàn thành bố trí tái định cư.
Thay vào đó, cơ quan soạn thảo đề xuất cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư với một số dự án đặc thù để đẩy nhanh tiến độ. Việc điều chỉnh này nhằm tạo sự linh hoạt hơn trong quá trình tổ chức thực hiện, đồng thời khắc phục những khó khăn phát sinh khi triển khai các dự án có quy mô lớn hoặc cần đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng.
Luật hóa nguyên tắc "nơi ở mới bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ"
Luật Đất đai năm 2024 đã đặt ra yêu cầu người có đất bị thu hồi phải có điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ. Trong báo cáo tổng kết thi hành luật, cơ quan soạn thảo đề xuất tiếp tục luật hóa nguyên tắc này theo hướng cụ thể, có thể kiểm chứng trong quá trình tổ chức thực hiện.
Theo đó, việc đánh giá điều kiện sống không chỉ dừng ở việc có nơi ở mới mà còn được xem xét trên nhiều yếu tố như điều kiện hạ tầng, sinh kế, việc làm, thu nhập, trường học, y tế, giao thông, dịch vụ công và mức độ hài lòng của người dân. Việc lượng hóa các tiêu chí này tạo cơ sở rõ ràng hơn cho quá trình tổ chức thực hiện, đồng thời giúp đánh giá hiệu quả của các dự án tái định cư.
Sơn Hà
