Cả nước ghi nhận hơn 50.000 ca sốt xuất huyết trong 5 tháng đầu năm, tăng gấp 2,5 lần cùng kỳ năm ngoái, các chuyên gia cảnh báo dịch diễn biến khó lường, không còn tuân theo quy luật mùa vụ.
"Sốt xuất huyết Dengue đang cho thấy nhiều dấu hiệu bất thường, dịch bệnh hiện không còn theo quy luật cũ", ThS.BS Võ Hải Sơn, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), nói tại tại tọa đàm Sốt xuất huyết Dengue: Những diễn biến khó lường tại Việt Nam do Báo Sức khỏe & Đời sống tổ chức hôm 10/6, nhân Ngày ASEAN phòng chống sốt xuất huyết Dengue.
Theo ông Sơn, nếu trước đây dịch thường giảm vào cuối năm, thì năm 2025 số ca mắc vẫn duy trì ở mức cao trong các tháng 11 và 12. Xu hướng này kéo dài sang năm 2026, khiến số ca mắc trong 5 tháng đầu năm vượt 50.000 trường hợp.
Thời tiết nóng ẩm xen kẽ các đợt mưa kéo dài từ đầu năm đã tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi vằn phát triển. Bên cạnh đó, tuýp huyết thanh DENV-2 đang chiếm ưu thế, làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các ca bệnh nặng.
Không chỉ gia tăng về số lượng, phạm vi ảnh hưởng của bệnh cũng mở rộng đáng kể. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết biến đổi khí hậu, quá trình đô thị hóa nhanh và tính chất khó dự báo của dịch bệnh đang tạo điều kiện để sốt xuất huyết xuất hiện ở nhiều khu vực trước đây ít hoặc chưa từng ghi nhận ca bệnh, bao gồm một số tỉnh miền Bắc.
TS Angela Pratt, Trưởng Đại diện WHO tại Việt Nam, cho rằng đây là một phần của xu hướng toàn cầu khi số ca sốt xuất huyết trên thế giới đã tăng gấp 10 lần trong giai đoạn 2010-2019. WHO hiện xếp sốt xuất huyết Dengue vào nhóm 10 mối đe dọa sức khỏe cộng đồng hàng đầu thế giới.
Các chuyên gia cũng lưu ý sốt xuất huyết hiện không còn tập trung chủ yếu ở trẻ em như trước. PGS.TS.BS Nguyễn Thanh Hùng, Phó Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam, cho biết hơn một thập kỷ trước, khoảng 60-70% ca bệnh ở khu vực phía Nam là trẻ dưới 15 tuổi. Hiện nay, tỷ lệ mắc giữa trẻ em và người trưởng thành gần như tương đương.
"Điều đó đồng nghĩa bất kỳ ai trong gia đình cũng có nguy cơ mắc bệnh", ông Hùng nói.
Tâm lý chủ quan vẫn là rào cản lớn nhất, theo PGS Hùng. Nhiều người cho rằng sốt xuất huyết chỉ là bệnh thông thường, tự mua thuốc điều trị hoặc không tái khám khi triệu chứng giảm. Tuy nhiên, giai đoạn nguy hiểm nhất của bệnh thường rơi vào ngày thứ 3 đến thứ 5, khi cơn sốt đã hạ. Đây là thời điểm người bệnh có thể xuất hiện các biến chứng nghiêm trọng như sốc sốt xuất huyết, xuất huyết nặng hoặc suy đa cơ quan. Nhiều trường hợp nhập viện quá muộn khiến việc điều trị gặp khó khăn, thậm chí không thể cứu sống.
Ngoài nguy cơ tử vong, các ca bệnh nặng còn có thể để lại nhiều di chứng kéo dài như suy giảm trí nhớ, mất tập trung, mất ngủ, trầm cảm, rụng tóc hoặc rối loạn thị lực. Chi phí điều trị cũng là gánh nặng đáng kể. Một số trường hợp nặng phải lọc máu, thở máy có thể tiêu tốn hàng trăm triệu đồng, cá biệt lên tới 500-600 triệu đồng mỗi ca.
Các vỏ lon để ngoài trời chứa nước mưa, có loăng quăng sinh sống bên trong. Ảnh:Lê Phương
Bên cạnh các biện pháp truyền thống như diệt muỗi, diệt lăng quăng và giám sát dịch tễ, các chuyên gia đánh giá nhiều công cụ phòng ngừa mới đang mở ra cơ hội kiểm soát bệnh hiệu quả hơn. Theo TS Angela Pratt, các hệ thống cảnh báo sớm ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đang giúp dự báo nguy cơ bùng phát dịch chính xác hơn. Đồng thời, vaccine sốt xuất huyết là công cụ dự phòng chủ động, góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh và giảm tỷ lệ diễn tiến nặng.
Đại diện Cục Phòng bệnh cho biết ngành y tế cũng đang nghiên cứu triển khai tiêm chủng thí điểm tại một số địa phương, đồng thời tiếp tục tăng cường kiểm soát véc-tơ truyền bệnh, nâng cao năng lực điều trị và ứng dụng dữ liệu thời tiết, môi trường trong cảnh báo dịch sớm.
WHO đặt mục tiêu tiến tới không còn ca tử vong do sốt xuất huyết Dengue vào năm 2030. Theo các chuyên gia, để đạt được mục tiêu này, bên cạnh nỗ lực của ngành y tế, người dân cần thay đổi nhận thức và chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh ngay từ sớm.
Lê Nga
