Ukraine thiếu hụt nghiêm trọng tên lửa phòng không như Patriot, khiến các quân nhân có lúc chỉ có thể ngồi nhìn tên lửa Nga lao xuống mục tiêu.
Ủy ban Quân vụ Thượng viện Mỹ tuần trước yêu cầu Lầu Năm Góc cho biết liệu họ có thể tăng cường chuyển giao tên lửa phòng không Patriot cho Ukraine hay không, do lo ngại về khả năng phòng vệ của nước này trước các cuộc tập kích bằng máy bay không người lái (UAV) và tên lửa từ Nga.
Rất khó để xác định Ukraine còn bao nhiêu tên lửa Patriot trong kho dự trữ, do đây là thông tin mật. Dù vậy, Kiev đã nhiều lần thừa nhận tình trạng khan hiếm đạn cho Patriot và các tổ hợp phòng không phương Tây, kêu gọi đồng minh duy trì và đẩy mạnh viện trợ.
Trong cuộc phỏng vấn được công bố hồi tháng 4, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết tình trạng "không thể tệ hơn được nữa". Một tháng sau, ông gửi thư khẩn cho người đồng cấp Donald Trump và quốc hội Mỹ, đề nghị Washington chuyển giao thêm tên lửa Patriot cho Kiev.
Loạt tên lửa Nga lao xuống Kiev trong video công bố hôm 24/5. Video: Reuters
Đại tá Yuri Ignat, thư ký báo chí Bộ tư lệnh không quân Ukraine, cho biết nước này đã tiếp nhận hơn 1.600 tên lửa, gồm mẫu PAC-3 tối tân và PAC-2 cũ hơn, kể từ khi vận hành tổ hợp Patriot đầu tiên hồi giữa năm 2023.
Báo New York Times ngày 13/6 cho biết phòng không Ukraine có thời điểm "chỉ còn 16 quả đạn Patriot trên khắp cả nước".
Theo học thuyết phòng không Mỹ, lực lượng phòng thủ cần phóng 2-4 quả đạn Patriot để đánh chặn một tên lửa đối phương. Điều này đồng nghĩa Ukraine lúc đó chỉ có khả năng đối phó tối đa 8 tên lửa Nga, trong khi đối phương đủ sức khai hỏa hàng chục tên lửa trong một cuộc tập kích.
Quân đội Ukraine sở hữu nhiều hệ thống phòng không từ thời Liên Xô, cũng như hàng loạt hệ thống hiện đại do phương Tây viện trợ. Tuy nhiên, giới chức Ukraine thường nhấn mạnh rằng Patriot là vũ khí duy nhất có thể đối phó tên lửa đạn đạo Iskander-M của Nga.
New York Times mô tả tình trạng thiếu đạn Patriot là "một trong những điểm yếu chí mạng của Ukraine", thêm rằng giới hoạch định quân sự Nga đang khai thác triệt để vấn đề bằng cách gia tăng cường độ tập kích tên lửa đạn đạo trong những tuần gần đây.
Giới chuyên gia cho rằng dù Ukraine hiện còn bao nhiêu đạn Patriot, con số đó cũng không đủ để đối phó số lượng lớn tên lửa đạn đạo mà Nga sử dụng.
"Khi so sánh số lượng tên lửa đạn đạo Nga sản xuất mỗi tháng và tên lửa đánh chặn Mỹ chế tạo hàng năm, con số đơn giản là quá chênh lệch", Oleh Katkov, tổng biên tập chuyên trang quân sự Ukraine Defense Express, cho hay.
Bệ phóng thuộc tổ hợp Patriot tại địa điểm không tiết lộ ở Ukraine hồi tháng 8/2024. Ảnh: Reuters
Trong cuộc họp Hội đồng NATO - Ukraine hồi đầu tháng 6, ông Zelensky dẫn đánh giá của tình báo Ukraine ước tính Nga có thể sản xuất khoảng 120 tên lửa đạn đạo mỗi tháng, tương đương sản lượng hơn 1.400 quả mỗi năm.
Theo kết quả được New York Times tổng hợp dựa theo số liệu được không quân Ukraine công bố hàng ngày, Nga sử dụng 74 tên lửa đạn đạo trong năm 2023, song đã khai hỏa gần 600 quả trong năm 2025. Nếu tính riêng từ đầu năm đến khoảng giữa tháng 6, lực lượng Nga đã phóng 410 tên lửa đạn đạo.
Lockheed Martin, hãng sản xuất tổ hợp Patriot, thông báo đã bàn giao tổng cộng 620 tên lửa phòng không cho các khách hàng trên khắp thế giới trong năm 2025, tương đương số tên lửa đạn đạo mà Nga phóng vào Ukraine cùng giai đoạn.
Tên lửa phòng không cũng phải được triển khai đúng lúc, đúng chỗ để có thể phát huy hiệu quả. Ukraine có diện tích rộng và nhiều mục tiêu cần bảo vệ, trong khi số lượng tên lửa và bệ phóng Patriot đều có hạn. Các tổ hợp phải triển khai dàn trải ở nhiều khu vực, khiến lượng đạn sẵn sàng chiến đấu bị phân tán và không phải lúc nào cũng bảo đảm đủ cơ số.
Valerii Romanenko, chuyên gia hàng không và từng là sĩ quan phòng thủ tại Đại học Hàng không Quốc gia Ukraine, cho biết các đơn vị nước này thường không có đủ tên lửa khi phải đối phó những cuộc tập kích quy mô lớn được đối phương tiến hành liên tục.
"Đôi khi các bệ phóng hoàn toàn trống trơn. Chúng tôi phát hiện được tên lửa Nga bay đến, song chỉ có thể bất lực ngồi nhìn vì không còn gì để đánh chặn chúng", ông nói.
Đại tá Ignat hồi tháng 2 cũng thừa nhận tình trạng. "Một số hệ thống còn rơi vào tình trạng trắng bệ, không còn quả đạn nào, dù vẫn còn các cuộc tấn công cần đẩy lùi", ông nói khi đó.
"Thủ môn đang đứng trước khung thành, đột nhiên 10 quả bóng bay tới cùng lúc và anh ta đương nhiên không thể bắt được hết. Thủ môn chỉ có thể cản phá số lượng bóng bằng với số tay và chân mà mình có, đúng không?", quan chức Ukraine nói thêm.
Tên lửa Patriot của Mỹ khai hỏa trong cuộc diễn tập ở Palau hồi tháng 8/2025. Ảnh: US Army
Giới chỉ huy quân đội Ukraine cũng phải đề phòng khả năng Nga tập kích bệ phóng, radar, kíp vận hành và kho tên lửa. "Ukraine không thể tập trung tất cả tên lửa ở cùng một địa điểm hoặc gần nhau, vì Nga sẽ nhanh chóng phát hiện và tấn công chúng", Romanenko cho hay.
Ukraine đang nỗ lực tìm kiếm nguồn cung Patriot để khắc phục tình trạng thiếu hụt hiện tại. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Ukraine Heorhii Tykhyi hôm 10/6 cho biết nước này đã tìm thấy nguồn tên lửa PAC-2/3 sắp hết hạn sử dụng và đang đàm phán để tiếp cận chúng.
Kiev cũng tìm cách phát triển hệ thống phòng không nội địa Freya có khả năng đối phó tên lửa đạn đạo. Công ty Fire Point thông báo đã thử nghiệm thành công đạn FP-7.X dành cho tổ hợp này, thêm rằng tên lửa có thể được sản xuất hàng loạt từ tháng 8, tùy thuộc vào sự hỗ trợ từ các đối tác châu Âu.
Dù vậy, chưa rõ chúng có thể đạt hiệu quả tương đương tên lửa PAC-3 MSE hiện đại nhất được Mỹ viện trợ cho Ukraine hay không.
Phạm Giang (Theo War Zone, New York Times, Kyiv Independent)
