Điêu khắc TP.HCM cần gì để xứng tầm 'siêu đô thị' văn hóa?

Chiều 14-7, Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM tổ chức tọa đàm khoa học Dấu ấn điêu khắc Sài Gòn - TP.HCM với sự tham gia của các nhà nghiên cứu, nhà điêu khắc, giảng viên, họa sĩ và sinh viên.

Đây là hoạt động nhân kỷ niệm 50 năm Ngày thành phố Sài Gòn - Gia Định vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Điêu khắc TP.HCM cần đổi mới trong thời đại số

Phát biểu khai mạc, ông Trần Minh Công - Phó giám đốc phụ trách điều hành và quản lý Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM - cho biết tọa đàm là diễn đàn trao đổi học thuật, góp phần nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học, đồng thời tăng cường kết nối giữa các nhà nghiên cứu, cán bộ chuyên môn và những người quan tâm đến văn hóa, lịch sử, mỹ thuật, đặc biệt là nghệ thuật điêu khắc.

Ban tổ chức nhận được 12 tham luận của các nhà nghiên cứu và nhà điêu khắc, tập trung vào tiến trình hình thành, phát triển của nghệ thuật điêu khắc Sài Gòn - TP.HCM; những vấn đề lý luận và thực tiễn của điêu khắc trong bối cảnh hội nhập; sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại trong ngôn ngữ tạo hình, chất liệu, tư duy nghệ thuật và xu hướng sáng tác đương đại; cùng vai trò của mỹ thuật công cộng trong không gian phát triển mới của TP.HCM sau khi hợp nhất với Bà Rịa - Vũng Tàu và Bình Dương.

Tại tọa đàm, giáo sư, tiến sĩ, nhà điêu khắc Nguyễn Xuân Tiên - Chủ tịch Hội Mỹ thuật TP.HCM - đánh giá điêu khắc Sài Gòn - TP.HCM không ngừng phát triển cả về số lượng, chất lượng đội ngũ sáng tác lẫn giá trị tác phẩm, thể hiện rõ vai trò tiên phong trên mặt trận văn hóa - nghệ thuật và có nhiều đóng góp tích cực cho sự phát triển của điêu khắc hiện đại. 

Tuy nhiên, theo ông, điêu khắc thành phố cần đổi mới mạnh mẽ hơn trong bối cảnh công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển công nghiệp văn hóa.

Nhà điêu khắc Bùi Hải Sơn - Phó chủ tịch Hội đồng nghệ thuật, Hội Mỹ thuật TP.HCM - cho rằng mẫu số chung của các thế hệ điêu khắc miền Nam là tính kế thừa. Dù trải qua nhiều biến động lịch sử, công tác đào tạo và chuyển giao giữa các thế hệ vẫn được duy trì liên tục.

"Dù ở thời kỳ nào, các nhà điêu khắc xuất thân từ Nam Bộ luôn giữ vai trò tiên phong. Họ nhanh chóng cập nhật tư duy tạo hình hiện đại, có quan điểm sáng tạo cá nhân, vì vậy các tác phẩm không nặng về nội dung nhưng luôn mang tính học thuật và tinh thần đổi mới", ông Bùi Hải Sơn nhận định.

Trong khi đó tiến sĩ Mã Thanh Cao - nguyên Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM - cho rằng điêu khắc miền Nam chưa hình thành nhiều trường phái mới, phần lớn các tượng đài được xây dựng trước năm 1975 đều theo khuynh hướng hiện thực.

"Bên cạnh giá trị nghệ thuật, các tượng đài còn lưu giữ ký ức lịch sử, tái hiện hình ảnh các danh nhân, anh hùng dân tộc. Chúng không chỉ góp phần làm đẹp đô thị mà còn giáo dục truyền thống, nhắc nhở các thế hệ hôm nay tiếp nối tinh thần đấu tranh của cha ông", bà nói.

Không chỉ là tượng đài mà còn là bản sắc đô thị

Phó giáo sư, tiến sĩ, điêu khắc gia Trần Thanh Nam - Phó chủ tịch Hội Mỹ thuật TP.HCM - đề xuất việc phát triển điêu khắc ngoài trời cần lấy con người làm trung tâm, hướng đến các tác phẩm phù hợp với đời sống văn hóa, tập quán sinh hoạt và nhu cầu vui chơi, giải trí của cộng đồng.

Theo ông, trong quy hoạch không gian văn hóa đô thị, ngoài các chuyên gia về quy hoạch, kiến trúc và thiết kế đô thị, cần có sự tham gia của các nhà điêu khắc để tạo nên sự kết hợp hài hòa giữa điêu khắc, kiến trúc và cảnh quan, qua đó nâng cao chất lượng không gian công cộng.

Cùng quan điểm, tiến sĩ, nhà điêu khắc Nguyễn Hồng Dương - Giám đốc Trung tâm Mỹ thuật, Ứng dụng tin học, Ngoại ngữ và Thư viện, Trường đại học Mỹ thuật TP.HCM - cho rằng điêu khắc hoành tráng tại TP.HCM cần được tái cấu trúc theo mô hình liên ngành với bốn trụ cột gồm quy hoạch không gian, đổi mới ngôn ngữ tạo hình, hoàn thiện cơ chế quản trị và ứng dụng công nghệ.

Theo ông, định hướng phát triển không nên chỉ dừng ở việc xây dựng thêm tượng đài, mà cần hình thành một hệ sinh thái nghệ thuật công cộng hiện đại, trong đó mỗi công trình là sự kết nối giữa nghệ thuật, không gian, công nghệ và cộng đồng.

"Chỉ trên nền tảng đó, điêu khắc hoành tráng mới có thể vượt ra khỏi chức năng tưởng niệm truyền thống để trở thành phương tiện kiến tạo bản sắc đô thị, góp phần khẳng định vị thế văn hóa của TP.HCM trong bối cảnh hội nhập quốc tế", ông nói.

Chủ tịch Hội Mỹ thuật TP.HCM Nguyễn Xuân Tiên đề xuất phát triển điêu khắc theo hướng gắn kết chặt chẽ giữa nội dung tư tưởng và hình thức thể hiện; quy hoạch điêu khắc công cộng gắn với không gian văn hóa đô thị để các tác phẩm đến gần hơn với người dân.

Ông cũng kiến nghị tăng cường đầu tư cho công tác đào tạo, lý luận, phê bình và xuất bản các công trình nghiên cứu về mỹ thuật nhằm tạo nền tảng học thuật vững chắc cho thế hệ kế cận.