Dự Luật Phát triển đô thị quy định thế nào về đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt thuộc thành phố?

Bộ Tư pháp công bố hồ sơ thẩm định dự Luật Phát triển đô thị (tên gọi cũ là Luật Đô thị đặc biệt).

Theo dự thảo, cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt tại luật này được áp dụng đối với TP.HCM và thành phố khác được công nhận là đô thị đặc biệt theo quy định của pháp luật.

Quy định về đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt

Đáng chú ý, tại dự luật quy định các đơn vị hành chính thuộc thành phố bao gồm xã, phường, đặc khu (nếu có), đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt (nếu có).

Dự thảo nêu rõ đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt thuộc thành phố do Quốc hội quyết định thành lập để thực hiện vai trò đô thị chức năng theo quy hoạch tổng thể thành phố.

Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt được tổ chức theo mô hình đặc thù, được áp dụng các cơ chế, chính sách vượt trội, thực hiện các chính sách mới về quản trị địa phương, thu hút đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh của thành phố.

Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt đã được quy định tại Luật Tổ chức chính quyền địa phương.

Luật quy định đây là địa bàn có vị trí chiến lược, được tổ chức theo mô hình đặc thù, được áp dụng các cơ chế, chính sách ưu đãi vượt trội, thực hiện các chính sách mới về quản trị địa phương, thu hút đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, vùng và cả nước. Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt do Quốc hội quyết định thành lập.

Chính quyền địa phương ở đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt do Quốc hội quy định khi thành lập đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt đó.

Tại Luật Thủ đô 2026 quy định đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt thuộc thành phố do Quốc hội quyết định thành lập để thực hiện vai trò đô thị chức năng theo quy hoạch tổng thể thủ đô.

Đơn vị này được tổ chức theo mô hình đặc thù, được áp dụng các cơ chế, chính sách vượt trội, thực hiện các chính sách mới về quản trị địa phương, thu hút đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh của thủ đô.

Vì sao cần quy định đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt thuộc thành phố?

Theo cơ quan soạn thảo, quy định về đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt thuộc thành phố được xây dựng trên cơ sở yêu cầu cấp thiết phải đổi mới mô hình phát triển thành phố theo hướng hiện đại, hội nhập và có tính cạnh tranh quốc tế cao.

Cơ quan soạn thảo dẫn lại nghị quyết 09 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TP.HCM trong kỷ nguyên mới đã xác định:

Quy hoạch, phát triển một số đô thị mới, là vệ tinh của vùng đô thị trung tâm thành phố theo hướng hiện đại, thông minh, môi trường, sinh thái tốt, số hóa tối đa, hạ tầng đồng bộ, hình thành đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt để mở rộng không gian phát triển của thành phố, để trở thành các đô thị kiểu mẫu về chất lượng sống hàng đầu của Việt Nam và khu vực.

Thêm vào đó thực tiễn triển khai các cơ chế, chính sách đặc thù thời gian qua cho thấy các quy định hiện hành chủ yếu dừng ở việc phân cấp, phân quyền theo từng lĩnh vực, chưa tạo lập được các không gian thể chế đủ vượt trội để thử nghiệm các mô hình phát triển mới mang tính đột phá.

Trong khi đó yêu cầu phát triển thành phố trong giai đoạn mới đòi hỏi phải hình thành các khu vực động lực có cơ chế quản trị linh hoạt, vượt trội nhằm thu hút các nguồn lực chất lượng cao, đặc biệt là các tập đoàn đa quốc gia, các trung tâm tài chính, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Việc thiếu vắng các thiết chế như vậy đang là một trong những hạn chế làm giảm sức hấp dẫn và năng lực cạnh tranh của thành phố, trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt.

Do đó việc quy định về đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt là cần thiết nhằm tạo lập một công cụ thể chế mới, cho phép tổ chức các không gian phát triển mang tính đột phá, góp phần giải quyết các "điểm nghẽn" về cơ chế, chính sách, đồng thời tạo dư địa phát triển dài hạn cho thành phố.

Theo quy định này, đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt thuộc thành phố do Quốc hội quyết định thành lập để bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và phù hợp với tính chất đặc biệt của mô hình.

Các đơn vị này được xác định là các đô thị chức năng theo quy hoạch tổng thể thành phố, có thể phát triển theo các định hướng như trung tâm tài chính, trung tâm thương mại và kinh doanh, khu kinh tế tự do, khu đổi mới sáng tạo hoặc các khu vực phát triển chuyên biệt khác.

Các đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt được tổ chức theo mô hình quản trị đặc thù, linh hoạt, hiện đại, có mức độ tự chủ cao hơn so với đơn vị hành chính thông thường.

Các đơn vị này được áp dụng các cơ chế, chính sách vượt trội về đầu tư, tài chính, đất đai, khoa học công nghệ, nguồn nhân lực và quản lý đô thị.

Đây cũng là không gian để triển khai các chính sách mới về quản trị địa phương, thử nghiệm các mô hình phát triển tiên tiến, qua đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.