Iran lại đóng cửa Hormuz, kiên nhẫn cạn dần

Ngày 20-6, Iran tiếp tục tuyên bố "đóng cửa" eo biển Hormuz và cảnh báo tàu thuyền tránh xa tuyến hàng hải huyết mạch này, trong khi Mỹ bác bỏ và khẳng định tuyến đường vẫn mở.

Đóng hay mở?

Căng thẳng giữa hai nước leo thang chỉ vài ngày sau khi Tehran và Washington đạt thỏa thuận tạm thời - một bản ghi nhớ nhằm chấm dứt hành động thù địch, ký hôm 17-6 giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian sau gần bốn tháng chiến tranh. 

Bản ghi nhớ kêu gọi chấm dứt ngay lập tức hành động quân sự của Israel ở Lebanon, đồng thời mở cửa trở lại hoàn toàn eo biển Hormuz mà không thu bất kỳ loại phí gì trong ít nhất 60 ngày.

Tuyên bố đóng cửa Hormuz lần này được Bộ chỉ huy quân sự hỗn hợp Iran và Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đưa ra đúng lúc các nhà đàm phán Iran chuẩn bị lên đường tới Thụy Sĩ. 

Phía Iran giải thích đây là động thái đáp trả việc Israel vẫn tiếp tục các hoạt động quân sự ở Lebanon, điều mà Tehran cho là thể hiện thái độ "bội tín" của Mỹ, theo AP. 

Cũng theo AP dẫn lời cơ quan chức năng Lebanon, các cuộc không kích của Israel ở miền nam Lebanon ngày 20-6 đã khiến ít nhất 16 người thiệt mạng, trong đó có 2 trẻ em.

Mỹ ngay lập tức bác bỏ tuyên bố của Iran. "Iran không kiểm soát eo biển Hormuz", người phát ngôn Bộ chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM), đại tá hải quân Tim Hawkins, nói với Reuters. "Giao thông vẫn tiếp tục, và các lực lượng Mỹ đang giám sát tình hình để đảm bảo điều này được duy trì".

Trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump dường như cũng khẳng định tuyến đường vẫn mở: "Sẽ không có phí cầu đường ở eo biển Hormuz trong 60 ngày thời kỳ ngừng bắn, và sẽ không có phí cầu đường sau khi thời hạn 60 ngày kết thúc, trừ khi chúng được áp đặt bởi Hợp chủng quốc Hoa Kỳ, nếu thỏa thuận không đạt được".

CENTCOM cho biết việc đi lại qua eo biển vẫn an toàn và lưu lượng tàu thuyền đang tăng, với 55 tàu thương mại chở đầy hàng hóa và 17 triệu thùng dầu đã đi qua riêng trong ngày 20-6. 

Cơ quan này cũng cho biết Trung tâm Thông tin hàng hải tổng hợp đã ban hành khuyến cáo ngày 18-6, xác nhận một tuyến đường cụ thể ở phía nam Hormuz dọc bờ biển Oman là an toàn.

Vai trò khu vực tư nhân

Trái lại, Cục Quản lý eo biển vùng Vịnh (PGSA) - cơ quan mới thành lập của Iran - cảnh báo tàu thuyền phải đi theo tuyến đường do Tehran thiết lập dọc bờ biển nước này, còn các tuyến đường thay thế "bị nghiêm cấm". 

PGSA cũng đang yêu cầu một loại bảo hiểm giống như phí cầu đường. "Hiện tại, bảo hiểm này được cung cấp miễn phí cho chủ tàu, với toàn bộ chi phí do Cộng hòa Hồi giáo Iran chi trả", Iran cho biết. 

"PGSA bảo lưu quyền áp dụng phí bảo hiểm trong tương lai, khoản phí này sẽ do công ty bảo hiểm liên quan quyết định. Các chủ tàu sau đó sẽ được yêu cầu mua và gia hạn gói bảo hiểm theo quy định".

Tuyên bố này cho thấy một thực tế ít được chú ý trong cuộc khủng hoảng: vai trò của khu vực tư nhân. 

"Không phải Iran hay Mỹ là bên quyết định eo biển này có mở hay không - mà chính là các công ty vận tải và bảo hiểm", nhà phân tích cấp cao Gregory Brew của Eurasia Group viết trên X. 

Trong khi một số chuyên gia dự báo tuyên bố của Iran sẽ khiến lưu lượng giao thông giảm xuống, ông Brew đặt câu hỏi: "Liệu thông báo của Iran có đủ để răn đe họ? Hay Iran sẽ cần sử dụng vũ lực và vi phạm trực tiếp các điều khoản của bản ghi nhớ?".

Theo New York Times ngày 19-6, một giám đốc điều hành vận tải biển cho biết các điều kiện hiện nay vẫn quá bất định để tàu của ông rời vịnh Ba Tư. 

Thủy lôi dưới nước vẫn là mối đe dọa, cùng các rủi ro hàng hải như va chạm, đặc biệt nếu nhiều tàu cùng tìm cách tháo chạy khi eo biển vừa mở lại. 

Công ty vận tải biển Hapag-Lloyd của Đức nói với New York Times rằng tàu của họ vẫn đang ở vịnh Ba Tư và chưa có ý định rời đi cho tới khi "tình hình đã thực sự ổn định".