Việc Israel đứng ngoài cuộc đối đầu Mỹ - Iran không chỉ phản ánh khác biệt về mục tiêu chiến sự, mà còn là tính toán nhằm tránh xung đột leo thang mất kiểm soát.
Khi Mỹ tái khởi động chiến dịch tấn công Iran trong những ngày qua, Israel không có động thái tham chiến. Điều này khác với những gì diễn ra hồi đầu xung đột, khi Israel cùng Mỹ thực hiện chiến dịch không kích quy mô lớn vào Iran.
"Chúng tôi không muốn tham gia vào tình hình hiện nay, khi xung đột giữa Mỹ và Iran được giữ ở mức hạn chế", Bộ trưởng Tài chính Israel Bezalel Smotrich ngày 21/7 tuyên bố. "Mục tiêu chính của chúng tôi là làm suy yếu chính quyền Iran".
Kể từ khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố kết thúc ngừng bắn và ra lệnh nối lại chiến dịch không kích quy mô lớn vào Iran hôm 8/7, các quốc gia Arab ở vùng Vịnh đã tìm cách thuyết phục Washington không để Tel Aviv tham chiến, WSJ dẫn các nguồn tin giấu tên cho biết. Họ e ngại sự can thiệp của Israel sẽ kích hoạt đòn đáp trả dữ dội hơn từ Tehran, có khả năng nhắm vào hạ tầng năng lượng của họ.
Các bên trung gian trong khu vực cũng tham gia vào nỗ lực này, với lý do sự can thiệp của Israel sẽ khiến Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), lực lượng cứng rắn nắm quyền quyết định tại Iran, khó quay lại bàn đàm phán hòa bình hơn.
"Hiện tại đây là đợt leo thang tương đối có kiểm soát và các bên đều hiểu vẫn còn con đường quay lại bàn đàm phán. Nếu kéo Israel vào cuộc, mọi thứ có thể trở nên cực kỳ hỗn loạn", Andreas Krieg, giảng viên cấp cao tại Khoa Nghiên cứu An ninh thuộc Đại học King's College London, nhận định.
Khói lửa bốc lên từ cảng gần eo biển Hormuz sau đòn tập kích của Mỹ vào Kuhestak, tỉnh Hormozgan, Iran, ngày 8/7. Ảnh: Reuters
Theo Dov Lieber, nhà bình luận của WSJ, phát biểu của Bộ trưởng Smotrich cho thấy mục tiêu chiến tranh của Mỹ và Israel đã bộc lộ những khác biệt trong xung đột.
Ông Trump tái khởi động chiến dịch tấn công Iran bắt nguồn từ việc Tehran bị cáo buộc tấn công tàu thương mại ở eo biển Hormuz. Trong khi đó, Iran tuyên bố họ chỉ nổ súng vào các tàu không tuân thủ quyền kiểm soát của Tehran đối với tuyến hàng hải này.
Mỹ đã áp đặt lại lệnh phong tỏa đối với các cảng biển của Iran và liên tục không kích nước này trong hơn tuần qua. Iran cũng đáp trả bằng các cuộc tập kích vào những mục tiêu của Mỹ và đồng minh trong khu vực, nhưng đến nay chưa tấn công mục tiêu nào ở Israel.
Khi căng thẳng giữa Mỹ và Iran chỉ tập trung quanh vấn đề Hormuz, điểm nghẽn năng lượng của thế giới, chương trình hạt nhân Iran, vấn đề liên quan đến an ninh quốc gia của Israel, gần như bị gác sang một bên. Trong khi đó, Israel cũng không có lợi ích liên quan đến việc kiểm soát Hormuz, nước này không có lý do gì để điều chuyển các nguồn lực của mình để tấn công Iran.
Israel hiện tại dường như hài lòng với việc đứng ngoài. Bộ trưởng Smotrich thậm chí còn cho rằng cuộc đối đầu có kiểm soát giữa Iran và Mỹ phục vụ cho lợi ích của Israel vì nó làm gia tăng áp lực lên chính quyền Iran.
"Cách tốt nhất để làm suy yếu chính quyền Iran là đè bẹp họ về mặt kinh tế", ông Smotrich nói khi chỉ ra tình trạng lạm phát phi mã của Iran. "Do đó, tình hình hiện tại có lợi cho chúng ta và chúng ta không cần trực tiếp can dự".
Iran dường như cũng muốn giữ Israel ngoài cuộc, theo Summer Said, nhà bình luận của WSJ. Tehran đến nay chỉ tập trung đòn đáp trả vào các đồng minh của Mỹ gồm Kuwait, Bahrain và Jordan, nước có chung biên giới với Israel.
Vị trí Iran và eo biển Hormuz. Đồ họa: Guardian
Tuy nhiên, nguy cơ xung đột leo thang và kéo Israel vào cuộc vẫn hiện hữu. Nhóm vũ trang Houthi ở Yemen, lực lượng được Iran hậu thuẫn và đã phóng tên lửa vào Israel suốt hơn hai năm qua, đã tuyên bố phong tỏa Biển Đỏ để ngăn Arab Saudi xuất khẩu dầu. Động thái này có nguy cơ làm gián đoạn thêm nguồn cung dầu mỏ từ các nước vùng Vịnh và cản trở dòng chảy giao thương của Israel.
Ngoài ra, không loại trừ khả năng ông Trump sẽ cần sự trợ giúp của Israel để phát động đợt tấn công hoặc chiến dịch quy mô lớn hơn nhằm phá vỡ thế bế tắc, theo Melissa Weiss, nhà phân tích của JewishInsider. Mỹ đã mở rộng phạm vi mục tiêu tại Iran, gần đây không kích cả các cây cầu và hạ tầng cảng biển.
"Nếu Tổng thống Trump quyết định mở rộng đáng kể các đợt tập kích và kêu gọi Israel tham gia, chúng tôi sẽ sẵn sàng", một nguồn tin Israel nói với CNN.
Theo một nguồn tin khác, Thủ tướng Benjamin Netanyahu đã triệu tập cuộc họp an ninh quy mô hẹp vào tối 20/7 để đánh giá những diễn biến mới nhất liên quan đến Iran.
Trong cuộc họp, các quan chức an ninh Israel đã thảo luận về các kịch bản có thể kéo nước này vào vòng chiến: tham gia theo yêu cầu của Washington, một động thái từ phía Iran buộc Israel phải đáp trả hoặc một đòn đánh phủ đầu của Israel nhằm ngăn chặn mối đe dọa được coi là cận kề.
"Chúng tôi đã chuẩn bị để quay lại chiến đấu ngay lập tức và sẽ giáng trả mạnh mẽ vào bất kỳ ai xâm phạm chúng tôi", Tổng tham mưu trưởng Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) Eyal Zamir nói ngày 19/7.
Tuy nhiên, trong suốt cuộc chiến, mỗi khi căng thẳng lên đến đỉnh điểm, ông Trump thường quay lại con đường đàm phán. Theo WSJ, ông nhiều lần phàn nàn, cả công khai lẫn riêng tư, rằng xu hướng liên tục leo thang của Thủ tướng Netanyahu đã làm phức tạp nỗ lực chấm dứt xung đột ở Gaza, Lebanon và Iran.
Tổng thống Mỹ từng nói với các cố vấn rằng không ai có thể kiểm soát được ông Netanyahu, người mà ông nhận xét là muốn "ném bom tất cả".
"Chính quyền ông Trump nhìn nhận Israel giống như 'con ngựa bất kham'. Theo tính toán hiện nay, Mỹ không muốn leo thang xung đột. Nhưng khi để một bên hành động khó lường như Israel tham gia, tình hình rất dễ vượt khỏi tầm kiểm soát", Elizabeth Tsurkov, nghiên cứu viên cấp cao tại Viện Chiến lược và Chính sách New Lines ở Washington, nhận định.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tại một sự kiện ở Jerusalem ngày 20/4. Ảnh: AFP
Erez Winner, chủ tịch Diễn đàn Quốc phòng và An ninh Israel vốn có quan hệ chặt chẽ với chính phủ Israel, cho hay việc giữ Tel Aviv như một "quân bài dự phòng" đang tạo thêm đòn bẩy cho Washington trong nỗ lực khôi phục thỏa thuận với Tehran nhằm mở lại eo biển Hormuz và thúc đẩy các cuộc đàm phán hạt nhân.
Trong khi đó, các quốc gia Arab vùng Vịnh đang cân nhắc liệu các đợt tấn công đáp trả dai dẳng và sự kiểm soát của Iran đối với eo biển Hormuz có buộc họ phải tham gia giao tranh hay không. Nếu kịch bản đó xảy ra, hầu hết họ đều không muốn bị nhìn nhận là đang kề vai sát cánh chiến đấu cùng Israel.
"Tốt hơn hết là Israel không xuất hiện như một phần của bất kỳ liên minh thực tế nào", Hussein Ibish, chuyên gia nghiên cứu cấp cao tại Viện các Quốc gia Arab vùng Vịnh ở Washington, nhận định.
Thanh Tâm (Theo WSJ, CNN, AFP)
