Bộ Công Thương kiến nghị Quốc hội giám sát tối cao việc thực hiện Quy hoạch điện VIII điều chỉnh nhằm thúc tiến độ các dự án trọng điểm và xử lý chậm tiến độ.
Tại tham luận gửi Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát năm 2026 sáng 30/7, Bộ Công Thương cho biết ngành năng lượng đang chịu sức ép rất lớn khi phải đáp ứng mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong nhiều năm tới.
Theo Bộ, quá trình chuyển dịch năng lượng xanh và điện hóa diễn ra nhanh trên toàn cầu; nhiều nước quay trở lại phát triển điện hạt nhân để bảo đảm an ninh năng lượng và giảm phát thải. Cùng với đó, nguồn vốn quốc tế dành cho các dự án năng lượng truyền thống ngày càng thu hẹp, buộc Việt Nam phải có cách tiếp cận chủ động và linh hoạt hơn.
Trong nước, nguồn tài nguyên năng lượng sơ cấp truyền thống đang suy giảm, trong khi các cam kết quốc tế về khí hậu đòi hỏi giảm dần nhiên liệu hóa thạch và thúc đẩy phát triển các nguồn năng lượng mới. Thực tế này cũng bộc lộ nhiều khoảng trống về cơ chế, chính sách như thị trường điện cạnh tranh, mua bán điện trực tiếp, giá điện hai thành phần, điện mặt trời mái nhà và cơ chế thu hút tư nhân đầu tư lưới điện truyền tải.
Từ đó, Bộ Công Thương kiến nghị Quốc hội khóa 16 đưa việc thực hiện Quy hoạch điện VIII điều chỉnh và Quy hoạch năng lượng quốc gia vào chương trình giám sát tối cao. Nội dung giám sát cần tập trung vào tiến độ các dự án nguồn điện lớn, hệ thống lưới điện truyền tải giải tỏa công suất và việc xử lý nghiêm các tổ chức, nhà đầu tư chậm triển khai, ảnh hưởng đến an ninh năng lượng.
Bộ cũng đề nghị Quốc hội giám sát việc phát triển các nguồn năng lượng mới, thực hiện các cam kết quốc tế về chuyển dịch năng lượng và đánh giá hiệu quả lộ trình chuyển đổi nhiên liệu tại các nhà máy nhiệt điện than.
Đối với ngành dầu khí, Bộ Công Thương đề xuất đẩy mạnh tìm kiếm, thăm dò để gia tăng trữ lượng tại các khu vực tiềm năng, vùng nước sâu; nâng hệ số thu hồi tại các mỏ nhỏ, cận biên; ưu tiên phát triển hạ tầng công nghiệp khí LNG và hóa dầu theo hướng chế biến sâu.
Với ngành than, Bộ cho rằng cần tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ nhằm tối đa hóa sản lượng khai thác trong nước, đa dạng hóa nguồn nhập khẩu, nâng cấp hệ thống kho bãi trung chuyển và nghiên cứu công nghệ khai thác tiên tiến tại bể than Đồng bằng sông Hồng.
Trong giai đoạn 2026-2027, Bộ Công Thương kiến nghị Quốc hội ưu tiên xem xét thông qua Luật Điện lực (sửa đổi, bổ sung) và Luật Dầu khí (sửa đổi) trong năm 2026. Đây sẽ là cơ sở để vận hành cơ chế giá điện hai thành phần và tháo gỡ các vướng mắc đối với dự án điện gió, điện mặt trời theo nguyên tắc hài hòa lợi ích, chia sẻ rủi ro.
Giai đoạn 2028-2030, Bộ sẽ tập trung phát triển các trung tâm công nghiệp năng lượng quốc gia tích hợp, đánh giá định kỳ việc thực hiện các chỉ tiêu chiến lược và chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao cho công nghệ lưu trữ và các nguồn năng lượng mới.
Một công nhân ngành điện làm việc tại Hà Nội. Ảnh: Ngọc Thành
Quy hoạch điện VIII điều chỉnh được Thủ tướng phê duyệt tháng 4/2025, đặt mục tiêu bảo đảm đủ điện cho tăng trưởng GDP bình quân khoảng 10% mỗi năm giai đoạn 2026-2030 và khoảng 7,5% giai đoạn 2031-2050. Theo quy hoạch, sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu đến năm 2030 dự kiến đạt 560,4-624,6 tỷ kWh, tăng lên 1.360,1-1.511,1 tỷ kWh vào năm 2050.
Quy hoạch cũng đặt mục tiêu năng lượng tái tạo (không bao gồm thủy điện) chiếm 28-36% tổng công suất vào năm 2030 và 74-75% vào năm 2050. Công suất điện mặt trời dự kiến đạt 46.459-73.416 MW vào cuối thập niên này; đồng thời phấn đấu đến năm 2030 có 50% trụ sở công và 50% hộ gia đình sử dụng điện mặt trời mái nhà theo hình thức tự sản, tự tiêu.
Đối với điện hạt nhân, Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đặt mục tiêu đưa vào vận hành hai nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 trong giai đoạn 2030-2035 với tổng công suất 4.000-6.400 MW. Đến năm 2050, hệ thống có thể cần bổ sung khoảng 8.000 MW điện hạt nhân để bảo đảm an ninh năng lượng.
Theo quy định, giám sát tối cao là hoạt động Quốc hội theo dõi, xem xét, đánh giá việc tuân thủ Hiến pháp, luật và nghị quyết của Quốc hội đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc phạm vi giám sát. Chương trình giám sát hằng năm do Quốc hội quyết định trên cơ sở tờ trình của Ủy ban Thường vụ Quốc hội sau khi được các đại biểu thảo luận và biểu quyết thông qua.
Sơn Hà
