Làng 'ra ngõ gặp anh hùng' Cẩm Sa ở Đà Nẵng: 27.7 giỗ cả vùng quê

1 hour ago 8

Trải qua những năm tháng bị bom đạn cày xới đến mức bị gọi là 'làng trắng', làng Cẩm Sa ở Đà Nẵng vẫn lưu giữ những câu chuyện bi hùng về một vùng quê mà người dân tự hào nói: 'Ra ngõ là gặp anh hùng'.

'Ở quê tôi, cứ ra ngõ là gặp anh hùng'

Trên những con đường bê tông sạch sẽ của làng Cẩm Sa (nay khối phố Cẩm Sa, phường Điện Bàn Đông, thành phố Đà Nẵng), những mái ngói đỏ nối nhau dưới bóng cây xanh. Khó ai có thể hình dung rằng, mảnh đất bình yên ấy từng là một trong những "tọa độ lửa" khốc liệt nhất vùng ven Đà Nẵng, nơi bom đạn đã cày nát từng tấc đất, xóa trắng cả một ngôi làng.

Chỉ khi dừng chân trước Nhà bia tưởng niệm 7 liệt sĩ - dũng sĩ xã Điện Nam, người ta mới cảm nhận được chiều sâu của những mất mát. Dưới lớp đất bình yên hôm nay là biết bao máu xương của một vùng quê từng mang cái tên đau đớn: "Làng trắng".

Ít có ngôi làng nào gánh chịu nhiều hy sinh như Cẩm Sa. Một làng quê nhỏ nhưng có hơn 500 liệt sĩ, hơn 100 mẹ Việt Nam anh hùng. Nếu tính cả vùng Điện Nam Bắc cũ, con số ấy lên tới hơn 700 liệt sĩ và hơn 200 mẹ Việt Nam anh hùng.

Đây cũng là quê hương của 5 vị tướng lĩnh quân đội và công an nhân dân, gồm: thượng tướng Lê Thế Tiệm, trung tướng Nguyễn Văn Thảng, thiếu tướng Phạm Bân, thiếu tướng Trần Đối và thiếu tướng tình báo Phạm Mai.

Bởi vậy, người dân nơi đây vẫn truyền nhau một câu nói đầy tự hào: "Ở quê tôi, cứ ra ngõ là gặp anh hùng". Đó không chỉ là cách nói ví von. Mỗi con đường, mỗi mái nhà, mỗi dòng họ ở Cẩm Sa đều gắn với những người đã ngã xuống vì độc lập dân tộc.

Nằm lặng bên dòng Vĩnh Điện, Nhà bia tưởng niệm 7 liệt sĩ - dũng sĩ xã Điện Nam là công trình nhỏ bé nhưng lưu giữ một trong những trận đánh bi hùng nhất của vùng đất này.

Đầu năm 1969, Đội công tác xã Điện Nam được thành lập chỉ với vỏn vẹn 7 người, do ông Nguyễn Thảng (Em), Bí thư Đảng ủy xã Điện Nam làm đội trưởng.

Họ không chỉ cầm súng chiến đấu mà còn bám dân, đấu tranh chính trị, vận động người dân phá khu dồn, trở về quê cũ xây dựng vùng giải phóng. Ông Phạm Ngọc Cước (72 tuổi, người làng Cẩm Sa) vẫn nhớ như in trận chiến ngày 19.1.1972.

Khoảng 8 giờ sáng hôm đó, một tiểu đoàn của địch với xe tăng, máy bay, pháo binh, tàu chiến và ca nô bất ngờ mở cuộc càn quét vào Điện Nam. Khi phát hiện nơi trú quân của Đội công tác xã Điện Nam, địch lập tức siết chặt vòng vây.

Suốt từ 8 giờ sáng đến 5 giờ chiều, giữa mưa bom, pháo kích và hỏa lực dày đặc, 7 chiến sĩ vẫn kiên cường bám trụ. Kết thúc trận đánh, họ tiêu diệt 47 tên địch, bắn cháy một xe tăng M48, làm hỏng một xe tăng khác và bắn rơi một trực thăng HU1A. Đổi lại, cả 7 người đều anh dũng hy sinh.

Đứng lặng trước nhà bia, ông Cước khẽ nói: "Nhà bia này được dựng lên để ghi công các anh và để con cháu mai sau học tập, tiếp nối truyền thống của cha ông".

Ông Nguyễn Văn Phước năm nay gần 70 tuổi. Ông là em ruột trung tướng Nguyễn Văn Thảng, nguyên Chính ủy Quân khu 5. Thế nhưng, mỗi lần đứng trước tấm bia tưởng niệm, điều khiến ông lặng người không phải là người anh trở thành vị tướng, mà là cái tên Nguyễn Thảng (người anh ruột khác đã hy sinh trong trận chiến của Đội công tác xã Điện Nam).

Ông đưa bàn tay vuốt nhẹ từng dòng chữ khắc trên bia đá rồi chậm rãi nói: "Dù các anh đã nằm xuống nhưng chiến công ấy người dân Cẩm Sa sẽ mãi ghi nhớ".

Ông Phước cho hay, riêng dòng họ gia đình ông có tới 4 mẹ Việt Nam anh hùng và 14 liệt sĩ. Nếu làm giỗ riêng từng người, con cháu không đủ điều kiện để chu toàn. Vì thế, cả dòng họ thống nhất một việc rất đặc biệt.

"Ngày 27.7 hằng năm, cả gia đình cùng làm một ngày giỗ chung cho tất cả những người đã ngã xuống. Một mâm cơm, một nén nhang cho 14 người con của gia đình đã nằm lại", ông Phước xúc động chia sẻ.

Ký ức về một "làng trắng"

Rời nhà bia tưởng niệm, ông Phước đưa chúng tôi đi dọc những con đường làng. Khó ai hình dung nơi những vườn rau xanh mướt, cây trái xanh um hôm nay từng là chiến trường khốc liệt bậc nhất vùng ven Đà Nẵng.

Ký ức của ông bất chợt quay về mùa đông Mậu Thân 1968. Đêm mùng 8 tháng Chạp, pháo từ Cồn Khe dội xuống làng như mưa. Trong những căn hầm nhỏ, tiếng trẻ con khóc xé lòng. Sáng hôm sau, lính Nam Triều Tiên tràn vào. Họ lùng từng bụi cây, từng ngôi nhà, từng hầm bí mật.

Người già gánh gồng, phụ nữ bồng con, trẻ nhỏ níu chặt vạt áo mẹ, lặng lẽ băng qua sông chạy về phía Điện Thắng lánh nạn. Nhìn lại phía sau, khói lửa bao trùm quê nhà. "Thời đó, ai cũng nghĩ quê mình chết rồi", ông Phước nhớ lại.

Sau cuộc càn quét ấy, Điện Nam Bắc gần như không còn bóng người. Bom đạn cày nát từng thửa ruộng, nhà cửa chỉ còn tro bụi. Người ta gọi nơi đây bằng cái tên ám ảnh: "Làng trắng".

Mãi đến sau ngày 30.4.1975, những đoàn người tản cư mới dắt díu nhau trở về, dựng lại mái nhà trên nền đất cũ và bắt đầu gây dựng lại cuộc sống từ đống đổ nát.

Có lẽ, chính bởi những mất mát quá lớn nên Điện Nam Bắc có một phong tục hiếm nơi nào có. Ngày 27.7 không chỉ là Ngày Thương binh - liệt sĩ, mà đó còn là ngày giỗ của cả vùng quê.

Đến ngày này, không ai bảo ai, các dòng tộc, nhà thờ trong toàn phường đều nổi trống. Con cháu từ khắp mọi miền đất nước trở về dâng hương, làm lễ tưởng nhớ những người đã khuất.

Đặc biệt hơn, có những gia đình, những nhánh họ đã bị chiến tranh xóa tên hoàn toàn, không còn một người sống sót để tiếp tục hương khói, thì chính những người hàng xóm lại thay họ chuẩn bị mâm cơm, thắp nén nhang, làm giỗ chung như thể người thân ruột thịt. Một phong tục bình dị nhưng chứa đựng nghĩa tình sâu nặng của vùng đất từng đi qua chiến tranh.

Ngay cạnh trụ sở Đảng ủy phường Điện Bàn Đông là Đài tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ. Nhìn từ xa, công trình không quá đồ sộ, nhưng càng đến gần, càng thấy kín đặc những hàng chữ nhỏ li ti khắc tên từng liệt sĩ, từng Mẹ Việt Nam anh hùng.

Tên những người mẹ được khắc phía trên. Bên dưới là tên những người con đã mãi mãi nằm lại ở tuổi đôi mươi.

Một cán bộ Đảng ủy phường Điện Bàn Đông cho biết gần như năm nào khu tưởng niệm cũng được bổ sung thêm những tấm bia mới. Không phải vì có thêm mất mát, mà bởi lịch sử vẫn đang được hoàn thiện.

Nhiều liệt sĩ, nhiều mẹ Việt Nam anh hùng trước đây vì thất lạc giấy tờ, chưa đủ điều kiện lập hồ sơ, nay sau khi công tác chính sách được rà soát, Nhà nước đã có quyết định truy tặng. Để ghi nhận đầy đủ công lao ấy, những tấm bia phụ tiếp tục được dựng lên, nối dài bên cạnh tấm bia chính.

"Nhờ có hòa bình mà một đứa trẻ tản cư như tôi mới có ngày hôm nay. Có trải qua bom đạn mới hiểu hòa bình là tài sản quý giá nhất", người cán bộ ấy lặng đi một lúc rồi nói.

Read Entire Article